ءسىرا, حالقىمىزدىڭ باعزىدان كەلە جاتقان ەرتەگى الەمىن, باتىرلار جىرىنداعى تۇلپارلاردىڭ ءدۇبىرىن اڭسايتىن جالعىز مەن ەمەس شىعارمىن. بۇل باستاۋ بۇلاققا قولى جەتپەي قازىرگى قازاق قوعامىنىڭ اڭقاسى كەۋىپ شولدەپ, زارىعىپ وتىرعانىنداي كورىنەدى ماعان. قازاقتىڭ جان دۇنيەسى, بولمىس-ءبىتىمى ەرتەگى-جىرلار الەمىندە جاتقان جوق پا ەدى. ءدىلىمىز وسىنداعى قاھارمان باتىرلاردىڭ رۋحىمەن قالىپتاسىپ ەدى. قازىرگى ايتىلىپ جاتقان, سانامىزعا تاڭبالانعان ۇلتتىق كود دەگەنىمىز دە وسى ەمەس پە ەدى. رۋحاني سانانى جاڭعىرتىپ جاڭارتۋدىڭ, كەمەلدەندىرۋدىڭ قاينارى دا حالىق قازىناسىنىڭ وسىناۋ سارقىلماس قاسيەتتى قارا قاينارى دەگەنگە شاك كەلتىرەتىندەر, الدە, ارامىزدان تابىلا ما؟
ەرتە كۇنىمە, ەركەلىگىمە, ەرتەگىمە كۇمانمەن قاراپ ەلەمەيتىندەرگە قاپالانىپ قىنجىلاسىڭ-اق. سولارعا قارسى ميىمنىڭ كۇنى كۇركىرەپ, سانامنىڭ اسپانىندا شاتىرلاپ جاي ويناعانداي, شەشۋىن تاپپاس قيىن مۇڭ ءوزىنىڭ كەرمەك سىرىن باياۋلاپ شەرتكەندەي بولادى. نەگە, نەگە بۇلاي؟ ءوز قاعىمىزدان ءوزىمىز نەگە جەرىپ بارامىز؟ ءبىز قاعىمىزدان جەرىگەن سايىن باسقالاردىڭ جەرى كەڭەيىپ, ءوز تىنىسىمىز تارىلا تۇسەتىنىن نەگە سەزبەيمىز, نەگە اڭعارمايمىز؟
بۇگىنگى ءسوزىمىزدىڭ توركىنىن, انا ءتىلىمىزدىڭ اسىل مايەگىن ەرتەدە وتكەن, ەرتەگى-جىرلارمەن جەتكەن ءباھادۇر بابالارىمىز, توقتاربايداي اتالارىمىز, انالىقتاي اجەلەرىمىز, جيرەنشەدەي شەشەندەرىمىز سومداپ ەدى عوي. وسىنى ويلاعاندا ەرتەكتەن ساعىنتىپ جەتكەن اياۋلى مىستان كەمپىردى دە كەرەمەت جاقسى كورىپ كەتەتىنىم بار. الپامىس شەرمەن ايتىسقان بادامشا ساقاۋ دا سۇيكىمدى. قاراكوزايىم سۇلۋدى اۋرەگە سالىپ, موينىنا ءمىنىپ قوس وكپەدەن تەپكىلەگەن كەيقۋاتتىڭ كەسىرلىگىن دە كەشىرەمىن-اۋ. ءيا, ءبىزدىڭ بۋىننىڭ جان-جۇرەگى وسىلاردان جىلۋ, وت العان, اقتىق دەمىمىزگە دەيىن ويىمىزدان وسى عاجايىپتار استە شىقپايدى دا. ءالى كۇنگە دەيىن: «اينالدىم التىن ساقامنان, اينالدىم قوتىر تايىمنان» دەيمىز. ءبىزدىڭ جان-جۇرەگىمىز ماڭگىلىككە بايلانعان التىن قازىق, ءنار الىپ قورەكتەنگەن كيەلى كىندىك تە وسىلار بولاتىن. قازاقتىڭ ءار كەزەڭدەگى, ءار زامانداعى, ءار داۋىردەگى, بۇگىنگى ءھام بولاشاق ۇرپاعى ءۇشىن دە وسىلاي بولۋى كەرەك. قازاق بولىپ قالۋدىڭ, ۇلت رەتىندە ساقتالۋدىڭ ۇلكەن دە ۇدەلى شارتى وسى.
