اتالعان باعدارلاما اياسىندا جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 10 سوتىقتان 664 000 جەر تەلىمى بەرىلۋى ءتيىس. ەل ازاماتتارى قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى مەن قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ارقىلى 35 000 ارەندالى باسپانا, 280 000 نەسيەلىك ءۇي الادى. 521 000 كوممەرتسيالىق تۇرعىن ءۇي يپوتەكا بويىنشا بەرىلەدى. بۇل الداعى ۋاقىتتا ىسكە اسىرىلۋى ءتيىس ناقتى مەجە. «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلا باستاعاننان بەرى تۋرا ءبىر جىل ۋاقىت ءوتتى. وسى ارالىقتا قانداي ءىس تىندىرىلدى, قانشا باسپانا ەل يگىلىگىنە بەرىلدى, بيىلعى جوسپارلار قانداي دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەكپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– جەڭىس ماحمۇد ۇلى, «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىنىڭ اياق الىسى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز. 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى قانداي؟
– سۇراعىڭىزعا راحمەت. جالپى, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ايتاتىن بولساق, باعدارلامانىڭ اياق الىسى جاقسى دەگەن قورىتىندى جاساۋعا بولادى. وعان وتكەن جىلدىڭ ناتيجەلەرى دالەل بولا الادى. ارينە ءتيىستى جوسپاردى تولىق ورىنداي الماعان وبلىستار دا بار. ۇكىمەت وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ جوسپارلى مەجەنى تولىق جۇزەگە اسىرا الماعان وبلىس باسشىلارىنا سىن ايتتى. ولار الداعى ۋاقىتتا مۇنداي كەمشىلىكتەرگە جول بەرمەيدى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى ۇكىمەت باسشىسى بۇل باعدارلاماعا سالعىرت قاراماۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. ال ەندى 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا توقتالار بولسام, بىلتىر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 979,8 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇل 2016 جىلى تارتىلعان ينۆەستيتسيا دەڭگەيىنەن 18%-عا جوعارى. اتاپ ايتقاندا, جەكە ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلەسى 825,8 ملرد تەڭگەنى, مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا 154 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ناقتى كورسەتكىشكە كەلسەك, بىلتىر 11,2 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. نەگىزگى جوسپار بويىنشا 10,1 شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋىمىز كەرەك بولاتىن. ياعني جوسپار ارتىعىمەن ورىندالدى. سالىستىرمالى تۇردە قاراستىرساق, 2016 جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 6,2%-عا ارتىق. بارلىعى 100,8 مىڭ باسپانا سالىندى. ونىڭ ىشىندە جەكە سەكتور ەسەبىنەن 75,8 مىڭ پاتەر, مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن 25 مىڭ پاتەر سالىنىپ تاپسىرىلدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, بىلتىر سالىنعان 100,8 مىڭ باسپانانىڭ 27,9 مىڭى جەكە ۇيلەر, قالعان 72,9 مىڭى كوپ قاباتتى ۇيلەردەگى پاتەرلەر.
– باعدارلاما بويىنشا جاقسى كورسەتكىشكە جەتكەن وڭىرلەردى اتاپ وتسەڭىز.
– قاي سالادا بولسىن جاقسى كورسەتكىشكە قول جەتكىزۋگە بولادى. دەگەنمەن قولبايلاۋ بولاتىن سەبەپتەر دە از ەمەس. بۇعان ءبىر ادامدى نەمەسە ءبىر ۇجىمدى كىنالاۋعا بولماس. ويتكەنى بۇل كەشەندى جۇمىس. قالاي دەسەك تە, دامۋ, ورلەۋ كورسەتكىشتەرى باسىم. مىسالى, تۇرعىن ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرۋ تۇرعىسىنان الدىڭعى قاتاردا استانا (2,4 ملن شارشى مەتر) مەن الماتى (1,9 ملن شارشى مەتر) قالالارى, ماڭعىستاۋ (833 مىڭ شارشى مەتر) مەن اقتوبە (792,3 مىڭ شارشى مەتر) وبلىستارى كەلەدى. ال باتىس قازاقستان (42,4 %), وڭتۇستىك قازاقستان (36,2 %), قوستاناي (35,9 %) جانە پاۆلودار (31,2 %) وبلىستارىنىڭ دا تۇرعىن ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرۋ جاعىنان ايتارلىقتاي جەتىستىككە جەتىپ وتىرعانىن كورۋگە بولادى. ياعني بۇرىنعى جىلدارعا قاراعاندا, بارلىق وبلىستار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىنىڭ دامۋىنا بەلسەندى تۇردە اتسالىسىپ كەلەدى. وسى تۇستا تاعى ءبىر قوسا كەتەتىن جايت, ول وڭىرلەردەگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى اۋداندارىنا قاجەتتى ينفراقۇرىلىم تارتۋ ءۇشىن 77,3 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ونىڭ 76,9 ملرد تەڭگەسى يگەرىلدى. تەك ءۇش وبلىستا عانا شامالى يگەرىلمەگەن قارجى بار. ونىڭ دا جۇمىس جۇرگىزۋ كەستەسىنەن كەشىگۋ سياقتى بىرقاتار سەبەپتەرى بار. الداعى ۋاقىتتا از-كەم كەمشىلىكتەر تۇزەلىپ, ءتيىستى مەجەنى باعىندىرامىز دەگەن سەنىم مول.
