كەنجەكەڭ اۋىل بالاسى بولدى, ونىڭ بالالىق شاعى تاۋقىمەتى كوپ سوعىس جىلدارىنا تۋرا كەلگەندىكتەن, ءوز قاتارلارى سەكىلدى ەرتە ەسەيىپ, وقۋ-بىلىمگە تالپىنىس جاساپ, بۇل ونىڭ كەيىن ءومىرىنىڭ وزەگىنە اينالدى. التى بالالى ء(ۇش ۇل, ءۇش قىز) وتباسىندا ءوسىپ, جاستىقتىڭ بۋىمەن, زاماننىڭ تالانتتىعا جولباسشى بولار جاقسىلىعىمەن مەكتەپتى مەدالمەن ۇزدىك بىتىرگەن سوڭ سول كەزدەگى ەڭ شوقتىقتى, ءارى جالعىز ۋنيۆەرسيتەت – قازمۋ-گە ءتۇستى. ونى قىزىل ديپلوممەن بىتىرگەن سوڭ كەنجەكەڭدى بويىنداعى تابيعي تالانتى توقتاتپاي ماسكەۋگە اتتاندىردى. ونداعى الەمگە ايگىلى پلەحانوۆ اتىنداعى ينستيتۋتتىڭ اسپيرانتۋراسىنا ءتۇسىپ, سول عىلىم ورداسىندا شىڭدالدى. ول وتە كورەگەن, بiلiكتi, بiلiمدi, ەكونوميكا سالاسىنداعى جەتەكشى عالىمدارىنىڭ ءبiرى – پروفەسسور ن.د.فاسولياكتىڭ شاكiرتi بولدى. مiنە, وسىلاي قازاقشا, ورىسشا تاربيە الدى, ەكi تiلدە بiردەي جانە وعان شەت ءتىلىن قوسا وقىدى. انا تiلiنiڭ مادەنيەتi, ءوز حالقىنىڭ مەنتاليتەتi مەن ماسكەۋدىڭ وزىق مادەنيەتiن بويىنا ciڭipدi. وسىلاي جاس كەنجەكەڭ ەل اعاسى دارەجەسiنە جەتتi. جوعارى وقۋ ورنىنداعى شەبەردەن رەسپۋبليكا, وداق كولەمiندە جاقسى اتى جايىلدى, ال قايتا جاڭارۋ, تۇلەۋ, ەگەمەندiك جىلدارى الەمدiك عىلىمي ورتاعا eciمi تانىلدى.
ك.ساعاديەۆتىڭ ءىرى ەكونوميست-عالىم رەتىندەگى عىلىمي شىعارماشىلىعى العاشىندا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋ ماسەلەلەرىن زەرتتەۋدەن كورىنىپ, ول ونىڭ تالدامالارى نەگىزىندە ەكونوميكا عىلىمىنىڭ جاڭا باعىتىنا اينالدى. كەنجەعالي ابەن ۇلى وسى باعىتتىڭ كوشباسشىسى بولدى. ول بىرنەشە رەت ماسكەۋ, لەنينگراد, كيەۆ, مينسك, تبيليسي جانە باسقا قالالاردا بايانداما جاساپ, كوپتەگەن عالىمدار مەن مامانداردىڭ نازارىن وزىنە اۋدارتتى.
