جۇرتشىلىق الدىندا ەسەپ بەرىپ جاتقان اۋدان, اۋىل اكىمدەرىنىڭ باياندامالارىنا كوز جۇگىرتسەڭىز, سىقيعان, سىرەسكەن تسيفرلاردان كوز سۇرىنەرى انىق. ارينە اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسى ىسپەتتەس مۇنداي مالىمەتتەردىڭ كەلتىرىلگەنى دۇرىس-اق. بىراق ستاتيستيكا مەكەمەسى سياقتى جاداعاي دەرەكتەردى قۋالاعاننان گورى ادامداردىڭ ءومىر ساپاسىن, تۇرمىس-تىرشىلىگىن وڭالتۋدىڭ, جۇمىسسىزدىقتى ەڭسەرۋدىڭ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋدىڭ وڭتايلى جولدارى قاراستىرىلسا, بارەكەلدى عوي. وكىنىشكە قاراي, كەي اتقامىنەرلەر جىلدا قايتالاناتىن پروبلەمالىق ماسەلەلەردىڭ تىگىسىن ءبىرجولاتا جاتقىزۋدىڭ ورنىنا, ونى اينالىپ كەتۋگە, ورىندالماس ۋادەنى ءۇيىپ-توگۋگە بەيىم. ونى جىلدا قايتالاناتىن ولقىلىق-كەمشىلىكتەردىڭ بۇل جولى دا اندىزداپ قويا بەرۋى ايعاقتاپ بەردى.
تيميريازەۆ اۋدانىنا قاراستى درۋجبا ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارى تىرشىلىك ءنارىن ءالى كۇنگە دەيىن اۋىل شەتىندە ورناتىلعان جالعىز پۋنكتتەن تاسىپ-ىشۋگە ءماجبۇر. ەگدە ادامدار ءۇشىن بىرنەشە شاقىرىم جەرگە قاتىناۋ وڭاي ەمەس. جانە دە كۇنىنە ەكى رەت قانا الۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. مىناعان نە دەرسىڭ, پالەن جىل بويى شەشىمىن تاپپاي كەلگەن ساۋالدىڭ ستاندارتتى جاۋابى بىلاي بولىپ شىقتى: «بيىل شەشەمىز!». باسشىلاردىڭ جىلدا انت-سۋ ىشكەندەي قابىلدايتىن قۇرعاق ۋادەلەرىنەن ابدەن زاپى بولعان تۇرعىندار 13 سۋ كولونكاسى ورناتىلادى دەگەندە شالقالارىنان تۇسە جازداعاندارى راس. جيىندا ءمالىم ەتىلگەندەي, 18 اۋىلدى اۋىز سۋمەن قامتۋعا قاجەتتى 59 ميلليون تەڭگە جەرگىلىكتى قازىنادا بار بولسا, ەسەپتى كەزەڭگە دەيىن نەگە تاپ-تۇيناقتاي ورىندالمادى دەگەن سۇراق كولدەنەڭدەيدى.
العىستان گورى ارىز-مۇڭى باسىم اۋىلدىڭ قارا قازانداي وكپەلەرى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا دا قاراتىلا ايتىلدى. ماسەلەن, تاتيانا كريۆورۋچيك پەن وتاعاسى كوپتەن بەرى قان قىسىمى دەرتىمەن اۋىرادى ەكەن. تەگىن ءدارى-دارمەككە قول جەتكىزۋ قيامەتتىڭ قىل كوپىرىنەن وتكەننەن دە قيىن كورىنەدى. ولاي بولسا, اۋداندىق ورتالىقتاندىرىلعان اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى جانار قوسۋباەۆانىڭ «بيىل ماسەلە تۋىندامايدى» دەۋىنە جول بولسىن! اۋاداي قاجەتتى پرەپاراتتاردىڭ شالعايداعى اۋىلدارعا جەتكىزىلمەگەنىن كورىپ-بىلە تۇرا! ال ماعاۋيا زىكىريننىڭ «ناۋقاس جىگىتتى اۋدانعا اپارىپ ەدىك, شلانگ پەن شام جوق دەگەندى كولدەنەڭ تارتىپ, وبلىس ورتالىعىنا شىعارىپ سالدى» دەگەن شاعىمىنا نە سىلتاۋ ايتار ەكەن؟
قىزىلجار اۋدانى ياكور ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارىن دا ساپالى اۋىز سۋ جايى كوپ جىلدان بەرى تولعاندىرىپ كەلەدى. ولاردىڭ ەسەپتى كەزدەسۋدە اشىنا سويلەيتىندەي ءجونى بار. كۇنىنە ءبىر-اق رەت بەرىلەتىن سۋ كەي كەزدەرى قاسقالداقتىڭ قانىنداي كوزدەن بۇل-بۇل ۇشاتىن كورىنەدى. ويتكەنى ەسكى قۇبىرلار قالىپتى قىسىمعا شىداس بەرمەگەندىكتەن ۇيلەرگە سۋ جەتپەي قالاتىن كەزدەر كوپ. «اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى سۋ مۇناراسىن ساپاسىز تۇرعىزعاندىقتان, وسىنداي كۇيگە دۋشار بولىپ وتىرمىز. باسشىلاردىڭ قالىپقا كەلتىرەمىز دەگەن ۋادەلەرىن كۇتە-كۇتە شىدامىمىز تاۋسىلدى», دەيدى تۇرعىندار شاراسىزدىقتان نە ىستەرىن بىلمەي.
مۇندا دا قوردالانعان پروبلەمالار جەتىپ ارتىلادى. كوشەلەر ءالى جارىقتاندىرىلماعان. ءدارىحانا ءبىرىنشى كەزەكتەگى ءدارى-دارمەككە مۇقتاج. ءتىپتى قاراپايىم بەلسەندىرىلگەن كومىردى تاپپايسىز. اۋداندىق ورتالىقتاندىرىلعان اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى الەكساندر قۇدايبەرگەنوۆتىڭ ء«بىز جىلىنا ءبىر-اق رەت ءدارى-دارمەك ساتىپ الامىز. جۇرەك, تاعى باسقا اۋرۋلارعا ارنالعان پرەپاراتتار بولمايدى. ونداي قىمبات دارىلەردى اۋدان, بولماسا وبلىس ورتالىعىنان ساتىپ الۋلارىنا تۋرا كەلەدى» دەگەن ۋاجىنە كۇلەسىڭ بە, جىلارسىڭ با؟
ەلباسى ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» جولداۋىندا ادامي كاپيتال جاڭعىرۋ نەگىزى ەكەنىن, مەملەكەت قاراپايىم ازاماتتاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋعا كەپىلدىك بەرەتىنىن اتاپ كورسەتىپ, ءاربىر ادامنىڭ ءوز الەۋەتىن ىسكە اسىرا الۋى ءۇشىن جاعداي جاساۋدىڭ ماڭىزىنا بيلىك ورىندارىنىڭ نازارىن اۋدارعان بولاتىن. سوندىقتان جۇرتشىلىقپەن ەسەپتى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ جاتقان بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن كەيىنگە ىسىرا بەرمەي ناقتى ىسكە كوشكەندەرى ابزال.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
