ەت ونىمدەرىن قانشاما مول ءوندىرىپ ءجۇرمىز دەسەك تە, ەلىمىزگە يمپورتتىق جولمەن جەتكىزىلەتىن اسىل تۇقىمدى مال مەن ەتتىڭ ۇلەسى ءالى كوپ. سوندىقتان دا بۇگىندە بۇل تاجىريبەنى كەيىنگى كەزەككە ىسىرىپ, ەت ەكسپورتى كولەمىن بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋدىڭ ماڭىزى جوعارى. ونىڭ باستى جولدارىنىڭ ءبىرى ەت كلاستەرلەرىن قۇرۋ ەكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا الداعى اڭگىمە جەلىسىن اقتوبە وبلىسىندا قۇرىلعان «اكتەپ» جشس-ءنىڭ ءىس تاجىريبەسى نەگىزىندە وربىتكەندى ءجون كورەمىز. اتالعان كەشەن ءبىر مەزگىلدە 11 مىڭ باس ءىرى قارا مالدى بورداقىلاۋعا ارنالعان. وسى ارقىلى جىلىنا 7200 توننا ەت وڭدەۋگە مۇمكىندىك تۋىپ وتىر.
ونىمدىلىك پەن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى باستى ولشەم رەتىندە بەلگىلەي بىلگەن رەسپۋبليكامىزداعى ءىرى اگروقۇرىلىمداردىڭ ءبىرى ءونىم وڭدەۋ كولەمىن جۇيەلى ءارى تۇراقتى تۇردە ءوسىرىپ كەلەدى. «اكتەپ-ءتىڭ» العا قويعان باستى مەجەسى تاياۋداعى جانە جاقىن كەلەشەكتەگى جىلداردا ەڭبەك ونىمدىلىگىن 45 پايىزعا دەيىن كوتەرۋ بولىپ وتىر. ءسوز جوق, بۇل وتە جوعارى مىندەت. ناقتى ءىس-قيمىلدار بەلگىلەنىپ, جۇزەگە اساتىن بولسا, مۇنىڭ ءوزى قولدان كەلەتىن, ورىندالاتىن ءىس. ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرى مەن تاسىلدەرى قانداي؟ بۇل ساۋالعا قايتارىلاتىن جاۋاپ تا وتە قاراپايىم. «اكتەپتىڭ» توڭىرەگىنە توپتاسقان ءىرىلى-ۇساقتى نەمەسە بۇگىنگى سالالىق ءسوز قولدانىسىنا سايكەس ايتقاندا, زاكىرلىك شارۋا قوجالىقتار وسى بيىك مەجەگە يەك ارتۋدىڭ باستى كىلتى بولماق. ونىڭ سانى 357 ەكەنىن ايتساق, كوپ ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلا تۇسەدى.
وڭىردەگى «اكتەپ» جانە «ايس» سەكىلدى ءىرى اگروقۇرىلىمداردىڭ ماڭىندا وعان قىزمەت جاسايتىن قوسىمشا قۇرىلىمداردىڭ بولۋى ەت جانە ءسۇت كلاستەرى قالىپتاستىرۋ ىسىندەگى باستى مودۋل ەكەنى ايقىن. و باستا جوعارىدا اتالعان سەرىكتەستىك جەتەكشىلەرى وسى ءمودۋلدى ەنگىزۋ ءۇشىن كوپ ىزدەنىپ, كوپ ۋاقىتىن سارپ ەتكەن. ءبىر جاقسىسى, ولار ىزدەگەنىن تاپتى دا. ءسويتىپ اقتوبە ايماعىندا ەلىمىزدە بالاماسى جوق ەت جانە ءسۇت كلاستەرلەرى قۇرىلدى. قازىرگى كۇنى بارلىق جۇمىس وسى مودۋل اياسىندا جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
مۇنداي بايلانىستار ەكى جاققا دا ءتيىمدى. ەڭ باستىسى, شارۋا قوجالىقتارى مەن اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرى ۇتپاسا, ەش ۇتىلمايدى. ياعني قۋاتتى قۇرىلىمنىڭ قۇرامىندا ولاردىڭ جۇمىسى ودان ءارى شيراي تۇسەدى. كوپ باعىتپەن اينالىسۋدىڭ بەرەرى قاشاندا مول. ءارى وسى ارقىلى اۋىل ازاماتتارى جىلدىڭ ون ەكى ايىندا ءۇزىلىسسىز جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك الادى. تۇتاستاي العاندا ەلىمىزدەگى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ سالاسى وسى باعىتقا بەت بۇرسا, بۇل سوعۇرلىم ومىرشەڭ, ءتيىمدى ءارى پايدالى بولماق.
