الەم • 05 اقپان, 2018

دونالد ترامپتىڭ جولداۋىندا نە ايتىلدى؟

340 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ امەريكا حالقىنا ارناعان جولداۋىن جاريالادى. وندا اق ءۇي باسشىسى بىرقاتار ماسەلەلەردى قامتىپ, اتقارىلعان شارۋالارعا توقتالىپ, الداعى جوسپارىمەن بولىسكەن. الەمدىك باسپاسوزدەر د.ترامپتىڭ جولداۋى اياقتالا سالا وندا ايتىلعان ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا كىرىسىپ كەتتى.  

دونالد ترامپتىڭ جولداۋىندا نە ايتىلدى؟

The Guardian گازەتى جولداۋ­دىڭ ماڭىزدى تۇستارىن اتاپ كور­سەتتى. باسىلىمنىڭ حابار­لاۋىنشا, اق ءۇي باسشى­سى ءسوزىن كوبىنە قاعازعا قاراپ وقىعان. بۇل ءوز كەزەگىندە د.ترامپتىڭ كۇتپ­ەگەن ءسوزدى ايتىپ قالۋىنىڭ الدىن الدى دەپ ەسەپتەيدى. كۇت­كەندەگىدەي, اقش پرەزيدەنتى ەكو­نومي­كا­نىڭ كۇشەي­گەنىن جانە سالىقتىڭ قىس­قار­عانىن مالىمدەپ, ينفراقۇرىلىم مەن يمميگ­راتسيادان قارجى اياماۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى.

«ترامپ سولتۇستىك كورەياعا قار­سىلىعىن اسەرلى ەتۋ ءۇشىن كحدر-دا ازاپقا تارتى­لىپ, قاي­تىس بولعان وتتو ءۋور­مبير­دىڭ وتباسى مەن ەلدەن قاش­قان تسزي سونگ-حونى رەسمي قوناقتار تىزىمىنە قوستى. سونى­مەن قاتار بۇزاقىلار تا­را­پىنان ايۋاندىقپەن ولتى­رىل­گەن ەكى قىزدىڭ وقيعاسىن يمميگراتسيالىق رەفورماعا قاتىستى ايتقان سوزدەرىندە اتاپ ءوتتى», دەيدى The Guardian.

بۇدان بولەك, باسىلىم كونگ­رەس­كە جينالعاندار د.ترامپ­تىڭ جولداۋىن ءتۇر­لى دەڭ­گەيدە قولداعانىن, دەمو­كرا­ت­تار ارا-تۇرا قول شاپالاق­تاعانىن ايتادى. ال رەسپۋبليكاشىلار پرەزيدەنتتىڭ ۇلتتىق انۇرانعا قاتىستى پىكىرىنە قىزۋ قولداۋ كورسەتكەن.

CNN ارناسى اق ءۇي باس­شىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان ماسە­لەلەردىڭ راس-وتىرىگىن تەك­سەرىپ شىققان ەكەن. ماسەلەن د.ترامپ ەلدە جاسالعان سالىق رەفورماسىن بۇرىن-سوڭدى تاريحتا بولماعان دەپ سيپاتتاعان-تۇعىن. CNN-ءنىڭ حابارلاۋىنشا, اقش پرەزيدەنتىنىڭ بۇل ءسوزى شىندىققا جاناسپايدى. ويتكەنى دجون كەننەدي, رونالد رەيگان, باراك وباما كەزىندەگى سالىق جۇيەسىندەگى وزگەرىستەر د.ترامپتىڭ باستاماسىنان الدەقايدا جوعارى بولعان.

اقش پرەزيدەنتى امەري­كاداعى قارا ناسىلدەر اراسىن­دا­عى جۇمىس­سىز­دىق ازايعانىن, جاڭا 2,4 ميلليون جۇمىس ورنى اشىلعانىن كەلتىرگەن. CNN-ءنىڭ جۋرناليستەرى مۇنى راستاپ وتىر. ال جالاقىنىڭ ءوسۋى, اۆتوكولىك يندۋسترياسىنىڭ قاي­­تا جاڭعىرۋى جونىندە اي­تىل­­عان پىكىرى شىندىققا جاناس­پاي­دى دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى ەڭبەكاقىنىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ بۇ­رىنعىدان ايىرماسى شامالى. اۆتوكولىك نارىعىنداعى وڭ وزگەرىستەر باراك وباما كەزىنەن باستالعان, دەيدى CNN.

