وتكەن جىلى وبلىستىڭ ونەركاسىپ كاسىپورىندارى 367,9 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن وندىرگەن. كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبى جانە كارەرلەردى قازۋدا ءوندىرىس كولەمدەرىنىڭ 12,6 پايىزعا, وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 1,6 پايىزعا, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, گاز, بۋ بەرۋ جانە اۋانى باپتاۋدا 0,8 پايىزعا, سۋمەن جابدىقتاۋ, كارىز جۇيەسى, قالدىقتاردىڭ جينالۋىن جانە تاراتىلۋىن باقىلاۋدا 0,7 پايىزعا ءوسۋى بايقالادى.
2017 جىلى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 234,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. سونىمەن قاتار ەسەپتى كەزدەسۋدە اكىم وتكەن جىلى جالپى سوماسى 13,0 ميلليارد تەڭگەگە 10 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ ىسكە اسىرىلىپ, وندا 716 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعانىن دا ايتىپ ءوتتى.
سونىمەن بىرگە وتكەن جىلدىڭ كەيبىر كورسەتكىشتەرىندە ءوندىرىس كولەمىنىڭ تومەندەگەنى بايقالادى. مىسالى, قانت ءوندىرىسى 22 پايىزعا, سونىڭ سالدارىنان تاماق ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى 17 پايىزعا ازايعان. «امانگەلدى گاز» وڭدەۋ زاۋىتىندا ناقتى كولەم يندەكسى 52 پايىزدى قۇراعان. بۇعان سەبەپ – ءىرى ءوندىرىس ورىندارىندا جوسپارلى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ءجۇرۋى, شيكىزاتتى وڭدەۋگە تاپسىرىستىڭ بولماۋى. وسىنداي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورىندا تۇراقتى باقىلاۋ-تالداۋ جۇرگىزىلۋى ءتيىس. ول ءۇشىن ءتيىستى باسقارمالار, اكىمدەر مەن كاسىپورىندار اراسىندا ارىپتەستىك بايلانىستى ءبىر جۇيەگە سالعانىمىز دۇرىس. ەكىنشىدەن, كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسىن تۇراقتاندىرۋ قاجەت, ول ءۇشىن ماسەلەلەر زەردەلەنۋى ءتيىس. كاسىپورىنداردى قايتا جاڭعىرتىپ, ولاردىڭ قۋاتى مەن جۇكتەمەسىن كوتەرۋ بويىنشا ناقتى مەجەلەنگەن جوسپارلار قابىلداۋ قاجەت. جوسپار قاتاڭ باقىلاۋدا بولۋى كەرەك. سول ءۇشىن, مامانداردى تارتا وتىرىپ, ونەركاسىپ سالاسىنىڭ ايماقتىق كارتاسىن ازىرلەۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. وعان تۇرىپ قالعان, جاڭعىرتۋعا جاتاتىن كاسىپورىندار ەنۋى ءتيىس.
كارتا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ پاسپورتىن قالىپتاستىرۋ ناتيجەسى بويىنشا ءار اۋداننىڭ ەكونوميكالىق جانە رەسۋرستىق الەۋەتىنە نەگىزدەلگەن جوبالاردى قولداۋعا باعىتتالاتىن بولادى. مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, جىل باسىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 58 مىڭ بىرلىكتى قۇراپ وتىر. ولاردىڭ جالپى سانى 9 پايىزعا ارتقان. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى تاراپىنان 285 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, ءوسىم 0,7 پايىزدى قۇراعان, دەدى اكىم ءوز سوزىندە.
سونىمەن قاتار ا.مىرزاحمەتوۆ اگرارلىق سالاداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە ەكسپورتتى ۇلعايتۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك بار ەكەنىن, وتكەن جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىندا 255 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, ءوسىم 5,5 پايىزدى قۇراعانىن, سونداي-اق سالاعا 24,7 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعانىن دا ايتتى. اگروونەركاسىپ كەشەنىن قولداۋعا 11,8 ميلليارد تەڭگە سۋبسيديا بولىنگەن. پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى اينالىمعا ەنگىزۋ ارقىلى اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارى ورنالاستىرىلعان القاپتار 6,2 پايىزعا ارتىپ, 630 مىڭ گەكتارعا جەتكىزىلگەن.
ەسەپتى جىلى مال شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق ساناتتارىندا ەت ءوندىرۋ, ءسۇت, جۇمىرتقا, ءجۇن ءوندىرۋ كولەمى ۇلعايعان. بارلىق مال سانى كوبەيگەن. الايدا وبلىستا قولايلى جاعدايلارعا قاراماستان, جەمىس-كوكونىس, الما, جيدەك ونىمدەرىن قايتا وڭدەيتىن كاسىپورىنداردىڭ تاپشىلىعى بايقالادى. وسى ماسەلەگە نازار اۋدارۋىمىز ءتيىس. سونىڭ ىشىندە اگرويندۋستريالىق ايماق قۇرۋ ماسەلەسىن قولعا الۋ قاجەت دەپ سانايمىز. «سىباعا», «قۇلان», «التىن اسىق» باعدارلامالارى 2-4 ەسە ارتىعىمەن ورىندالعان. وسى ورايدا, ءتىرى سالماقتاعى ەت ونىمدەرىن ءوندىرۋدى 127 مىڭ تونناعا دەيىن, ءسۇتتى 311 مىڭ تونناعا دەيىن, ەكسپورتتىق ەت ونىمدەرىن 2,4 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋ قاجەت.
سەبەبى ونەركاسىپتەگى كاسىپورىندار سياقتى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وڭدەيتىن دە كاسىپورىنداردىڭ جۇكتەمەسى تومەن. سونىڭ ءبىرى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ كومەگىمەن 2,5 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا سالىنعان, تاۋلىگىنە 40 توننا ەت ونىمدەرىن شىعارا الاتىن «وڭتۇستىك-حالال تاعامدارى» شيكىزاتتىڭ جەتىسپەۋىنەن تولىق تۇگىل, جارتىلاي قۋاتىنا شىعا الماي تۇر.
ءوندىرىس ورىندارى مەن شيكىزات دايىندايتىن, اسىرەسە ۇساق شارۋاشىلىقتاردى ءوزارا بايلانىستىراتىن جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ قاجەت. جەر ماسەلەسىنە كەلسەك, وبلىس اۋماعىنىڭ 72 پايىزىن تاۋارلى اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىن دامىتۋعا قولايلى جەرلەر الىپ جاتىر. اگرارلىق سالاعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ ماقساتىندا 295 مىڭ گەكتار جەر الەۋەتى انىقتالعان. وسى جەرلەردى, ايماقتىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, قاجەت دەگەن جوبالارعا عانا بەرۋ قاجەت. بۇگىنگى كۇنگە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 828 گەكتار جەر بولىنگەن. جايىلىمدىق ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىن دامىتۋ جانە قايتا جاڭعىرتۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى 223 دانا ۇڭعىما پايدالانۋعا بەرىلىپ, جوسپار ارتىعىمەن ورىندالعان. بارلىق جوسپارلانعان شارالاردى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە 2025 جىلى وبلىستىڭ وڭىرلىك جالپى ونىمىندەگى اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىنىڭ ۇلەس سالماعىن 25 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەدى اسقار يسابەك ۇلى.
اكىم ەسەپتى كەزدەسۋدە دەنساۋلىق, ءبىلىم, الەۋمەتتىك سالالارداعى جەتىستىكتەردى دە سارالاپ, ناتيجەسىن جاريالادى. بۇدان كەيىن وبلىس تۇرعىندارى اكىمگە كوكەيدە جۇرگەن ساۋالدارىن جولداپ, لايىقتى جاۋاپتارىن الدى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى عيماراتىنىڭ سىن كوتەرمەيتىنى, جالپى, جامبىل وڭىرىندەگى مادەني نىسانداردىڭ جاي-كۇيى ءجيى ايتىلادى. وسى ماسەلەنى قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى ماقۇلبەك رىسداۋلەت كوتەردى. وسى ورايدا ا.مىرزاحمەتوۆ راسىندا دا وڭىرگە جاڭا مۋزەيدىڭ قاجەت ەكەنىن, ەندى ونى قالاي, قاي جەردەن سالۋ ماسەلەسىن ويلاستىرىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
بۇگىندە سارىسۋ اۋدانىنداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى كوگىلدىر وتىن. وبلىس ورتالىعىنان شالعاي جاتقان اۋدانعا وسى ۋاقىتقا دەيىن مۇلدە گاز بارماعان. اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى قۇدايبەردى ءابىلوۆ 45 مىڭ تۇرعىننىڭ ءۋاجىن وبلىس باسشىسىنا جەتكىزدى. ءوز سوزىندە اكىم ءتيىستى مينيسترىلىككە بۇل ماسەلە بويىنشا ءوتىنىم بەرىلگەنىن, سارىسۋ اۋدانىنا گاز كىرگىزۋ جۇمىستارى بيىل باستالىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. ال تاراز قالاسىنىڭ تۇرعىنى الپىسباي سمايلوۆ كونە شاھاردا ەشقانداي دەمالاتىن ورىننىڭ جوق ەكەنىن, سونىمەن قاتار جامبىل تەمىر جول ۆوكزالى الدىنداعى سكۆەردىڭ دە توزىعى جەتىپ تۇرعانىن, ەندى وسى ماسەلەلەردىڭ قاشان رەتكە كەلەتىنىن ايتىپ, سۇراق قويدى. بۇل ورايدا اسقار مىرزاحمەتوۆ تاراز قالاسىنداعى باۋىرجان مومىش ۇلى ساياباعىنان داڭق مەموريالىن سالۋدى, قالا ىشىندەگى ساياباقتاردى قالپىنا كەلتىرۋدى, ءتىپتى بولاشاقتا مادەني كەشەن قۇرۋدى جوسپارلاعانىن ايتتى. ال وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى گۇلجان تىلەۋبەرديەۆا «مەركى-شۋ» تاسجولىنىڭ توزىعى جەتىپ, بۇگىندە سىن كوتەرمەيتىنىن وبلىس باسشىسىنىڭ نازارىنا ۇسىندى. ءوز سوزىندە اسقار يسابەك ۇلى شۋ اۋدانىنا بارعان ساپارىندا وسى ماسەلەنى ارنايى زەردەلەگەنىن, ەندى اعىمداعى جىلى ول جولداردىڭ جوندەلەتىنىن ايتىپ, جاۋاپ بەردى.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
