ساۋالدا قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى ب.اتامقۇلوۆتىڭ جاۋابى تۇرعىنداردى قاناعاتتاندىرماعاندىعى ايتىلعان. ناقتىراق ايتقاندا, ءمينيستردىڭ «جەردى جالعا بەرمەيمىز» دەي تۇرا, «اۋدانعا بولىنەتىن 152 ملن تەڭگە قازىنادان ەمەس, عارىشقا جاۋاپتى «بايتەرەك» كومپانياسىنىڭ قارجىسىنان الىنادى» دەپ ءۋاج ايتۋى كۇمان تۋدىراتىنى, جەر جالعا بەرىلمەسە, 152 ملن تەڭگەنىڭ اۋدانعا نە ءۇشىن تولەنەتىنى تۇسىنىكسىز ەكەنى العا تارتىلدى. ەگەر جالعا بەرىلگەن بولسا, وندا جالداۋ اقىسىن رەسەي تولەمەي, نەگە قازاقستاندىق «بايتەرەك» كومپانياسى تولەيدى؟ سەناتور وسى جانە باسقا ماسەلەلەردىڭ جاۋابىن ايتۋدى ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆتان وتىنگەن ەدى.
وسى ساۋالعا جۋىردا پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆتان تولىمدى جاۋاپ كەلدى. وندا «قۇلاۋ اۋدانىن بەرۋدىڭ ءتارتىبى مەن شارتتارى تۋرالى «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنان «سويۋز-2» زىمىران تاسىمالداعىشتارىنىڭ ۇشىرۋلارىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمنىڭ جوباسى شەڭبەرىندە جانگەلدين اۋدانىنىڭ اۋماعىنداعى جەر ۋچاسكەسى (اۋدانى – 76 000 گا) قازاقستان رەسپۋبليكاسى جەر كودەكسىنە سايكەس سەرۆيتۋت – جەردى ۋاقىتشا (ەپيزودتىق) پايدالانۋ كەلىسىمشارتى نەگىزىندە بەرىلەتىن بولادى, بۇل ونى پايدالانۋ كەزەڭىن جىلىنا بىرنەشە تاۋلىككە شەكتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى ء(ار ۇشىرىلىمعا 1-2 تاۋلىك). بۇل رەتتە, زىمىران تاسىمالداعىشتاردى ۇشىرۋ كەزەڭىندە حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ادامداردىڭ ول جەردە جۇرۋىنە تىيىم سالىنادى, ياعني قۇلاۋ اۋدانى ۋاقىتشا جابىق بولادى. باسقا ۋاقىتتا قۇلاۋ اۋدانىندا بولۋعا جانە ونى پايدالانۋعا شەك قويىلمايدى. رەسەي تاراپىمەن كەلىسسوزدەر بارىسىندا جانگەلدين اۋدانىنىڭ حالقىن الەۋمەتتىك قولداۋ رەتىندە 460 مىڭ اقش دوللارى (152 ملن تەڭگە) مولشەرىندە قوسىمشا اقشالاي قاراجات ءبولۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى. سونىمەن بىرگە قوستاناي وبلىسى جانگەلدين اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىنا سۋ قۇبىرىن تارتۋ, كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ جانە باسقا دا قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن قاراجات ءبولۋ كەرەكتىگى ءسوز بولدى. رەسەي تاراپى بۇل قاراجاتتى جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە قازاقستاندىق پايدالانۋشى ۇيىم – «بايتەرەك» بك» اق ارقىلى جولدايتىن بولادى, ول جانگەلدين اۋدانىنىڭ اكىمدىگىمەن شارت جاسايدى جانە ودان ءارى الىنعان قاراجاتقا اكىمدىك يەلىك ەتەدى. بۇعان قوسا «بايتەرەك» بك» اق-نىڭ قۇلاۋ اۋدانىندا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, ۇشىرۋلاردى ورىنداۋ كەزىندە زىمىراندار تاسىمالداعىشتارىنىڭ قالدىقتارىنان تازارتۋ, ەكولوگيالىق مونيتورينگتى جۇرگىزۋ سەكىلدى قىزمەتتەرى رەسەي تاراپىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن تولەنەتىن بولادى. بۇگىنگى كۇنى وزگە قۇلاۋ اۋداندارىندا اتالعان قىزمەتتەردى رەسەي تاراپىنىڭ ۇيىمدارى كورسەتەدى.