جۋرناليستەر كوشى-قوننىڭ ىشكى تەرروريزمدى ۇلعايتۋعا اسەرى, اقش-قا كەلگەن ءار يمميگرانت وزىمەن بىرگە وتباسىن دا اكەلەتىنى, قىلمىستىق توپ­تار­دىڭ مۇشەلەرى كوبەيگەنى جونىن­دەگى پىكىرگە سىن ايتتى. سونىمەن قاتار د.ترامپ اقش-تىڭ الەمدەگى ەڭ ۇلكەن ەنەر­گيا ەكسپورتتاۋشى مەملە­كەت ەكەنىن حابارلاعان. CNN مۇ­نىڭ دا شىندىققا جاناس­پاي­تىنىن جەتكىزدى. ماسەلەن امە­ري­كانىڭ 2026 جىلعا دەيىن ەكسپورتتايتىن ەنەرگيا كوزدەرىنەن يمپورتى باسىم.

اق ءۇي باسشىسى «قورعانىس ماق­ساتى اياسىندا ءبىز يادرو­لىق ارسەنالى­مىزدى ەشقاشان قولدانبايمىز دەگەن ۇمىتپەن ونى جاڭعىرتىپ, قاي­تا قۇرۋى­مىز كەرەك», دەگەن بولاتىن. «ريا نوۆوستي» د.ترامپت­ىڭ اقش-تاعى وسى سوزىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپتى.

اگەنتتىكتىڭ پايىمداۋىنشا, اقش پرەزيدەنتىنىڭ مۇنداي مالىمدەمە جاساۋىنا نەگىز بار. قازىرگى تاڭدا امەريكالىق يادرولىق قارۋ تۇرلەرى رەسەيلىك نۇسقا­لارمەن باسەكەلەسە المايدى دەپ ەسەپتەيدى «ريا نوۆوستي». ويتكەنى اقش قىرعي-قاباق سوعىسى كەزىنەن بەرى يادرولىق ارسەنالىن جاڭارتپاعان. ال وسى ۋاقىت ىشىندە رەسەي تاراپى بىرقاتار قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق زىمىراندارىن سىناقتان وتكىزىپ ۇلگەردى. «ريا ءنوۆوستيدىڭ» پايىمداۋىنشا, ەگەر د.ترامپتىڭ ۇسىنىسى قولداۋ تاپسا, اقش الداعى ۋاقىتتا قۇرلىق, اۋە جانە سۋداعى يادرولىق قارۋ ارسەنالىن كۇشەيتۋگە كۇش سالادى.

جولداۋدان كەيىن د.ترامپ تۆيتتەر­دەگى پاراقشاسىنا شارانى 45,6 ميلليون حالىق كورگەنىن, مۇنداي كورسەتكىش تاريحتا بولماعانىن مالىمدەدى. BBC جۋرناليستەرى اقش پرەزي­دە­نتىنىڭ بۇل پىكىرىنە دە سىن ايت­تى. Nielsen دەرەكقورىنا سۇيەنسەك, 2010 جىلعى باراك وبامانىڭ جولداۋىن 48 ميلليون, 1993 جىلعى بيلل كلينتوننىڭ جولداۋىن 66,9 ميلليون, 2003 جىلعى دجوردج بۋشتىڭ جولداۋىن 62,1 ميلليون ادام تاماشالاعان. وسى­لايشا جولداۋ بارىسىندا د.ترامپ­تىڭ بىرقاتار قاتەلىك جىبەرگەنىن الەمدىك ءباسپاسوز قۇرالدارى انىقتاپ بەردى.

اباي اسانكەلدى ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار