الەم چەمپيوناتىندا توپ جارۋعا ۇمتىلامىز, –دەيدى دۇنيەجۇزىلىك قول كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ازيا قول كۇرەسى (ارمرەستلينگ) فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى مۇقان ساعيدوللا ۇلى اعزاموۆ.

سونىمەن الماتى تاعى ءبىر الەم چەم­پيوناتىنىڭ تۇساۋىن كەسكەلى وتىر. قارا­شانىڭ 29-ى مەن جەلتوقساننىڭ 3-ءى ارالى­عىندا الماتىداعى بالۋان شولاق اتىن­داعى سپورت كەشەنىندە قول كۇرەسىنەن 33-ءشى الەم چەمپيوناتى باستالماق. ول تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ 20 جىلدىعى, ەلىمىزدەگى قول كۇرەسى مەن گىر سپورتىنىڭ وركەندەۋىنە تولاعاي ۇلەس قوسقان مۇقان اعزاموۆتىڭ 60 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالماق. ءبىز الەم چەمپيوناتىنىڭ باستالۋىنا ساناۋلى كۇندەر قالعاندا مۇقان اعزا­موۆقا بىرنەشە ساۋال قويعان ەدىك. – قول كۇرەسىنەن الەم چەمپيو­نا­تىنىڭ قازاقستاندا ءوتۋى ابرويىمىزدى اسقاقتاتا بەرمەك! سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە بايراقتى باسەكەلەر تۇراقتى وتە باس­تادى. بۇل الەم جۇرتشىلىعىنىڭ قا­­زاقستاندى مويىنداۋى, قۇرمەتتەۋى دەگەن ءسوز. 33-ءشى الەم چەمپيوناتىنىڭ ال­­ما­تى­دا وتۋىنە قانداي جاعداي سەبەپ بولدى؟ – اڭگىمەنى ارىدەن باستايىن. ەلىمىزدە گىر سپورتى مەن ارمرەستلينگ فەدەراتسياسى 1992 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قوناەۆ قو­رىمەن ءبىر كۇندە دۇنيەگە كەلدى. بۇل سپورت تۇرلەرى وليمپيادا ويىندارى باعدارلا­ما­سىنا ەنبەسە دە شەتەلدەردە جاقسى باعا­لا­نادى, ابىرويعا يە. اسىرەسە رەسەي, اقش, ەۋروپا ەلدەرىندە قول كۇرەسى مەن گىر سپور­تى ەرەكشە دامىعان. تاۋەلسىزدىكپەن ءتول قۇر­داس فەدەراتسيالارعا جەتەكشىلىك ەتۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ەلىمىزدىڭ بارلىق وب­لىستارىن ارالاۋعا تۋرا كەلدى, ەل بىرىنشىلىكتەرىن تۇراقتى وتكىزە باستادىق. قازىر جىل سايىن قوس سپورت تۇرىنەن ەل بىرىنشىلىگى تۇراقتى وتكىزىلىپ تۇرادى. كەزىندە قول كۇرەسى مەن گىر تاسىن كوتەرۋدەن ەلىمىزدىڭ سان مارتە چەمپيونى اتاندىم. 1975 جىلى ءۇندىستاننىڭ كالكۋتتا قا­لاسىندا قول كۇرەسىنەن ازيا فەدەراتسياسى قۇرىلىپ, وعان پرەزيدەنت بولىپ سول ەلدىڭ ازاماتى باريدج باران داس تاعايىندالدى. الايدا, باريدج مىرزا اسپايتىن, ساسپاي­تىن, قوزعالا قويمايتىن ساباز ەكەن, بىردە-ءبىر رەت قول كۇرەسىنەن ازيا بىرىنشىلىگىن ءوت­كىزۋدى قاجەت دەپ تاپپاعان عوي. شىدامنىڭ شەگى بولۋى ءتيىس ەمەس پە, ۇندىلىك ازاماتتى قالىڭ ۇيقىدان وياتۋعا تۋرا كەلدى. سەبەبى ازياداعى قول كۇرەسى تۇيىققا تىرەلگەن ەدى. الەم بىرىنشىلىكتەرى مەن حالىقارالىق جارىستارعا شاقىرۋدى بىلاي قويىپ, ەشبىر مەملەكەتتىڭ مويىنداعىسى جوق. اقىرى ءبىزدىڭ باستامامىزبەن ارادا 26 جىلدان كەيىن كالكۋتتادا تۇنعىش رەت قول كۇرەسىنەن ازيا چەمپيوناتى ءوتىپ, وندا ءۇندىستان توپ جارسا, ءبىز ەكىنشى ورىنعا تابان تىرەدىك. ارادا ەكى جىلدان كەيىن تاعى سول ەلدىڭ اسسام قالاسىندا ەكىنشى ازيا چەمپيوناتى جالاۋىن كوتەردى. ايدى اسپانعا شىعارىپ, وندا توپ جاردىق. مىنا ءبىر دەرەككە نازار اۋدارالىق. ءۇن­دىستان 28 جىلدا ازيا بىرىنشىلىگىن نەبارى ەكى رەت قانا وتكىزسە, ءبىز سوڭعى سەگىز جىلدا ازيا چەمپيوناتىن 8 رەت وتكىزىپ, ون چەم­پيوناتتىڭ جەتەۋىندە توپ جاردىق. 