اكادەميك ساعاديەۆ ەش ۋاقىتتا ەشكىمگە ۇقسامايتىن وزىنە عانا ءتان ەرەكشە بولمىس-ءبىتىمى مەن تۇلعاسى ءىرى, ۇلتتىق رۋحى بيىك, عىلىمنىڭ اۋمالى-توكپەلى, قىزىعى مەن قيىندىعى مول, سوقتىقپالى دا سوقپاقسىز جولىندا تالماستان وزىندىك سارا جولىن تاڭبالاپ كەلە جاتقان ءبىرتۋار تۇلعا. كەنجەكەڭنىڭ ماڭدايىنا اعارتۋ سالاسىندا رەفورماتور بولۋدى ءاۋ باستان جازىپ قويعانداي. جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ۇيىمداستىرۋ ءىسىن ىلكىمدىلىكپەن ىلگەرىلەتە ءجۇرىپ, ءوزىنىڭ مەكتەبىن قالىپتاستىرعان عۇلاما عالىمداردىڭ ءبىرى. بيلىكتىڭ بيىگىنە دە ءساتتى كوتەرىلىپ, سانالى عۇمىرىنىڭ سارا جولىن ايقىندادى. ايتقانىمىزدىڭ ايعاعى رەتىندە تۇيىندەرى ءتۇيىلىپ, شيەلەنگەن بەس ينستيتۋتتا رەكتور بولىپ, تۇبەگەيلى وزگەرىستەر جاساپ, ءوز بەدەلىن مويىنداتقانىن العا تارتۋعا بولادى. ول بۇگىنگى تاڭدا اتقارعان قىزمەت ءتىزىمى جاعىنان جوعارى مەكتەپ جۇيەسىن ۇيىمداستىرۋ سالاسىندا اتى ەلگە ءماشھۇر بولعانداردىڭ ىشىندەگى ەڭ تانىمالى.
كەنجەكەڭنىڭ عۇمىر جولىن كوكتەي شولىپ وتىرساڭىز, ونىڭ نەگىزگى بولىگى عىلىمي-پەداگوگيكالىق, اعارتۋشىلىق سالامەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىنە كوز جەتكىزەسىز. سوندىقتان دا بولار, ءوز زامانداستارى ونى جاڭاشىل رەكتور, رەفورماتور رەكتور بولعانىن ماقتانىشپەن اۋىزعا الادى.
سوناۋ 50-جىلداردىڭ سوڭىندا, ستۋدەنت كەزىنىڭ وزىندە-اق ول: «ەكونوميكاسى وركەندەپ وتىرعان ەلدەردەگى سياقتى وندىرىستىك قاتىناستارىمىزدى نارىق جاعدايىندا قۇرساق بولماي ما؟», «وندىرۋشىلەردىڭ ەركىندىگىن تەجەپ, ءىستىڭ ءبارىن مىندەتتى تۇردە جوسپارعا تەلۋدىڭ قاجەتى نە؟» دەگەن سياقتى باتىل, سانالى, ساۋلەلى سۇراقتاردى العا تارتا ءبىلدى. بۇگىندە ەكونوميست عالىمدار ونىڭ شارۋاشىلىق تەتىگىن باسقارۋ مەن پايدالانۋدىڭ وزەكتىلىگى تۋرالى جاساعان بولجامدارى نارىق ەكونوميكاسىنا الەۋمەتتىك تۇرعىدا باعىتتالعان بۋىننىڭ ءوزى ەكەندىگىن ايتىپ ءجۇر. ونىڭ زەرتتەۋلەرىندە كوتەرىلگەن ماسەلەلەر سوڭعى جىلدارداعى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى جانە قازاقستاننىڭ بۇكىلدۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋىنە كەلەشەك كوكجيەگىمىزدە ءوزىنىڭ لوگيكالىق شەشىمىن تاپقانى ءمالىم.
1982-1990 جىلدارى, ول كەزدە وداققا باعىناتىن تسەلينوگراد اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى بولىپ جۇرگەنىندە ءبىلىم بەرۋدىڭ مودۋلدىك جۇيەسىن ەنگىزىپ, بۇكىل وقۋ ۇدەرىسىن وزگەرتىپ, جوعارى ءبىلىم بەرۋدى عىلىم مەن وندىرىسكە بايلانىستىرىپ, ولاردىڭ ءوزارا كىرىگىپ كەتۋىن ۇيىمداستىرا وتىرىپ, وقىتۋ ادىستەرىن ەڭ وزىق دەگەن شەتەلدىك ستاندارتتارعا جاقىنداتتى. وسى ينستيتۋتتى باسقارعان جىلدار ىشىندە بۇكىل الەۋمەتتىك ورتانى, جوعارى وقۋ ورنىن ادام تانىماستاي ەتىپ وزگەرتىپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن ەكى ەسە نىعايتتى. وسى جىلدارى مەن كەنجەكەڭمەن العاش رەت تانىستىم. عىلىم دوكتورى, پروفەسسور اتاقتارىن العان سوڭ 1982 جىلى مەنى سول كەزدەگى جوعارى جانە ارنايى ورتا ءبىلىم ءمينيسترى ت.قاتاەۆ قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنە پرورەكتور ەتىپ جىبەرگەن ەدى. سول جەردەگى ءبىر عىلىمي كونفەرەنتسيادا كەزدەسىپ, سۇحباتتاسقان ەدىك. سودان بىلاي سىيلاسىپ جۇردىك.
