شاعىن نەسيەلەۋ ۇيىمدارىن قولداۋ ورتالىعى بەلسەندى ءىس ۇستىندە

ەلىمىزدەگى شاعىن نەسيەلەۋ جۇيەسى ازا­ماتتاردىڭ ۇلكەن ءبىر توبىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن ەكونوميكالىق تەتىكتەر ار­قىلى شەشۋ قۇرالىنا اينالعانىنا دا ءبىراز ۋاقىت بولدى. وسىنىڭ ارقاسىندا بۇرىن قارجىعا قولى جەتپەي كەلگەن شارۋالار مەن جەكە ادامدار وزدەرىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىكتەرىن تۇزەتۋ ۇستىندە. دەگەنمەن, شاعىن نەسيەلەۋ رىنوگىندا بارلىق ويىنشىلاردىڭ ارەكەت ەتۋىنە قارا­ماستان, ونداعى شاعىن نەسيەلەۋ ۇيىم­دارىن تەحنيكالىق قولداۋدىڭ بارلىق ماسە­لەلەرى تولىق شەشىمىن تاپتى دەۋگە ءالى دە ەرتە. ويتكەنى, جۇمىس ۇستىندەگى شنۇ-نىڭ بارلىعى بىردەي قۋاتتىلىق دەڭگەيىنە كوتەرىلە الماي كەلەدى. وسى ماسەلەگە وراي مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى جىلعى حالىققا جولداۋىندا شاعىن نەسيە ۇيىمدارىنىڭ سانى جەدەل ارتىپ, ولار حالىققا 16 ميلليارد تەڭگەنىڭ 110 مىڭ نەسيەسىن بەرگەندىگىن اتاپ كورسەتە كەلە شاعىن نەسيە بەرۋ ىسىمەن شۇعىل­داناتىن ۇيىمداردىڭ قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ, شاعىن نەسيەنى بەرۋدى ەڭبەكپەن قامتۋ ماسەلەسىنە قاراي بۇرۋدى ۇكىمەتكە تاپسىرعان بولاتىن. سەكتورداعى ينۆەستورلار, سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق  ينۆەستورلار اراسىندا جۇرگى­زىلگەن زەرتتەۋلەر شاعىن نەسيەلەۋ ۇيىم­دارىنىڭ قارجىلىق جاعدايىنىڭ تۇراق­سىز­دىعى, نەسيە پورتفەلى ساپاسىنىڭ ءتو­مەن­دىگى, تەحنيكالىق جانە رەسۋرستىق بازا­نىڭ السىزدىگى, شاعىن نەسيەلەۋ ۇيىمدارى قارجىلىق ەسەپتىلىگىنىڭ بىرىڭعاي ستان­دارتتارىنىڭ جوقتىعى, كەپىلدىك قامتا­ماسىز ەتۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, بىلىكتى كادر­لاردىڭ ازدىعى سەكىلدى پروبلەما­لاردىڭ بار ەكەندىگىن كورسەتتى. وسىعان بايلانىستى اتالعان ماسەلە­لەردى شەشۋ ىسىنە كومەك كورسەتەتىن الەۋەتتى ءبىر ۇيىمنىڭ قاجەت ەكەندىگى انىقتالدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا «اۋىل شارۋاشىلى­عىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق مەن وسى ىستە ەداۋىر تاجىريبە جيناقتاپ, تابىسقا جەتكەن پولشانىڭ شاعىن قارجى­لاندىرۋ ورتا­لى­عىنىڭ كۇش بىرىكتىرۋى ناتيجەسىندە ەلىمىزدە شاعىن نەسيەلەندىرۋ ۇيىمدارىن قولداۋ ورتالىعى پايدا بولدى. بۇل ورتالىق مەملەكەتتىك دامۋ ينستي­تۋتى مەن حالىقارالىق ارناۋلى مامان­داندىرىلعان ۇيىمنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرە وتىرىپ شاعىن قارجىلاندىرۋ سەكتو­رىندا الەمدىك دەڭگەيدە سيرەك كەزدەسەتىن, بىراق سىننان وتكەن ەرەكشە جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الدى. ورتالىق شنۇ-نا يننوۆاتسيالىق ءادىس-تاسىلدەر مەن مامان­داندىرىلعان ساپالى قىزمەتتەردى ەنگىزۋ جولىمەن وسى سەكتوردى دامىتۋدى ماقسات ەتەدى. وسى ماقساتتا پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە بۇرىن-سوڭدى كەزدەسپەگەن تىڭ تاسىلدەردىڭ بۇكىل ءبىر جۇيەسى ازىرلەنىپ, شاعىن نەسيەلەندىرۋ ىسىمەن شۇعىلداناتىن ۇيىمدارعا ۇسىنىلۋدا. سونداي جوبالاردىڭ قاتارىندا شاعىن نەسيەلەندىرۋ ۇيىمدارىن ينستيتۋت­تىق نىعايتۋ جونىندەگى ءتيىمدى تەتىكتەردى قۇرۋ, وسى رەتتە تەحنيكالىق قولداۋ كورسەتۋدىڭ باسقا ەلدەردە سىننان وتكەن حالىقارالىق ءتاجىري­بەلەرىن ەنگىزۋ, اۋىلدى جەرلەردەگى قارجى­لاندىرۋ ينفراقۇرىلىم­دارىن دامىتۋ, شاعىن نەسيەلەندىرۋ سەكتو­رىنداعى ساپالى  كونسالتينگتىك قىزمەتتى قالىپتاستىرىپ نى­عايتۋ جانە وسى ىسپەن شۇعىلداناتىن مامانداندىرىلعان ۇيىم­دار­دى قۇرۋ سەكىلدى جاڭالىققا نەگىزدەلگەن جۇمىستار بار. 2011 جىلدىڭ ءون بويىندا ورتالىق اتالعان ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ باعى­تىندا, سونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى كەزەكتى شارا­لاردى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا كەڭ كو­لەم­دى اقپاراتتىق جانە پراكتيكالىق جۇ­مىس­­تاردى جۇرگىزىپ ۇلگەردى. بۇل جۇمىستار شاعىن نەسيەلەۋ ۇيىمدارىن, سونىڭ ىشىندە اۋىلدى جەردە جۇمىس ىستەيتىن ۇيىمداردى ينستي­تۋتتىق نىعايتۋ, سەكتوردىڭ ءمولدىر­لىگى مەن اشىقتىعىن ارتتىرۋ, شاعىن قار­جىلاندىرۋ مادەنيەتىن جەتىلدىرۋ جانە رىنوكتىڭ وسىنداي تۇرىنە ينۆەستيتسيالار تارتۋ سەكىلدى ءتورت باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلدى. – «قازىرگى كۇندە ورتالىق شنۇ-ىن ينستيتۋتتىق نىعايتۋ, شاعىن قارجى­لاندىرۋ سەكتورىنىڭ ايقىندىعىن جوعا­رىلاتۋ, شاعىن قارجىلاندىرۋ مادەنيەتىن كوتەرۋ جانە شاعىن نەسيەلەۋ سەكتورىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ سەكىلدى ءتورت باعىت بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە. شنۇ-ىن ينستيتۋتتىق نىعايتۋ شنۇ-نا تەحنيكالىق قولداۋ كورسەتۋ ارقى­لى جۇزەگە اسىرىلادى. تەحنيكالىق قولداۋ ءۇش كەزەڭنەن تۇرادى. ءبىرىنشى كەزەڭىندە ورتالىق شنۇ قىزمەتكەرلەرىنە ترەنينگتەر وتكىزەدى. وندا شاعىن نەسيەلەندىرۋ قىزمە­تىن جاقسارتۋدىڭ, ەسەپتىلىكتى نىعايتىپ, شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋدىڭ, ستراتە­گيالىق, قارجىلىق جوسپارلار ءتۇزۋدىڭ قىر-سىرلارى تۇسىندىرىلەدى. ەكىنشى كەزەڭ – دياگنوستيكا. دياگنوستيكا ورتالىق ماماندارىنىڭ شنۇ-نىڭ ور­نا­لاسقان جەرىنە بارىپ, شنۇ-نىڭ قىزمەت­كەرلەرىمەن بىرلەسە جۇمىس اتقارۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. دياگنوستيكا ءناتي­جەسىندە ۇيىمعا ءتيىستى نۇسقاۋلىقتار ازىرلەنىپ, نۇسقاۋلىقتى ورىنداۋدىڭ مەرزىمى بەلگىلەنەدى. ءۇشىنشى كەزەڭ – مونيتورينگ كەزەڭى. بۇل كەزەڭدە شنۇ جاقسارتىلعان جۇمىسى قايتا قۇلدىراماۋ ءۇشىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستالادى. جىلىنا 4 رەت مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. ورتالىق ۇستىمىزدەگى جىلى الماتى, اقتوبە, باتىس قازاقستان, وڭتۇستىك قازاق­ستان جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىس­تارىندا 10 ترەنينگ وتكىزدى. وعان 88 شاعىن كرەديتتەۋ ۇيىمىنىڭ 157 مامانى قاتىستى. مۇنداي ترەنينگتەر سوڭعى ۋاقىتتاردان بەرى ينتەراكتيۆتىك رەجيم ارقىلى دا جۇرگىزىلەتىن بولدى. مۇنان كەيىن 14 شاعىن نەسيەلەۋ ۇيىمى دياگنوستيكالىق بايقاۋ­دان ءوتتى», – دەيدى ورتالىقتىڭ ديرەكتورى ءمادينا باينيەتوۆا. شاعىن نەسيەلەۋ ۇيىمدارى ادەتتە اۋىلدىق وڭىرلەردە ونداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدى قالىپتاستىرۋدا ۇلكەن ءرول وينايتىندىعى بەلگىلى. سوندىق­تان بۇل ءىستىڭ دامۋىنا جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى دە بارىنشا ىنتالى. وسىعان وراي اقتوبە وبلىسىندا شنۇ دامىتۋدىڭ وڭىرلىك باعدارلاماسى پيلوتتىق نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلا باستادى. 2011-2013 جىلداردى قامتيتىن بۇل جوبا اتالعان ۇيىمداردى قارجىلىق جانە ينستيتۋتسيو­نالدىق دامىتۋعا باعىتتالعان. اقتوبە وبلىسىنىڭ تاڭداپ الىنۋى بەكەردەن-بەكەر ەمەس. مۇندا شاعىن نەسيەلەۋ ۇيىمدارى كوپتەپ سانالادى. قازىرگى كۇنى «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق, شاعىن نەسيەلەۋ ۇيىمدارى, اتالعان ورتالىق, شاعىن نەسيەلەۋ ۇيىمدارى اسسوتسيا­تسيا­سى سەكىلدى ۇيىمداردىڭ ءوزارا ىنتى­ماقتاس­تىعى ءوز جەمىسىن بەرۋدە. وسىنىڭ ءناتي­جەسىندە جەرگىلىكتى رىنوكتاردا جو­بالار­دى قولداۋدىڭ جاڭا ءادىس-تاسىلدەرى ومىرگە ەنىپ كەلەدى. قازىرگى كۇنى اتالعان وبلىستا باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا 5 شاعىن نەسيەلەۋ ۇيىمى قاتىسۋدا. ولار وقى­تۋدان, دياگنوستيكالاۋدان ءوتتى. وسى­نىڭ ناتيجەسىندە قارجى مەن ينستي­­تۋتتىق كورسەتكىشتەرىن ەداۋىر دارەجەدە نىعايتۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. قالاي الىپ قاراعاندا دا وتكەن جىلى عانا قۇرىلىپ, قازىردىڭ وزىندە قىزۋ جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقان اتالعان ورتالىقتىڭ شاعىن نەسيەلەۋ رىنوگىنداعى تيىمدىلىگى مەن پايداسى زور. ونىڭ قىزمەتىنىڭ پاي­داسىن ءبىز كوپ وتپەي-اق سەزىنە باستايتىن بولامىز. فايزولدا سانات.