جالپى, نورۆەگيا – الەمدەگى اۋقاتتى ەلدىڭ ءبىرى عانا ەمەس, سپورتتان ەشكىمگە دەس بەرمەيتىن الپاۋىت دەرجاۆا. مۇنداي تۇجىرىمعا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن حالقىنىڭ سانى 5 ميلليوننان ءسال اساتىن سكانديناۆيالىق مەملەكەتتىڭ وليمپيادادا العان مەدالدارىن ساناپ شىعۋ جەتكىلىكتى. قازىرگى تاڭدا قىسقى سپورتتاعى مەدال سانى بويىنشا نورۆەگيا وزگەلەردەن وق بويى وزىپ تۇر. ولاردىڭ قورجىنىندا 118 التىن, 111 كۇمىس, 100 قولا مەدال بار.
ۆيكينگتەر ەلىنىڭ جەڭىس جىلناماسى ەرتەدەن باستاۋ الادى. قىسقى وليمپيا ويىندارى 1924 جىلى تۇڭعىش رەت فرانتسيانىڭ شاموني قالاسىندا وتكىزىلدى. الەمنىڭ 16 ەلى قاتىسقان سول دودادا نورۆەگيا جالپى سانى 17 مەدال جەڭىپ الدى. ونىڭ 4-ەۋى التىن, 7-ەۋى كۇمىس, 6-اۋى قولا جۇلدە. ال وليمپ شىڭىن باعىندىرۋعا اتتانعان سپورتشىلار سانى نەبارى 14 عانا بولاتىن. سودان بەرى سكانديناۆيالىق سپورتشىلار مەدالدى قوس-قوستاپ الىپ كەلەدى. ءالى كۇنگە دەيىن بىردە-ءبىر مەملەكەت نورۆەگيا سەكىلدى كوپ جۇلدەگە يە بولماعان. ونىڭ ۇستىنە, نورۆەگيا – جۇلدە سانى 300-دەن اسقان تۇڭعىش ءارى جالعىز مەملەكەت.
شامونيدەگى (فرانتسيا, 1924 جىل) دودادان كەيىنگى التى وليمپيادادا نورۆەگيا الدىڭعى قاتاردا بولدى. اقش-تىڭ لەيك-پلەسيد (1932 جىل) قالاسىندا وتكەن ويىندا كوماندالىق ەسەپتە ەكىنشى ورىن الىپ قالدى دەمەسەڭ, قالعاندارىندا ەشكىمگە دەس بەرگەن جوق. نورۆەگيادا قىسقى وليمپيا ويىندارى تۇڭعىش رەت 1952 جىلى وتكىزىلدى. بايراقتى باسەكەدە ۆيكينگتەر بارىن سالىپ, جالپى ەسەپ بويىنشا 7 التىن, 3 كۇمىس, 6 قولا مەدالمەن ءبىرىنشى ساتىعا جايعاستى.
وتىز جىلعا جۋىق مەرزىم ارالىعىندا نورۆەگيالىقتار قارسىلاستارىن قالپاقپەن ۇرىپ الىپ جۇرگەن. قىسقى وليمپياداعا كسرو-نىڭ قاتىسۋى جانە گەرمانيانىڭ قايتا تۇلەۋى, سپورتقا كاسىبي تۇرعىدا كوڭىل ءبولىنىپ, جاتتىعۋ ساپاسىنىڭ وزگەرۋى سكانديناۆيالىقتارعا قيىن ءتيدى. بۇرىن قارسىلاس شاق كەلتىرمەيتىن ەل سايىپقىراندارىنىڭ التىن ءتاجىن قايتارۋ ءۇشىن 12 جىل ايانباي تەر توگۋىنە تۋرا كەلدى. ناتيجەسىندە گرەنوبلدەگى (فرانتسيا, 1968 جىل) دودادا 6 التىن جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلاپ, كوماندالىق ەسەپتە ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. دەگەنمەن, ۆيكينگتەردىڭ بۇل قۋانىشى ۇزاققا سوزىلعان جوق. گرەنوبلدەگى وليمپيادادان كەيىن 20 جىل بويى نورۆەگيا سپورتشىلارى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق جەتىستىككە قول جەتكىزە المادى ء(اربىر قاتىسقان وليمپياداسىنان ەكى-ءۇش التىن بۇيىردى). اسىرەسە, كالگاريدەگى (كانادا, 1988 جىل) دودادا ۆيكينگتەر تۇڭعىش رەت باس جۇلدەسىز قايتقان-تۇعىن.
ايتسە دە, سول بايراقتى باسەكە نورۆەگيا قىسقى سپورتىنىڭ قايتا تۇلەۋىنە مۇمكىندىك بەردى. كاناداعى ساتسىزدىكتەن كەيىن ەل باسشىلىعى, سپورت ماماندارى جينالىپ, قىسقى سپورتتى قايتا جاڭعىرتۋ جوسپارىنا كىرىسىپ, OlympiaToppen جوباسىن جاساپ شىقتى. اتالعان مەكەمە ەلدەگى تالانتتى سپورشىلاردى جيناپ, كاسىبي سپورتقا جاتپاي-تۇرماي باۋلىدى.
توككەن تەر تەككە كەتكەن جوق. ەكىنشى رەت وليمپيا ويىندارىن وتكىزگەن نورۆەگيا سايىپقىراندارى ليللەحاممەردەگى دودادا (1994 جىل) التىننان تاۋ تۇرعىزدى. سول باسەكەدە ولار جالپى ەسەپتە 10 التىن, 11 كۇمىس, 5 قولا جۇلدە جەڭىپ الدى. سودان بەرى ۆيكينگتەردىڭ قورجىنى بوس قايتقان ەمەس. سكانديناۆتار سول جەتىستىگىن ناگانودا (جاپونيا, 1998 جىل) تاعى ءبىر رەت قايتالاسا, سولت-لەيك-سيتيدە (اقش, 2002 جىل) ودان اسىپ ءتۇسىپ, 13 التىن جۇلدە ولجالادى.
نورۆەگتەردىڭ تۋريندە (يتاليا, 2006 جىل) جولى بولعان جوق. نەبارى 2 التىن, 8 كۇمىس, 9 قولا مەدال جەڭىپ العان ولار كوماندالىق ەسەپتە 13 ورىنعا جايعاستى. ەكى التىندى مىسە تۇتپاعان ەل ۇكىمەتى بۇقارالىق سپورتتى باسقا قىرىنان دامىتۋعا كىرىستى. ساتسىزدىكتەن ساباق الا بىلگەن نورۆەگيا ۆانكۋۆەردە (كانادا, 2010 جىل) توعىز مارتە وليمپ شىڭىن باعىندىردى. ال سوچيدە (رەسەي, 2014 جىل) جالپى سانى 26 مەدال جەڭىپ الىپ, كوماندالىق ەسەپتە ءبىرىنشى ساتىعا جايعاستى.
نورۆەگيا سپورتشىلارى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا ۋلە-ەينار بيورندالەن ەسكە تۇسەدى. بياتلون شەبەرى جالعىز ءوزى-اق وليمپيادانىڭ 13 جۇلدەسىن (8 التىن, 4 كۇمىس, 1 قولا) قانجىعاسىنا بايلادى. بيورندالەننىڭ جەتىستىگىن ءالى كۇنگە الەم حالقى اۋزىنىڭ سۋى قۇرىپ اڭگىمەلەيدى. وتىزىندا وردا بۇزىپ, سولت-لەيك-سيتيدە بەس دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى اتانعان ۋلە-ەينار قىرقىندا قامال الىپ, سوچيدەگى بايراقتى باسەكەدە جەتىنشى جانە سەگىزىنشى التىنىن قورجىنعا سالدى. بۇدان بولەك بيورندالەن الەم چەمپيوناتىنىڭ 20 التىن مەدالىن يەلەنگەن. ونىڭ الەم كۋبوگى كەزەڭدەرىندە جەڭگەن مەدالدارىن ساناپ تاۋىسۋ قيىن. التىننان تاۋ تۇرعىزاتىن «بياتلون پاتشاسى» 133 رەت الەم كۋبوگى تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىگىنە شىعىپتى.
«بياتلون كورولى» ۋلە-ەينار بيورندالەن وڭتۇستىك كورەيادا وتەتىن اق وليمپياداعا بارا المايدى. ويتكەنى نورۆەگيادا جولداماعا تالاس بارىسىندا بۇرىنعى ەڭبەگىڭدى ەمەس, قازىرگى الەۋەتىڭدى باعالايدى. ياعني يوحاننەس بيو مەن تارەي بيو باستاعان سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلگەن جىگىتتەر قازىرگى تاڭدا «بياتلون كورولىنەن» مىقتى بولىپ تۇر.
الەمدە اق وليمپيادادا 10-نان اسا مەدال العان بەس سپورتشى بار. سونىڭ ۇشەۋى – نورۆەگيالىق. جوعارىدا بيورندالەن تۋرالى ايتتىق. اتى اڭىزعا اينالعان كەلەسى سايىپقىران ‒ شاڭعىشى بورن دەلي. ول 8 مارتە وليمپ شىڭىن باعىندىردى. بورننىڭ قورجىنىندا بۇدان بولەك ايتۋلى دودانىڭ 4 كۇمىس مەدالى بار. ونىڭ الەم بىرىنشىلىگىندەگى جەتىستىگى ءبىر توبە. توعىز مارتە الەمنىڭ ەڭ ۇزدىگى اتانىپ, 5 كۇمىس, 3 قولا جۇلدەگە قول جەتكىزدى. الەم كۋبوگىندا 82 مارتە تۇعىرعا كوتەرىلسە, سونىڭ 46-سىندا تەڭدەسسىز ۇزدىك ەكەنىن دالەلدەدى. شاڭعى سپورتىمەن بۇرىننان تانىس قازاقستاندىق جانكۇيەرلەر بورن دەليدى «جاقتىرا» قويۋى نەعايبىل. ويتكەنى وسى دەلي ءدۇبىرلى دودالاردا جەرلەسىمىز ۆلاديمير سميرنوۆتىڭ باستى قارسىلاسى بولاتىن. جالپى, 1990 جىلدارداعى سميرنوۆ پەن دەليدىڭ باسەكەسىن سپورت سۇيەر قاۋىم ءالى كۇنگە دەيىن تامسانا ايتادى.