1993 جىلى قازاق ەكونوميكا ۋنيۆەرسيتەتىنە قىزمەتكە كەلە سالىسىمەن ونىڭ اتىن قازاق باسقارۋ اكادەمياسى دەپ وزگەرتۋدەن باستاپ, قىزمەتكەرلەرىنە ەكى ەسەلەنگەن ەڭبەكاقى بەرگىزىپ, وقۋ ۇدەرىسىن باسقارۋداعى ەت ۇيرەنگەن ەسكىدەن باس تارتىپ, بۇرىنعى فاكۋلتەتتەردى جاۋىپ, جاڭا وقۋ-عىلىمي كەشەندەرىن, جاڭا كافەدرالار اشىپ, ماماندىقتاردىڭ نومەنكلاتۋراسىن وزگەرتىپ, جاڭا ينستيتۋتتار قۇردى. مۇندا دا جاڭا رەكتوردىڭ رەفورماتورلىق قاسيەتى دارالانا ءتۇستى.
سارابدال ويلى اكادەميك ك.ساعاديەۆتىڭ وسىناۋ جاڭاشىلدىق تالانتى 1996-2001 جىلدارى قازاق مەملەكەتتىك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىن باسقارعان جىلدارى دا جارقىراي كورىندى. بۇل ۋنيۆەرسيتەت كەزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا ماماندار دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورنى سانالىپ كەلگەن. مەن ول كەزدە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءبىلىم ءمينيسترى قىزمەتىندە ەدىم. جوعارى وقۋ ورىندارىن «وپتيميزاتسيا» جاساپ, وڭتايلاندىرىپ – اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتى مەن زووۆەتەرينارلىق مالدارىگەرلىك ينستيتۋتىن بىرىكتىرىپ, قازاق مەملەكەتتىك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىن قۇردىق. وسى ەكى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ بازاسىندا نارىق زامانىنىڭ بيىك تالاپتارىنا سايكەس الەمدىك ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن ۋنيۆەرسيتەت جاساقتاۋ وڭاي شارۋا ەمەس ەدى. سوندىقتان ءبىراۋىزدان كەنجەكەڭدى رەكتور ەتىپ تاعايىندادىق. بۇل سالانىڭ دامۋ, وركەندەۋ ماسەلەلەرىن كەشەندى تۇردە شەشۋ اكادەميك كەنجەعالي ساعاديەۆ سىندى مارعاسقانىڭ عانا قولىنان كەلەتىن شارۋا ەدى. اتالعان قىزمەتتەردە ك.ساعاديەۆ بارلىق كۇش-جىگەرىمەن ايانباي ەڭبەك ەتتى.
ەلىمىزدىڭ تاريحىندا رەسپۋبليكانىڭ 5 بىردەي جوعارى وقۋ ورنىن باسقارعان باسشىلار سيرەك كەزدەسەدى. تسەلينوگراد اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتى, قازاق مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى, قازاق مەملەكەتتىك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى, حالىقارالىق بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتى, حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتى سىندى ايتۋلى وقۋ ورىندارىن باسقارىپ, ءوزىن بىلىكتى عالىمدىعىمەن قاتار ىسكەر باسشى رەتىندە دە تانىتا بىلگەن كەنجەكەڭ قازاقستاننىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىن باسقارىپ, ەلىمىزدىڭ جوعارى زاڭ شىعارۋشى ورگانى – پارلامەنتكە دەپۋتات بولىپ ەكى رەت سايلاندى. مۇنداي سيرەك تالانت پەن تاۋداي تالاپ ۇشتاسقان تۇلعانىڭ بويىندا ىسكەرلىك تە, ازاماتتىق تا بولۋى زاڭدى قۇبىلىس سياقتى.