بۇگىنگى مەكتەپتىڭ ءتورتىنشى سىنىبىنىڭ وقۋشىسى, ءبىزدىڭ نەمەرەلەرىمىز ەرنازار شالدىڭ بالاسى ەر توستىكتىڭ ەلەسىن دە تانىپ بىلمەيتىنىنە, وعان بۇرىنعى بىزدەردەي ەلجىرەپ ەمەكسىمەيتىنىنە, ەمەشەگى ۇزىلمەيتىنىنە نازالانامىن. مۇنداي جاعدايدا ءبىزدىڭ بالاپان-بوتاقاندارىمىزعا, الداعى بولاشاعىمىزعا قازاقى رۋح, ۇلتتىق سانا قايدان كەلمەك؟ جەر استىنا تۇسكەن توستىگىن جەتى جىل كۇتكەن كەنجەكەي قىزدىڭ نالاسىن, قوبىلاندى باتىردىڭ تايبۋرىل تۇلپارىنىڭ عالامات شابىسىن بىلمەي وسكەن ۇرپاقتى تەك قاسيەتىنە, اتا تاربيەسىنە, انا تىلىنە ۋىزىنان جارىدى دەپ ايتا الامىز با؟ جوق, ارينە!
كۇن استىنداعى كۇنىكەي قىزدىڭ ساۋلەتى ءتاتتى قيالمەن تەربەگەن بالالىق بال داۋرەنىمىز-اي!.. ەندى وسىنداي ەرتەگى ەلەس, ءتاتتى قيالدار تاۋەلسىزدىك بالالارىنىڭ, بوستان ەل ۇلاندارىنىڭ جان-جۇرەگىن باۋراپ تەربەسەشى!.. قايداسىڭ, مەنىڭ ەرتەگىم؟ كەلشى وسىندايدا. تاعىلىم مەن عيبراتىڭدى قۇيشى, اينالايىن ق ۇلىنشاق بالالارىما. ءبىر اۋىق ولاردىڭ ەرتەگى وقۋىنا, ەرتەگىلەر ەلىنە ساياحاتتاۋىنا نەگە جاعداي جاسامايمىز؟ كىتاپ ارقىلى. كوركەم ءھام قۋىرشاق فيلمدەر ارقىلى. مۇنداي جاقسى ارەكەت-تالپىنىستار, ءار الۋان فيلمدەر دە جوق ەمەس, بار. بىراق سولار دىتتەگەن مەجەگە ءالى جەتپەي جاتىر, ماقسات جەبەلەرى كوزدەگەن جەرگە ءدوپ تيمەي جاتىر.
مەن ءالى دە ەرتەگىلەر ەلىنەن شىعا الار ەمەسپىن. تاۋسوعار پالۋان قاسىمدا, جەلاياق دوسىم العا وزعان. كولتاۋسار باسىپ جوسىنعا, شولدەيدى دەرسىڭ تاڭ بوزدان. سولار مەنىڭ سەزىمىمە شۋاق قۇيىپ, ءدايىم شاتتانىپ ءجۇرۋىمدى قالايتىنداي. مەن وسى ەرتەگى الەمىنىڭ شاتتىعىن الاش قاۋىمىنىڭ بۇگىنگى ءبۇلدىرشىن بالالارىنا سىيلاعىم كەلەدى. بىراق كوپ بولىپ قولعا الماساق, جۇرت بولىپ جۇمىلماساق, بۇعان, مۇنداي ۇلى ماقساتتى ورىنداۋعا جالعىز ءوزىمنىڭ شامام كەلە مە؟! وسى تىلەگىم پەرىشتەنىڭ قۇلاعىنا شالىنسىن.
ەرتەگىم مەنىڭ, قايداسىڭ, قايداسىڭ, شويىنقۇلاعىم؟ تابۋدىڭ ايتشى ايلاسىن بادىعۇل-جامال تۇراعىن. كەلتىرىپ كوڭىل كۇيىن-اۋ, ويىمنىڭ تۇرگەن اسپانىن, قايداسىڭ, اياز ءبيىم-اۋ, قايداسىڭ رۇستەم-داستانىم؟ كيەلى مەنىڭ ەرتەگىم, كەڭەسكە ءوزىڭ كىرمەسەڭ, كوكتەمەس, ءسىرا, وركەنىم – كەۋدەمە نۇر بوپ سىڭبەسەڭ. انامنىڭ دارىپ سۇتىمەن, ءال بەرگەن اۋەز, كوركەم ءۇن, ايمالا قىدىر قۇتىمەن, اياۋلى مەنىڭ ەرتەگىم. سامۇرىق قۇسىڭ ءىلىپ اپ, سامعاتسىن بيىك سانامدى. ەرتەگى-بۇلاق سىلدىراپ, شارلاسىن سايىن دالامدى. ۇرپاعىم قۇيىپ قۇلاققا, ۇيىسىن قوڭىر ۇنىڭە. ەرتەگىم, جەتكىز مۇراتقا, ەلىتكىز بابا دىلىنە!..
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