– ەندى باعدارلامانىڭ نەگىزگى باعىتتارى بويىنشا اتقارىلعان ناتيجەلى جۇمىستارعا توقتالساڭىز.
– باعدارلاما بەس باعىتتان تۇراتىنىن جاقسى بىلەسىزدەر. ءار باعىتتىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار. ماسەلەن, ءبىرىنشى باعىت «حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارى ءۇشىن جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي سالۋ» دەپ اتالادى. بۇل باعىتقا جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 25 ملرد تەڭگە بولىنەدى جانە ول قارجى وڭىرلەرگە 1,5 ميلليارد تەڭگەدەن تەڭ تاراتىلادى. وسى باعىت اياسىندا 2017 جىلى وڭىرلەردە ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن 5391 پاتەردىڭ, ياعني 288,7 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, 2 620 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىل باعدارلامانىڭ وسى باعىتى بويىنشا 184,5 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل شامامەن 3507 پاتەر بولادى.
ال ەكىنشى باعىت «جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ» دەپ اتالادى. بۇل باعىت بويىنشا 70 مىڭنان اسا جەر ۋچاسكەسىنە ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيا تارتىلدى. قاناتقاقتى جوبا بويىنشا 6 وڭىردە 1975 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بيىل ول ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. ال 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 164 ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. ونىڭ 124-ءى اقتوبە وبلىسىنىڭ, 40 ءۇي قوستاناي وبلىسىنىڭ ۇلەسىندە.
باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى باعىتى «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسى ارقىلى كرەديتتىك تۇرعىن ءۇي سالۋ» دەپ اتالادى. بۇل باعىت بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار 9010 پاتەردى پايدالانۋعا بەردى. بيىل وڭىرلەردە 134,5 ملرد تەڭگەگە 1,1 ملن شارشى مەتر (18 779 پاتەر) تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جۇرگىزىلەدى. ونىڭ ىشىندە «بايتەرەك» ۇبح» جانە «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اكتسيونەرلىك قوعامدارىنان الىنىپ, قايتا بولىنگەن 43,1 ملرد تەڭگە قارجى بار. «بايتەرەك دەۆەلوپمەنت» اق 7207 پاتەردى تاپسىردى. بۇل شامامەن 278,2 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي. نەگىزى 6570 پاتەردى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان بولاتىن. ياعني جوسپار ارتىعىمەن ورىندالدى.
ءتورتىنشى باعىت «جەكە قۇرىلىس سالۋشىلاردى تۇرعىن ءۇي سالۋعا ىنتالاندىرۋ» دەپ اتالادى. باعدارلامانىڭ بۇل باعىتى 2017 جىلدىڭ 2-توقسانىنان باستاپ ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جىلدىق جوسپارعا وراي جەكە قۇرىلىس سالۋشىلاردى 15 ملرد تەڭگە قارجىمەن سۋبسيديالاۋ ماسەلەسى بويىنشا اكىمدىكتەردىڭ قاراماعىنداعى وڭىرلىك ۇيلەستىرۋشى كەڭەستەر جالپى سوماسى 38,9 ملرد تەڭگە بولاتىن 29 جوبانى سۋبسيديالاۋ تۋرالى شەشىمدى ماقۇلدادى. مۇنىڭ جالپى كولەمى 450 مىڭ شارشى مەتر. بيىل ونىڭ 50 مىڭ شارشى مەترىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ كرەديتتەرىن سۋبسيديالاۋ كورسەتكىشتەرى تولىق كولەمدە ورىندالدى.