كەنجەكەڭنىڭ ءوسۋ جولى – تابيعي ءوسۋ, ونىڭ مانسابىنا تالابى مەن تالانتى ساي. ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتتىگىنە بالامالىق جابىق داۋىسپەن اكادەميكتەردىڭ كوپشىلىك داۋىستارىن جيناپ سايلانۋى – وسىنىڭ دالەلi. ول اكادەميانىڭ عىلىمي قۇرىلىمى مەن قىزمەتكەرلەرىن بۇرىننان جاقسى بىلەتىن. وعان وسى ۇلكەن عىلىمي مەكەمەنىڭ ۇيىمداستىرۋ مەن باسقارۋعا بايلانىستى پروبلەمالارى دا بەلگىلى بولاتىن.
وسىنداي جاعدايدا اكادەميك ك.ساعاديەۆ ءوز قىزمەتىندە نەگىزگى ماقسات ەتىپ قازاقستاننىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق ەگەمەندىگى ماسەلەسىن قويىپ, وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ باعىتىنداعى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ تاياۋداعى مىندەتتەرىن بەلگىلەدى. نارىقتىق ەكونوميكانىڭ قيىندىعى جان-جاقتان انتالاپ, قىسقا ءجىپ كۇرمەۋگە كەلمەي جاتقان تۇستاردا كەنجەكەڭ بايىرعى عىلىم ورداسىنىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە ەلەۋلى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋعا تۇتقا بولدى. وسى ورايدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ مارتەبەسى جانە عالىمداردى مەملەكەتتىك قولداۋ تۋرالى» رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعى شىعۋى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. بۇل جارلىقتىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە ساي رەسپۋبليكانىڭ عىلىمي الەۋەتىن جاڭا بيىكتەرگە باستايتىن جول اشىلدى. جاس عالىمداردى قولداۋدىڭ جوسپارى جاسالدى. عىلىمدى دامىتۋدىڭ ۇزدىك باعىتتارى بويىنشا جاڭادان ءتورت عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى اشىلدى (الماتى ق., جالپى گەنەتيكا جانە تسيتولوگيا ينستيتۋتى مەن الەۋمەتتانۋ جانە ساياساتتانۋ ينستيتۋتى, قاراعاندى ق., فيتوحيميا ينستيتۋتى جانە شىمكەنت ق., ايماقتىق ەكونوميكا ينستيتۋتى).
ك.ساعاديەۆتىڭ جەتەكشىلىك ەتۋىمەن عىلىمي كادرلاردىڭ باسقا سالالارعا كەتۋىن قىسقارتۋعا, ديسسەرتاتسيالار قورعاۋدى ىنتالاندىرۋعا, قر ۇعا, عزي جانە عىلىمي قىزمەتكەرلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى زاڭدار مەن قاۋلى جوبالارىن دايىنداۋعا, عىلىمي قىزمەتكەرلەردىڭ زياتكەرلىك مەنشىگى مەن الەۋمەتتىك قورعاۋعا بايلانىستى سالماقتى شارالار قابىلداندى. ك.ساعاديەۆ ۇعا جۇيەسىندەگى قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن ەكى ەسە كوبەيتۋگە قول جەتكىزدى. ول كىسىنىڭ ءوتىنىش ەتۋى بويىنشا ۇكىمەت كورنەكتى عالىمدار مەن عىلىم جولىنداعى تالانتتى جاستارعا مەملەكەتتىك سىياقى تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانى يگى ىستەردىڭ ءبىرى بولدى.
ەلىمىزدەگى وتكىر ەكونوميكالىق ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋعا عىلىمي قىزمەتكەرلەردى جۇمىلدىرۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق اشىق كونكۋرس جاريالانىپ, جەڭىمپازداردى ماراپاتتاۋعا اقشالاي سىيلىق تاعايىندالدى. عالىمداردى ءوز ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىن شىعارۋعا قىزىقتىرۋ ءۇشىن كەلىسىمشارت جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋ كەڭ تۇردە قولعا الىندى.