راس, بۇدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن ابدەن نىعايىپ, بۋىنى بەكىگەن ءىرى اگرارلىق باعىتتاعى كاسىپورىندارعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتۋدى جالعاستىرا بەرۋدىڭ قانداي قاجەتتىلىگى بار دەگەن پىكىرلەردىڭ تۋىنداعانى بەلگىلى. ءبىر قاراعاندا ءجون ءسوز سەكىلدى. ايتسە دە قازىرگى تاڭدا «اكتەپ» سياقتى ءىرى اگروفيرمالارعا كومەكتەسۋ دەگەن ۇعىم ۇساق شارۋاشىلىقتارعا قولداۋ كورسەتۋ بولىپ شىعاتىنىن ۇعىناتىن كەز كەلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە «اكتەپتىڭ» جانىنا شوعىرلانعان 400-گە تارتا ۇساق فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار ونىڭ بازاسىندا تولىق ءارى ەركىن قوزعالىسقا كەلە الادى دەگەن ءسوز.
وسىدان شىعاتىن تاعى ءبىر ءتۇيىن بار. بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ باستى ارقاۋىنا اينالعان «اكتەپ» جانە «ايس» سەكىلدى ءىرى اگروقۇرىلىمدار ەلىمىزدەگى ءىرى وبلىستى ەت جانە ءسۇت ونىمدەرىمەن قامتۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىر. اقتوبە ايماعىندا قۇرىلىپ, قىزمەت جاساي باستاعان ەت كلاستەرىنىڭ زاكىرلىك سەرىكتەستەرى ءوز ىستەرىنىڭ جاڭا ارناسى جونىندە قانداي پىكىردە؟ وسى ورايدا «قىزىلجار» مەن «قارشىعا» شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەتەكشىلەرى اسقار بالمانوۆ پەن ارتۋر جەتەنوۆ گازەت تىلشىسىنە ءوز وي پىكىرلەرىن بىلايشا جەتكىزدى.
ء«بىز «اكتەپ» جشس-ءنىڭ قۇرامىندا قىزمەت جاساپ كەلەمىز. ونىڭ جەتەكشىلەرى جەم-ءشوپ قورىن قالاي ازىرلەيمىز دەپ باس-
تارىن قاتىرا قويمايدى, ءبىز دايىنداپ بەرەمىز. سونىمەن بىرگە بورداقىلاۋ الاڭىن مالمەن تولتىرۋ جۇمىستارىن دا قوسا اتقارامىز», دەيدى ولار. قوسالقى شارۋاشىلىق يەلەرى بۇدان ءارى «اكتەپتەن» اسىل تۇقىمدى بۇقالاردى جالعا الۋ مەن اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن ليزينگ ءتاسىلى بويىنشا پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىنە توقتالدى. بۇل جوبالار مەن باعدارلامالار قىرۋار قارجى جۇمساماي-اق تابىستى كوبەيتۋگە جانە انالىق مال باسىن تولىقتىرۋعا, سونىمەن بىرگە مال تۇقىمىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي بايلانىس شاعىن شارۋاشىلىقتار ءۇشىن وتە ءتيىمدى دەپ ەسەپتەيدى ولار.
«اكتەپتىڭ» ءوز ماڭايىنا توپتاسا باستاعان شارۋا قوجالىقتارىنا ۇلكەن شاپاعاتىن تيگىزىپ جۇرگەنى دە بولەك ءبىر اڭگىمە. ونىڭ باستى مىسالى – باس كاسىپورىن ولاردىڭ ونىمدەرىن تەز, كەزەكسىز ءارى جوعارى باعامەن قابىلدايتىنى. مۇنداي جاعدايدا اقشا, ياعني وتكىزگەن ونىمدەرىنىڭ قۇنى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە بانكتەگى ەسەپشوتقا تۇسەدى. شارۋا وسىلاي ءوز جونىمەن شەشىلە بەرسە, ولار وزگە ساتىپ الۋشىلاردى ىزدەپ قايتەدى. ءارى الىپساتارلارعا دا الدانبايدى. ويتكەنى بۇل ماسەلە «اكتەپ» اگروقۇرىلىمى جۇيەسىندە تولىعىمەن ءوز شەشىمىن تاپقان. وسىنداي ارىپتەستىك اسىل تۇقىمدى مال باسىن ءوسىرۋ مەن كوبەيتۋ ىسىندە دە تەرەڭ تامىر جايىپ كەلەدى. پايدا مەن تيىمدىلىككە شارۋا قوجالىقتارىنىڭ قول جەتكىزۋى تومەندەگى دەرەكتەردەن دە انىق كورىنەدى. ايتالىق, قوجالىق جەتەكشىلەرى «اكتەپتەن» ابەردين-انگۋس اسىل تۇقىمدى مالىنىڭ بۇقالارىن جالعا العان جاعدايدا بۇل تۇقىمنان تۋعان ءتول ون ايدىڭ ىشىندە 350-400 كەلى سالماق تارتاتىن كورىنەدى. بۇل پايدا ەمەي نەمەنە؟!