التىن كورسە, جەڭىسكە تالپىناتىن سكانديناۆيالىق تاعى ءبىر سپورتشى – چەتيل اندرە ومودت. ول – تاۋ شاڭعىسىنان ءتورت دۇركىن وليمپيادا جەڭىمپازى اتانعان تۇڭعىش ءارى جالعىز سايىپقىران. بۇدان بولەك ءدۇبىرلى باسەكەنىڭ 2 كۇمىس, 2 قولا مەدالىن جەڭىپ الدى. الەم چەمپيوناتىندا 4 التىن, 4 كۇمىس, 3 قولا جۇلدەگە قول جەتكىزدى. اندرە ومودت جەكە مەدال سانى بويىنشا ۇزدىكتەردىڭ قاتارىنا كىرەدى.
ەل سپورتشىلارىنىڭ اق وليمپياداداعى جۇلدەلەرىنىڭ باسىم بولىگىن 6 سپورت تۇرىنەن: شاڭعى, كونكي, ترامپليننەن سەكىرۋ, تاۋ شاڭعىسى, بياتلون, شاڭعى قوسسايىسىنان جەڭىپ العان. اتالعان سپورت تۇرلەرىنەن نورۆەگتەر 101 التىن ولجالاپتى. ال مەدال سانى بويىنشا شاڭعى مەن شاڭعى قوسسايىسىنان ەشكىمگە دەس بەرمەي تۇر. ادەتتە, ءار مەملەكەتتىڭ وڭ جامباسىنا كەلەتىن سپورت بولادى عوي. نورۆەگيا تۋرالى ولاي ايتۋعا كەلمەيدى. ويتكەنى سكانديناۆتار جازعى وليمپيادادا دا ايتارلىقتاي جەتىستىككە قول جەتكىزدى (56 التىن, 47 كۇمىس, 42 قولا مەدال).
نورۆەگتەردىڭ قىسقى سپورتتاعى باسىمدىعىنىڭ سەبەبىن كوپ ادام بىلە بەرمەيدى. مەملەكەت سولتۇستىكتە ورنالاسقاندىقتان, قىسقى سپورتقا بەيىم بولىپ كەلەدى دەگەن سەكىلدى تاپتاۋرىن پىكىردىڭ جالعان ەكەنى انىق. Wall Street Journal باسىلىمى ولاردىڭ جەتىستىگىن ۇلتشىلدىعىمەن بايلانىستىرىپتى. شىندىعىندا, نورۆەگيادا ءاربىر قالادا قىسقى سپورت تۇرىنە ارنالعان كلۋبتار بار. دارىندى ورەندەردى تاۋىپ, جاستايىنان ولاردىڭ تالانتىن شىڭداۋعا ارنالعان مەملەكەت قارجىلاندىراتىن مەكەمەلەر ەلدىڭ بارلىق بولىگىندە جۇمىس ىستەيدى. ماسەلەن, OlympiaToppen دەپ اتالاتىن جوبا ەلدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن شارلاپ, تالانتتاردى تاۋىپ, ولاردى كاسىبي سپورتقا شىڭدايدى.
ەلدەگى سپورتتىڭ دامۋىنا مىنا جاعداي دا اسەر ەتەدى. بالالار اراسىنداعى جارىستا ەشقاشان التىن, كۇمىس, قولا دەگەن سەكىلدى مەدال بەرىلمەيدى. سايىسقا تۇسكەننىڭ ءبارى بىردەي ماراپاتتالادى. مۇنىڭ سەبەبىن سپورت تىزگىنىن ۇستاعاندار بىلاي تۇسىندىرەدى. ەگەر بالا جاس كەزىندە تاۋى شاعىلسا, كەلەشەكتە سول سپورتتى تاستاپ كەتۋى مۇمكىن. ال جەڭىلسە دە قۇرداسىمەن بىردەي مەدال العان ورەننىڭ سپورتقا دەگەن ىنتاسى اشىلادى. سونىمەن قاتار نورۆەگيادا دالادا سپورتپەن اينالىسۋ مادەنيەتى قالىپتاسقان. باسقا ەلدە بالالار كومپيۋتەرگە تەلمىرىپ وتىرعاندا, نورۆەگتەر شاڭعى تەۋىپ, كونكيمەن جارىسىپ جۇرەدى. ساناۋلى سپورتتان-اق نورۆەگيانىڭ داڭقىن اسقاقتاتقان سكانديناۆ فەنومەنىنىڭ قۇپياسى, مىنە, وسىندا!
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