دەگەنمەن رەسپۋبليكامىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ومىرىندەگى داعدارىستار ىرگەلى عىلىمنىڭ جاي-كۇيىنە اسەرىن مىقتاپ تيگىزدى. سول سەبەپتى ك.ساعاديەۆتىڭ ۇعا پرەزيدەنتى قىزمەتىندەگى 2 جىل ىشىندە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەرگە ءۇش رەت قىسقارتۋ جۇرگىزۋگە تۋرا كەلدى, وسىعان بايلانىستى زەرتتەۋ اۋقىمى ازايىپ, كاسىپورىنداردا عىلىمي ناتيجەلەرگە سۇرانىس ايتارلىقتاي تومەندەدى. ك.ساعاديەۆ عىلىمي قۇرىلىمدار مەن ىزدەنىستەردى قارجىلاندىرۋدىڭ كوپ تومەندەگەنىنە قاراماستان, وسىنداي كۇردەلى ماسەلەلەردى ءتيىمدى جولدارمەن شەشە ءبىلدى.
ك.ساعاديەۆ وسىنداي كەمەلدىككە تىنباي ەڭبەك ەتۋى, جۇيەلى ىزدەنىس پەن سيرەك تابيعي تالانتىنىڭ ارقاسىندا جەتتى. ونىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە جۇمىلدىرۋشىلىق قابىلەتى وتە كۇشتى. وسى قابىلەتتەرى ونىڭ بارلىق ەڭبەك ورىندارىندا باسشىلىق قىزمەت اتقارعان كەزدەردە ايقىن كورىندى.
قازاقتا «تەكتى تۋعان جىگىتتىڭ جارى وزىنە لايىق, كەرۋەن باستار جىگىتتىڭ نارى وزىنە لايىق» دەگەن ءسوز بار. ابزال ازاماتتىڭ وسىنداي قۇت-بەرەكەسىن, ىرىس-شاپاعاتىن شالقىتىپ وتىرعانى وزىنە لايىق جارى – پاراساتتى ءارى مەيىرىمدى جەڭگەمىز ناعىتاي ابىتايقىزىنىڭ ەڭبەگى دەۋ كەرەك. ول كىسىنىڭ «جەر بەتىندە قالعان ءىز» دەگەن كىتابى جارىق كوردى. جەڭگەمىز كىتابىن «بۇل كىتابىمدى جۇرەگىمە گۇل سىيلاپ, ءومىرىمدى نۇرلاندىرعان كەنجەعالي ابەن ۇلى ساعاديەۆكە ارنايمىن» دەگەن سوزىنەن باستاپتى. ءوزىنىڭ اۋىر بالالىق شاعىن بايانداعانداعى ماقساتى قازىرگى باقىتىنىڭ شىن باعاسىن كورسەتۋ سياقتى. ناعىتاي جەڭگەمىزدەن ەردىڭ باسىن تورگە شىعاراتىن ناعىز قازاق ايەلىنىڭ بەينەسىن كورۋگە بولادى. اتالعان كىتابىندا: «شوقتىعىن جاۋىر ەتىپ الماس ءۇشىن حاس تۇلپارىن قارا شارۋاعا سالمايتىن دانا حالقىمىزدىڭ تۇيسىگىمەن كۇنى بۇگىنگە دەيىن كەنجەكەڭدى كۇيبەڭ تىرشىلىكتىڭ شارۋاسىنا ارالاستىرماۋ قاراكەتىنەن تانباي كەلەمىن. …ازاماتىڭنىڭ باعى جانىپ, جولى اشىلسىن دەسەڭىز, ونى تۇلپاردى باپتاپ ماپەلەگەندەي كۇتىپ, سىيلاۋ كەرەك» دەپ جازادى. قانشا تۋما تالانت, حاس شەبەر بولسا دا, وتباسىنىڭ بەرەكەسى بولماسا ءجۇزى تومەندەپ, جىگەرى مۇقالاتىنى حاق.