بەسىنشى باعىت «يپوتەكالىق كرەديت بەرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ» دەپ اتالادى. بۇل باعىت بويىنشا دا قولعا الىنعان جۇمىستار مەن العا قويىلعان جوسپارلار جەتەرلىك. ماسەلەن «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» اق ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ 16%-عا دەيىن بەرەتىن يپوتەكاسىنىڭ جىلدىق 6%-دىق مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالايدى. وسىلايشا يپوتەكامەن ءۇي الاتىنداردىڭ يپوتەكالىق ستاۆكاسى جىلدىق 10%-دان اسپايتىن بولادى. باعدارلامانىڭ بۇل باعىتى دا 2017 جىلدىڭ 2-توقسانىنان باستاپ ىسكە اسىرىلۋدا. بۇل باعىت ىسكە اسا باستاعان ساتتەن بەرى 14,2 ملرد تەڭگە سوماسىندا سۋبسيديالانعان قارىز الۋعا نيەت بىلدىرگەن 1388 ءوتىنىش قابىلدانىپ, ونىڭ ىشىنەن 1317 ءوتىنىش ماقۇلداندى. بۇگىنگى تاڭدا «بانك تسەنتر كرەديت», «سبەربانك», «اتف بانك», «بانك ۆتب» سياقتى 4 بانك باعدارلاماعا بەلسەندى تۇردە اتسالىسىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون دەپ ويلايمىن. جالپى, نەگىزگى بەس باعىت بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ كورسەتكىشتەرى وسىنداي.
– جەڭىس ماحمۇد ۇلى, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ماسەلەسى دە كوتەرىلگەن ەدى. قۇرىلىس سالاسىن وسى تۇرعىدا جەتىلدىرۋدىڭ قانداي جوسپارلارى بار؟
– سۇراعىڭىز وتە ورىندى. ءبىز قاي سالادا بولسىن وزىق تەحنولوگيانى پايدالانۋعا ءتيىسپىز. وركەنيەتتەن, دامۋدان قالماۋىمىز كەرەك. قازىرگى ۋاقىتتا عىلىم دامىپ, نەبىر ۇتىمدى ءارى ەنەرگيانى ۇنەمدەۋدىڭ جولدارىن قامتيتىن ءتۇرلى جەتىستىكتەر بار. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا حالىققا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانۋمەن, ولاردى ينتەللەكتۋالدىق باسقارۋ جۇيەلەرىمەن جابدىقتاۋمەن بىرگە سالىناتىن تۇرعىن ۇيلەردىڭ ساپاسىنا تالاپتار ارتاتىن بولادى. ساننان ساپاعا ءمان بەرەتىن ۋاقىت كەلدى. دامىعان ەلدەردىڭ ۇلگىلەرىن پايدالانۋ ارقىلى قۇرىلىستىڭ ساپاسىن ارتتىرامىز جانە حالىقتىڭ جايلى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتەمىز. ءبىز ەسكىرگەن قۇرىلىس نورمالارى مەن ەرەجەلەرىنىڭ ورنىنا ەۋرو-كودتاردى, قۇرىلىس سالاسىنا اقپاراتتىق ۇلگىلەۋ تەحنولوگيالارىن (BIM-تەحنولوگيالار) ەنگىزۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ونىڭ جەمىسىن كورەتىن كۇن دە الىس ەمەس.
الداعى 15 جىلدا 1,5 ملن وتباسىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعانىن جاقسى بىلەسىزدەر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا جۇكتەلگەن مىندەتتەرگە سايكەس, 2030 جىلى ءبىر تۇرعىنعا شاققاندا تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشىن 30 شارشى مەترگە دەيىن جەتكىزۋ قاجەت. ول ءۇشىن قۇرىلىس كولەمىن جىل سايىن 8-10%-عا ارتتىرۋىمىز كەرەك. وسى اتالعان اۋقىمدى ىستەردى ۋاقىتىندا ورىنداۋ جولىندا اتقارار جۇمىس از ەمەس جانە وعان مەملەكەتتىڭ دە, سالا ماماندارىنىڭ دا الەۋەتى جەتەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