الايدا «بايتەرەك» بك» اق-نىڭ قۇلاۋ اۋدانىندا قىزمەت كورسەتۋى, ودان العان تاجىريبەسى بولاشاقتا وزگە قۇلاۋ اۋداندارىندا قىزمەت كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قۇلاۋ اۋدانىن پايدالانۋ كەزىندە ىقتيمال ەكولوگيالىق تاۋەكەلدەر تۋرالى ەكى مەملەكەتتىڭ مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارى مەن ۇيىمدارىنىڭ جوسپارلانىپ وتىرعان قۇلاۋ اۋدانىنىڭ اۋماعىندا بارلاۋ, ەكسپەديتسيالىق جانە باسقا دا جۇمىستاردى وتكىزۋى ناتيجەسىندە اتالعان وڭىردەگى شارۋاشىلىق قىزمەتى وبەكتىلەرىنە زيان كەلتىرمەۋ ماقساتىندا جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارى ەسەپكە الىنا وتىرىپ, قۇلاۋ اۋدانىنىڭ شەكارالارى تۇزەتىلدى. جانگەلدين اۋدانىنىڭ جوعارىدا كورسەتىلگەن ۋچاسكەسىندە ەلدى مەكەندەر مەن ءوندىرىس وبەكتىلەرى جوق. جاقىن جەردەگى ەلدى مەكەندەرگە دەيىنگى اراقاشىقتىق: تورعاي اۋىلىنا (اكىمشىلىك ورتالىعى) دەيىن – 42 كم, اقكول اۋىلىنا دەيىن – 6,5 كم, قاراسۋ اۋىلىنا دەيىن – 14,5 كم. قۇلاۋ اۋداندارىندا «سويۋز» زىمىران تاسىمالداعىشىنان بولىنەتىن بولىكتەردى قولدانۋ تاجىريبەسى, سونداي-اق قازاقستان تاراپى وتكىزگەن ساراپتامالار اتالعان زىمىراننىڭ قورشاعان ورتاعا جانە حالىق دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرمەيتىنىن كورسەتتى. اتالعان زىمىراندا اسا ۋلى گەپتيل پايدالانىلمايدى. زىمىران وتىنىنىڭ كۇرامداستارى وتتەگى مەن كەروسين بولىپ تابىلادى, ولار ءتۇرلى قىزمەت سالالارىندا جانە ادامنىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندە كەڭىنەن قولدانىلادى. جابايى جانۋارلاردىڭ پوپۋلياتسياسىن ساقتاۋ ماقساتىندا تولدەۋ جانە كوشۋ ء(ساۋىر-ماۋسىم) كەزەڭىندە زىمىران تاسىمالداعىشتاردى ۇشىرۋدى شەكتەۋ كوزدەلەدى. زىمىران تاسىمالداعىشتاردان بولىنەتىن بولشەكتەردىڭ قۇلاۋى كەزىندە دالا ءورتىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگاندار ءورت ءسوندىرۋ توپتارىن, كۇشتەرىن جانە قۇرالدارىن كۇشەيتۋ, قۇلاۋ اۋدانىن ۇشىرۋدان كەيىن ارالاپ ۇشىپ ءوتۋ ءۇشىن قازاقستان تاراپىنىڭ قوسىمشا اۆياقۇرالدارىن جانە اۋداندى جەدەل بارلاۋ ءۇشىن ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارى مەن كەشەندەردى تارتۋ شارالارىن قابىلدايتىن بولادى. «بايقوڭىر» كەشەنىن پايدالانعانى ءۇشىن جالگەرلىك تولەم تۋرالى جالداۋ شارتىنا سايكەس, «بايقوڭىر» كەشەنىن پايدالانعانى ءۇشىن جىل سايىنعى جالداۋ تولەمى 115 ملن اقش دوللارىن قۇرايدى.
...اقتوبە جانە قوستاناي وبلىستارىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان قۇلاۋ اۋدانىن پايدالانۋ تۋرالى 2014 جىلعى 23 جەلتوقسانداعى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە سايكەس قولدانىستاعى «سويۋز-2» زىمىران تاسىمالداعىشىنان بولىنەتىن بولىكتەردىڭ قۇلاۋ اۋدانى 63 200 گا الاڭدى قۇرايدى. ول: قوستاناي وبلىسىنىڭ جانگەلدين اۋدانى (40 680 گا) مەن اقتوبە وبلىسىنىڭ ىرعىز اۋدانى (22 520 گا). ۋاعدالاستىقتارعا سايكەس «سويۋز-2» تاسىمالداعىشىنىڭ جاڭا قۇلاۋ اۋدانىن پايدالانۋ ءۇشىن تولەنەتىن 460 مىڭ اقش دوللارى مولشەرىندەگى جىل سايىنعى جالداۋ اقىسى وبلىستار اراسىندا جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ كولەمىنە سايكەس پروپورتسيونالدى بولىنەدى. 2017 جىلى قوستاناي وبلىسى اكىمدىگىنىڭ بيۋدجەتىنە 357 مىڭ اقش دوللارى (117 307 549 تەڭگە) جانە اقتوبە وبلىسى اكىمدىگىنىڭ بيۋدجەتىنە 103 مىڭ اقش دوللارى (34 505 000 تەڭگە) سوماسىندا جالداۋ اقىسى جىبەرىلگەن بولاتىن».
دايىنداعان
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