– «اكتەپ» جشس قازىر مال بورداقىلاۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرىنە ارقا سۇيەي وتىرىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ودان ءارى كوتەرە تۇسۋدە. بۇل رەتتە بىرىنشىدەن, اسىل تۇقىمدى رەپرودۋكتورلاردىڭ قۋاتىن كوتەرۋگە ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. مۇنىڭ مولشەرى – 6200 ءىرى قاراعا تەڭ. ەڭ باستىسى, ءتيىستى مال باسى كەشەنگە ۇدايى ءارى تۇراقتى تۇردە جەتكىزىلىپ تۇرسا جۇمىس ءوز ىرعاعىنان جاڭىلمايدى. ارينە مالدىڭ دا مالى بار. ءبىز ءۇشىن باستى كورسەتكىش پەن نەگىزگى كريتەري – سان مەن ساپانىڭ ۇيلەسىمدىلىگى. ەكەۋىنىڭ ءبىر تۇستان توعىسۋى دەيدى, – «اكتەپ» جشس-ءنىڭ باس قۇرىلتايشىسى نۇرلان ساعىنالين.
ونىڭ سوزىنەن تاعى ءبىر ۇققانىمىز قازىرگى كەزدە تيىمدىلىك تۇتقاسىن تابا بىلگەن «اكتەپ» باسشىلارى ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردى قۇرۋعا قاراجات جۇمساۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى كەشەندە وعان تولىق مۇمكىندىك بار. بوس تۇرعان ورىندار دا تابىلادى. سونىمەن بىرگە «اكتەپتە» فەرمەرلەرگە قوماقتى ەڭبەكاقى تولەۋ ءتارتىبى دە ورنىققان. ول ءار سيىرعا 800 تەڭگە, ءار بۇزاۋعا 400 تەڭگە تولەۋ ەسەبىنەن جاسالعان. سوندا ورتاشا ەسەپپەن العاندا ولاردىڭ ەڭبەكاقىسى 300-350 مىڭ تەڭگە بولىپ شىعادى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, وڭىردەگى «اكتەپ» جانە «ايس» سەكىلدى ءىرى اگروقۇرىلىمداردا ءوندىرىس ۇدەرىستەرى تولىعىمەن اۆتوماتتاندىرىلعان جانە كومپيۋتەرلەنگەن. مۇندا مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋدىڭ زاماناۋي باعدارلامالارى جۇزەگە اسىپ كەلەدى. بۇل اگرووندىرىستىڭ بارلىق تسەحتارىن قامتيدى. وسى ارقىلى جانۋارلاردىڭ جاي-كۇيى مەن احۋالى تۋرالى بارلىق قاجەتتى مالىمەت جيناقتالادى. ءتىپتى تسيفر-
لى تەحنولوگيالار ارقىلى سەرىكتەستىك باعدارلاماشىلارى انالىق سيىرلار شاعىلىسقا ءازىر مە دەگەن ساۋالداردى دا تەز جيناقتاپ بىلە الادى.
ءتۇيىپ ايتقاندا, «اكتەپ» جانە «ايس» سەكىلدى وڭىردەگى ەت جانە ءسۇت كلاستەرلەرى مىسالىندا اقتوبە ايماعى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ بيىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قويىلعان تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى مىندەت پەن تاپسىرمانى ورىنداۋدى باستاپ كەتتى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ەگەر باسقا دا مىسالدارعا سۇيەنسەك, مالدىڭ قۇلاعىنا ەلەكتروندى سىرعا قوندىرىپ, وسى ارقىلى ونىڭ ءبىر تاۋلىكتە قوسقان سالماعىن انىقتاۋ تەحنولوگياسى قولدانىلاتىنى وسى پىكىرىمىزدىڭ باستى دالەلى. بۇدان كەيىنگى كەزەكتە كومپيۋتەردىڭ نەمەسە سمارتفوننىڭ كومەگىمەن قاجەتتى مونيتورينگتىك زەرتتەۋلەر جاسالادى.
مىنە, وسىلايشا اقتوبە ايماعىندا قۇرىلعان ەت جانە ءسۇت كلاستەرىنىڭ كوكجيەگى كۇننەن كۇنگە كەڭەيىپ كەلەدى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
سۋرەتتە: اقتوبە ەت كلاستەرى قۇرىلىمىنان كورىنىس