ناعىتاي جەڭگەمىزدىڭ كىتابىنان كەلىندەرىمىز بەن قىزدارىمىز ۇستازىنىڭ سوزىندەي جاتتاپ جۇرەتىن جولداردى كەلتىرگىم كەلەدى: «توزگەن ايەل – وزعان ايەل». قاراپايىم, بۇيىعى تىرشىلىك كەشەتىن ادامنىڭ بابىن تابۋدىڭ ءوزى قيىن, ال ەل الدىنداعى ازاماتتىڭ جارى بولۋ ناعىز سىناقتىڭ ءوزى مە دەيمىن. ناعىتاي جەڭگەمىزدىڭ سوزىمەن ايتساق, «بۇل ميتىڭ ءجۇرىس, بۇل كۇيبەڭ تىرشىلىك كەنجەكەڭنىڭ تۇلا بويىنا جاراسپايدى» دەپ بۇكىل تۇرمىس كۇيبەلەڭىن ءوزىنىڭ قولىنا العان جەڭگەمىز جاراتقاننىڭ نازىك جاراتىلىسىن دا جوعالتقان جوق. اعامىزبەن بىرگە وتكىزىپ جاتقان ءومىرىن بارىنشا باياندى قىلىپ كەلە جاتىر. ءبىر-بىرىنە سەرىك قانا ەمەس, قولداۋشى دوس بولا بىلگەن وسى ەكى سىيلى جاندى جاراتقان اداستىرماي قوسقانداي.
«تەكتىدەن تەكتى تۋادى, تەكتىلىك تۇقىم قۋادى» دەگەن بابالارىمىز ايتقانداي, بۇگىندە كەنجەعالي اعامىز بەن ناعىتاي جەڭگەمىزدىڭ وسىنداي ادال سەزىمى مەن ونەگەلى تاربيەسىن كورگەن نۇرلان, ەرلان, ەربول ۇلدارى بۇگىندە اۋلەت اتىن جاقسى ىستەرىمەن ءوز ەلىنە دە, شەتەلگە دە تانىتىپ ءجۇر. سول تاربيە مەن تەكتىلىكتىڭ جەمىسى دەپ ويلايمىن. بۇگىندە ەرلان كەنجەعالي ۇلى ەلىمىزدىڭ ءبىلىمى مەن عىلىمىنىڭ ورىستەپ, بيىكتەۋىنە بار جاعدايدى جاساپ, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى.
اكادەميك كەنجەعالي ساعاديەۆتىڭ باسشىلىعىمەن 50-دەن اسا دوكتورلىق جانە كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعالدى. ۇزدىكسىز ىزدەنىس پەن ۇدايى ۇمتىلىس ءوزىنىڭ زەينەتىن دە بەرىپ كەلە جاتقانى ءسوزسىز. ايتالىق ول 1992-1993 جىلداردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كەمبريدجدەگى حالىقارالىق ءومىربايان ورتالىعىنىڭ ۇسىنۋىمەن «جىل ادامى» اتاندى. بۇگىندە ونىڭ ومىراۋىندا ەڭبەك قىزىل تۋ (1980), «حالىقتار دوستىعى» (1986), «پاراسات» (2003), «بارىس» (2008), «وتان» وردەندەرى جارقىرايدى. سونىمەن قاتار پاكىستان ۇلتتىق اكادەمياسىنىڭ, حالىقارالىق جوعارى مەكتەپ اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ 3-4-ءشى شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعانى جانە كوپتەگەن حالىقارالىق, وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى اتاعىن الۋى – قازاق عىلىمى ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە.
ك.ساعاديەۆتىڭ ەل پارلامەنتىندەگى ءۇش جىلدىق (2008-2010 جج.) قىزمەتى رەسپۋبليكانىڭ بار كۇشى مەن مۇمكىندىكتەرىن جۇمىلدىرۋدى قاجەت ەتكەن الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس پەن ونىڭ جاعىمسىز سالدارى كەزەڭىنە تاپ كەلدى. بۇل جاعدايدا اكادەميك ك.ءا. ساعاديەۆ تاجىريبەلى ەكونوميست عالىم جانە ەلىمىزدىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋسىنىڭ اعا بۋىنىنىڭ وكىلى رەتىندە تالاي رەت داعدارىس زاردابىن باسەڭدەتۋگە بايلانىستى ۇسىنىستار جاساپ, ودان ارعى قۇلدىراۋ سالدارىن تومەندەتۋ جولدارىن كورسەتە ءبىلدى. اتاپ ايتقاندا, داعدارىس جىلدارى ول بيىك پارلامەنت مىنبەسىنەن ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىككە ۇكىمەت بەلگىلەگەن شارالاردا كوبىرەك قولداۋ كورسەتۋدى ۇسىندى.