10-شى چەمپيونات وسكەمەندە وتكەنى تۋرالى باس­پاسوزدە جازىلدى. وعان ازيانىڭ 21 مەملەكەتىنەن كوماندالار قاتىستى. جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, يران, وزبەكستان, باسقا دا مەملەكەتتەردە قول كۇرەسىنىڭ جاقسى دامىپ كەلە جاتقانى اڭعاردىق. وسكەمەندەگى ازيا بىرىنشىلىگىن وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ اشتى. قالا اكىمى, سپورت جاناشىرى يسلام ابىشەۆ قارجىلاي كومەك كورسەتتى. شەتەلدەردەن كەلگەن قول كۇرەسى شەبەرلەرى 30 تامىزدا وسكەمەندە وتكەن قالا كۇنى مەن كونستيتۋتسيا مەرەكەسىنە ارنالعان مەرەكەلى شەرۋگە قاتىستى, تۇرعىندارمەن پىكىر ال­ماسقان كەزدە قازاقستاننىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىنە ريزا بولىپ تارادى. ال ەندى الەم چەمپيوناتىنىڭ الما­تىدا وتۋىنە نە سەبەپ بولدى دەگەن ساۋالعا ورالساق, ونىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. 2008 جىلى كانادادا دۇنيەجۇزىلىك قول كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ كونگرەسى ءوتتى. وعان 43 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, 33-ءشى الەم چەمپيوناتىنىڭ قايدا وتەتىنى جايلى ماسەلەنى تالقىلادى. مۇنداي ءدۇبىرلى جا­رىستى وتكىزۋ ءۇشىن مينيسترلىكتىڭ ارنايى جازىلعان كەپىلدەمە حاتى بولۋى ءتيىس. ليتۆا, پولشا, برازيليا, وزبەكستان ەلدەرىنىڭ وكىلدەرى ساقاداي ساي ازىرلەنىپ بارىپتى.سونىمەن تارتىس باستالىپ كەتتى. ءاربىر ەلدەردىڭ لاۋازىمدى, ەلگە تانىمال ازامات­تارى الەم بىرىنشىلىگىن ءوز ەلدەرىندە وتكى­زۋگە ىنتالى. اۋىر اتلەتيكادان الەمنىڭ بىرنەشە دۇركىن رەكوردشىسى, ەلىمىزدە قول كۇرەسى مەن گىر سپورتىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوسقان ۆلاديمير درەكسلەردى كونگرەسس مۇشەلەرىنىڭ كوبى تانيدى, قۇرمەتتەيدى. درەكسلەردىڭ «دۇنيەجۇزىلىك قول كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ازيا قول كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى مۇ­قان اعزاموۆ 2011 جىلدىڭ ەكىنشى جەل­توقسانىندا 60 جاسقا تولادى, سپورتتا ەرەكشە قولتاڭباسى بار ازاماتتىڭ قۇرمەتىنە قازاقستان الەم چەمپيوناتىن قابىلداۋعا ارقاشان ءازىر» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزى بارلىق ماسەلەنى وڭ شەشىپ تاستاپتى. – الەم چەمپيوناتىنا قانشا مەم­لە­كەتتىڭ قول كۇرەسى شەبەرلەرى قاتىسادى؟ – بۇگىنگى كۇنى الەم چەمپيوناتىنا قا­تىسۋعا 53 مەملەكەتتەن ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن. ولار جولاقىسى, قوناقۇيگە قارجىنى ءوز­دە­رى تولەيدى. قول كۇرەسى ەرەكشە دامىعان رەسەي – 70 ادامىن جىبەرمەك. تۇرىكتەر – 58, برا­زيليا – 60, كانادا – 50, اقش 30-40, جا­پونيا, وڭتۇستىك كورەيا, اۆستراليا, وڭ­تۇستىك افريكا, قىرعىزستان سياقتى ەلدەر دە وتىز-قىرىقتان كىلەڭ ءبىر مىقتى شەبەرلەرىن جىبەرگەلى وتىر. ءبىزدى وڭتۇستىك افريكا ەلىنىڭ الەم چەمپيوناتىنا قاتىسۋ ءجو­نىندەگى ءوتىنىشى تاڭعالدىرادى. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك, بولاشاقتا قول كۇ­رەسىنىڭ وليمپيادا باعدارلاماسىنا ەنىپ قالۋى عاجاپ ەمەس. قازىر ەۋروپا, لاتىن امەريكاسىن بىلاي قويىپ, بارلىق قۇرلىق وكىلدەرى قول كۇرەسىن جانداندىرىپ جاتىر. دەمەك, باسەكەلەستىك دامۋ ۇستىندە. ياعني, كەلەشەكتە قول كۇرەسى وليمپيادا ويىن­دا­رى­نىڭ باعدارلاماسىنا ەنىپ جاتسا, التىن القانى كۇرەپ الار ەدىك. ءبىزدىڭ وسى جولعى بايراقتى باسەكەدەگى باستى قارسىلاسىمىز – رەسەي. الەم چەمپيوناتىندا توپ جارۋ باس­تى مىندەتىمىز. بۇل ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ مە­رەيلى مەرەكەسىنە لايىقتى تارتۋ بولار ەدى. – جارىس قاشان باستالادى, باسە­كە­لەر نەگىزىنەن العاندا كىمدەردىڭ ارا­سىن­دا وتپەك؟ – 26-27 قاراشادا كوماندالار كەلە باس­تايدى. ولاردى قارسى الۋ, قوناق ۇيلەرگە ورنالاستىرۋ ماسەلەسى شەشىلىپ قويعان. رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك, الەم چەم­پيو­نا­تىن وتكىزۋگە كومەك جاساعان قر تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى تالعات ەرمەگياەۆكە العى­سىم­دى ايتقىم كەلەدى. الماتى قالا­سى­نىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆكە دە ريزامىز. 28 قا­راشادا كونگرەسس جيىنى ءوتىپ, وندا ۇيىم­داستىرۋ, الداعى الەم بىرىنشىلىگىنىڭ قايدا وتەتىنى انىقتالماق. كونگرەسس جيى­نى­نا دۇنيەجۇزىلىك قول كۇرەسى فەدەراتسيا­سىنىڭ پرەزيدەنتى كانادالىق فرەد روي, باس حاتشى, بەلگيالىق ۆيللي دەنەموس قا­تىسپاق. الەم بىرىنشىلىگى كەمتارلار, (ەركەكتەر, ايەلدەر) ارداگەرلەر, جاستار, ەرەسەك ارداگەرلەر اراسىندا وتپەك. سونىمەن بىرگە, 40-50 جاستاعىلار اراسىندا شەبەرلىك كلاسس, 50-60 جاستاعىلار اراسىندا گراند-شەبەر­لىك, 60-70 جاستاعىلار اراسىندا سەنور-گراندشەبەرلىك وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ءوزىم سەنور – گراندشەبەرلىك سايىسىنا ءتۇس­پەكپىن. 30 قاراشادا تاڭعى ساعات 9.00-دە بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت كەشەنىندە الەم چەمپيوناتىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋى باستالماق. وعان الەمنىڭ سپورتتاعى جارىق جۇلدىزدارى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە. ءۇش­ىنشى جەلتوقساندا ءدۇبىرلى جارىس اياقتالدى. جەڭىمپازدار مەن جۇلدە يەلەرىنە ەستەلىك مەدالدار, سىي-سياپات تاپسىرىلادى. ال­ما­تىداعى الەم چەمپيوناتىن جوعارى ءدا­رەجەدە ۇيىمداستىرۋ ەل ابىرويىن ارت­تىرىپ, تاۋلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا لاي­ىقتى تارتۋ بولماق. توبىقتاي ءتۇيىن: اتا-بابالارىمىز «سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى» دەپ مۇقان سياقتى ازاماتتاردى ارداقتاعان عوي. شىنىندا دا, مۇقان اعزاموۆ ءبىلىمدى دە, بىلىكتى, زيالى ازامات. تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كاندي­دا­تى, دوتسەنت م.اعزاموۆتىڭ ونەرتاپقىش­تىعى جايلى ايتا كەتكەن ءجون. ەلىمىزدە قارا شەگىرتكە قاپتاعان جىلى شەگىرتكەنى ۋلاي­تىن تەحنيكانى جاساپ, بۇكىل ەلگە تاراتقان. ول باسقاراتىن «ماساق» شارۋا قوجا­لىعىندا وتىزدان استام ادام ەڭبەك ەتەدى. زايىبى سۇلۋحان دا قوجالىق ءتورايىمى. ەكەۋى ءۇش بالا, بىرنەشە نەمەرە تاربيەلەپ ءوسىردى. قىزى جانار ەكونوميكا عىلىم­دا­رىنىڭ كانداداتى, قازىر شقمۋ دوتسەنتى. كۇيەۋ بالاسى رۋسلان سەيىلحانوۆ ەكى رەت وليمپيادا ويىندارىنا قاتىسقان, دزيۋدودان ازيا چەمپيونى. اڭگىمەلەسكەن وڭداسىن ەلۋباي, شىعىس قازاقستان وبلىسى.