ونەر • 08 اقپان, 2018

ابىلاي حاننىڭ اعاش تەگەنەسى

1085 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

جادىگەردى بۇرناعى جىلى تۇركىستانداعى ەتنوگرافيالىق ورتالىقتا وتكەن كەزدەسۋدە كورگەن ەدىك. وتەگەن باتىردىڭ سەگىزىنشى ۇرپاعى باقىتجان بەكباتىروۆ ءوزىنىڭ باباسىنان قالعان, كەزىندە ابىلاي حان تۇتىنعان دۇنيە – قىمىز قۇياتىن اعاش تەگەنەنى قوردايدان الىپ كەلىپتى.

ابىلاي حاننىڭ اعاش تەگەنەسى

ياساۋي كەسەنەسىندەگى تايقا­زانعا ۇقساس كەلەتىن ىدىستىڭ سالماعى دا از ەمەس. جادىگەر يەسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, تەگەنە جاڭعاق اعاشىنىڭ تامىرىنان جاسالعان كورىنەدى.

باقىتجان اعامىزدان كونەنىڭ كوزىندەي بولعان جادىگەردى وسى كۇنگە قالاي ساقتاپ, جەتكىزگەنىن قىزىعۋشىلىقپەن سۇراعان ەدىك. ء«بىز وتەگەن باتىردىڭ سە­گىزىنشى ۇرپاعىمىز. ول كىسىنىڭ ءۇش ايەلى بولعان ەكەن. بۇگىندە قورداي اۋدانىنىڭ وتەگەن باتىر اۋىلىندا 150 ءۇي, اۋدان ورتالىعىندا 100 شاق­تى ءتۇتىن, ەكى ايەلىنەن تۋعان ۇلدارىنان تاراعان ۇرپاقتارى تۇرادى. بابامىزدىڭ قالماق ايەلىنەن تۋعان ۇلدارىنان تاراعان ۇر­پاقتارى الماتى وبلىسىندا. ولار دا 200 ءتۇتىن شاماسىندا. اتام جولداسباي ەل اۋزىندا «شۇبار تەگەنە» اتانعان ىدىستى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, اكەم ۋاليحانعا تابىس­تاپتى. ول كىسى كەڭەس كەزىندە كولحوز باس­قارعان, كوپپەن ارالاسقان ازا­مات. سول كەزدە ابىلاي حاننىڭ تەگەنەسىن كورمەككە كەل­­گەن كىسىلەر كوپ بولدى. ءتىپتى مۇراجايعا سۇراتقاندار دا از ەمەس. بىراق اتام دا, اكەم دە بۇل كيەلى دۇنيەنى قاستەرلەپ ۇستاپ, قولدان شىعارماي بىزگە امانات ەتتى. مەن دە سول اتا-بابامنان قالعان مۇراعا, اماناتقا بارىنشا ادالدىق تانىتىپ, قاستەرلەپ ۇستاپ, قادىر-قاسيەتىن ۇل-قىزدارىما ۇقتىرىپ, قۇلاق­تارىنا قۇيىپ كەلەمىن», دەيدى ب.بەكباتىروۆ.

– ابىلاي حاننىڭ تەگەنەسى ءسىزدىڭ باباڭىزعا قالاي ءتيىپ ءجۇر سوندا؟ – دەيمىز عوي, تاڭدانىپ.    – بابامىز ابىلايدىڭ زامانىندا ءومىر سۇرگەن. تولە بيدەن باتا العان. بابامىزدىڭ «وتەگەن باتىر», «اۋليە وتەگەن», ء«مۇيىزدى وتەگەن» دەگەن ەلدىڭ بەرگەن اتتارى بار. بىردە وتەگەن بابامىز ابىلاي باستاعان قازاقتىڭ يگى جاقسىلارىمەن بولعان ەكەن. سول باسقوسۋدا بابامىز: «الديار, ايتىڭىزشى, ەل-جۇرت ەستىگەن سوزگە سەنە مە, كوزبەن كورگەنگە سەنە مە؟» دەپ سۇراق قويىپتى. توردە وتىرعان ابىلاي دا, جانىنداعى تولە بي دە: «ارينە, كوزبەن كورگەنگە سەنەدى» دەيدى. «وندا مەنىڭ التى الاشتىڭ ايبارى ابىلاي حانمەن تاباقتاس بولعانىما زات ايعاق بولماسا كىم سەنەدى؟» دەپ وسى قىمىز قۇياتىن تەگەنەنى اتتاي قالاپ العان ەكەن. سودان ۇرپاقتان ۇر­پاققا امانات بولىپ, مىنە بۇگىن بىزگە جەتكەن, – دەيدى باتىردىڭ ۇرپاعى.

بۇگىندە تاريحي تابارىك با­قىت­جان اعامىزدىڭ ۇيىندە تۇر. جادىگەر يەسى ونى ەشبىر مۇرا­جايعا وتكىزگىسى كەل­مەيدى. «تەگەنە الما­تىدا, وبلىس ورتالىعىندا كورمە-ەكسپو­ناتتارعا قويىلىپ ءجۇر. وتەگەن باتىردىڭ 300 جىل­دىق تويىندا بىرنەشە اي كور­مەگە قويىلدى. ارنايى دە­رەك­تى فيلم دە جاسالدى. كورە­مىن دەپ قىزىعۋشىلىق بىل­­دىرگەن ازامات­تارعا ەسىگىمىز اشىق» دەي­دى اعامىز.

اتىرگۇل ءتاشىم,

جۋرناليست

سوڭعى جاڭالىقتار