سول كەزدە ول ەل پرەزيدەنتىنە ارنايى حات جولداپ, وندا ەلىمىزدە ستراتەگيالىق جوسپارلاۋدىڭ جاڭا, نەعۇرلىم ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ قاجەتتىلىگى جونىندە بايانداپ, مەملەكەتتىك ۇيىمدار جۇمىسىندا ءبىرىن- ءبىرى قايتالاۋشىلىقتىڭ كەزدەسەتىنىن, ال مۇنىڭ ءوزى جاۋاپسىزدىققا اكەلەتىنىن تۋرا ايتتى. اۋىلدا كوپتەگەن فەرمەرلەر مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ءالى دە وندىرىستىك كووپەراتيۆتەرگە بىرىگە الماي وتىرعانى, سوندىقتان جەكەلەگەن قوجالىقتار وزدەرى ءۇشىن دە, مەملەكەت ءۇشىن دە پايدا كەلتىرە المايتىنى دا وسى حاتتا ءسوز بولعان ەدى.
اكادەميك ك.ساعاديەۆ عىلىمي جۇمىستارىن جاڭا بيىكتەرگە كوتەرىپ, حالىقارالىق ارەنادا وتە جوعارى بەدەلگە يە بولۋدا ونىڭ جاقىندا اعىلشىن تىلىندە شىققان «Reforms in Kazakhstan: Analytical view» («قازاقستانداعى رەفورمالار: اناليتيكالىق كوزقاراس») اتتى مونوگرافياسى دۇنيە ءجۇزىنىڭ ماڭداي الدى, جەتەكشى عالىمدارىنىڭ وڭ باعاسىن الدى. كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورلارى س.ساكسەن, ش.فەننەل, ماسكەۋدىڭ لومونوسوۆ اتىنداعى ايگىلى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (ممۋ) پروفەسسورى ا.بۋزگالين جانە ت.ب. عالىمداردىڭ بەرگەن باعاسىن ءبىر اۋىز سوزبەن توپتايتىن بولساق, اكادەميك ك.ساعاديەۆتىڭ بۇل كىتابىندا العاش جاريالانعان, باسقا باسىلىمداردا قارالماعان تىڭ يدەيالار مەن پوستكەڭەستىك داۋىردە ەكونوميكالىق داعدارىستان شىعۋدىڭ وڭتايلى ادىستەرى, تاۋەلسىزدىك تۇعىرىن قالاي مىقتاپ بەكىتىپ, جاھاندىق نارىق ەكونوميكاسىنا ەنۋ ۇدەرىستەرى تۇبەگەيلى قاراستىرىلعان.
ك.ساعاديەۆ كەيىنگى جاستار تۇگىل, ءبىزدىڭ قاتارىمىزعا دا ۇلگى بولارلىق تاعىلىمى مول ازامات, بيىك تۇلعا, عۇلاما عالىم, سويلەسە شەشەن, باستاسا كوسەمدىگى دە كەم ەمەس شەبەر ۇيىمداستىرۋشى. بۇل جاي مەرەيتويعا عانا ايتىلا سالاتىن جەل ءسوز ەمەس. مەن كەنجەكەڭنىڭ وسى ەرەكشەلىكتەرىن, جوعارىدا ايتىلعانداي, جاقىننان بايقاعان, كورگەن اداممىن.
بۇگىندە كەنجەعالي ابەن ۇلى كەمەلىنە كەلiپ, بولاشاققا دەگەن ءۇمىت-ماقساتىنا شىڭدالىپ جەتىپ وتىر. الدا تالاي اسۋلار بار. ول – عىلىم, بiلiم اسۋلارى. تاۋەلسiز ەلىمىزدىڭ كەرەگەسى قاتايىپ, تەرەزەسى الپاۋىت ەلدەرمەن تەڭەسىپ كەلە جاتقان دامۋ, وركەندەۋ جولىنىڭ العى شەبىندەگى نار ازامات كەنجەعالي ابەن ۇلىنا, زور دەنساۋلىق, ۇزاق ءومىر, باياندى باقىت تىلەيمىز!
مۇرات جۇرىنوۆ,
ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
