ماقالاداعى ء«اربىر ولكەنىڭ حالقىنا سۋىقتا پانا, ىستىقتا سايا بولعان, ەسىمدەرى ەل ەسىندە ساقتالعان ءبىرتۋار پەرزەنتتەرى بار. تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك... تۋعان ەلگە – قازاقستانعا دەگەن پاتريوتتىق سەزىمگە ۇلاسادى» دەگەن سوزدەرى شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى كۇرشىم اۋدانىنىڭ قويتاس دەگەن اۋىلىندا تۋعان, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسىپ, ەرلىك كورسەتكەن, سوعىستان كەيىن شارۋاشىلىقتى قالپىنا كەلتىرۋ ىسىندە ەلگە ۇلگى بولعان اقمىش قايشانتاەۆتى ەسكە سالعانداي بولادى. اقمىش اقساقالدىڭ ومىردەن وتكەنىنە جارتى عاسىر تولدى. بىراق ەردىڭ ەسىمى ۇمىتىلعان جوق, اعا ۇرپاق وكىلدەرى باس قوسقان جەردە اقمىش تۋرالى اڭگىمە ءالى دە ايتىلادى.
بۇعاناسى قاتپاعان بالا 4-سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە-اق اۋىر جۇمىسقا جەگىلەدى. اقمىش ەڭبەكتەن قاشقان ەمەس, سونىڭ ارقاسىندا اۋزىن اجداھاداي اشقان اشتىقتان امان قالادى, كوممۋنيستىك پارتيا قاتارىنا وتەدى, جاڭا ۇيىمداستىرىلعان قويتاس كولحوزىنىڭ توراعاسى بولادى. قازاق دالاسىن سانسىراتقان 30-جىلداردان كەيىن سوعىس باستالادى دا, ول 1942 جىلى 13 ساۋىردە مايدان دالاسىنان ءبىر-اق شىعادى. 1942 جىلى 25 قاراشادا لەنينگراد قالاسى ءۇشىن شايقاستا ا.قايشانتاەۆ سول اياعىنان جارالانادى. ەمدەلگەننەن كەيىن 1944 جىلى ماۋسىمدا كەڭەس وداعىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى ي.ۆ.ءستاليننىڭ بۇيرىعىمەن 310-اتقىشتار ديۆيزياسى قۇرامىندا قۇرىلعان 1082-اتقىشتار پولكىنە اۋىستىرىلادى. وق قارشا بوراعان, ءار قادام سايىن اجال الدىنان قاراپ تۇرعان سوعىستا جاۋىنگەردىڭ ءار باتىل قيمىلى ەرلىككە پارا-پار ەدى.
310-نوۆگورود قىزىل تۋلى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ كومانديرى پولكوۆنيك ن.ۆ.روگوۆتىڭ جاۋىنگەرلىك ەستەلىكتەرىنىڭ ۇزىندىلەرى قازاق بالاسىنىڭ باتىلدىعى مەن باتىرلىعىنا كۋا ىسپەتتەس. «...1945 جىلى 3 مامىردا جول بويىنداعى ۆوللين قالاسىن ازات ەتۋ كەزىندەگى ۇرىستاردىڭ بىرىندە قىزىل اسكەرلەر ا.قايشانتاەۆ پەن ك.پلوتنيكوۆقا جاۋدىڭ اتقىلاۋشى نۇكتەسىن جويۋ تۋرالى بۇيرىق بەرىلدى. ويتكەنى نەمىس پۋلەمەتى اتقىشتار روتاسىنا كەدەرگى بولدى. قىزىل اسكەرلەر قويىلعان مىندەتتى جوعارى كاسىبي دەڭگەيدە ورىنداپ شىقتى. ك.پلوتنيكوۆ عيماراتتىڭ ءبىرىنشى قاباتىن قول گراناتامەن السا, ا.قايشانتاەۆ ءوزىنىڭ جەكە قارۋىمەن جاۋدىڭ 3 سولداتىنىڭ كوزىن جويدى. ەكىنشى بەلارۋس مايدانىندا ۆوللين قالاسىن (گەرمانيا) باسىپ الۋ ۇرىستارىندا كورسەتكەن ەرلىكتەرى ءۇشىن 310-نوۆگورود قىزىل تۋلى اتقىشتار ديۆيزياسى 1082-اتقىشتار پولكىنىڭ قىزىل اسكەرلەرى ا.قايشانتاەۆ پەن ك.پلوتنيكوۆ «ەرەن ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى» دەپ جازادى ديۆيزيا كومانديرى ن.ۆ.روگوۆ.
ا.قايشانتاەۆ – كەسكىلەسكەن شابۋىلدارمەن بەرلينگە دەيىن جەتىپ, جەڭىستى فاشيستىك گەرمانيا جەرىندە قارسى العان جاۋىنگەر. ول سوعىستان كەيىنگى جىلدارى كۇرشىم اۋدانىنىڭ كامىشىن (قۇيعان) اۋىلدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالدى. ىڭىرشاعى اينالعان اۋىر كەزەڭدە كەڭەستىك شارۋاشىلىقتى قالپىنا كەلتىرىپ, ىلگەرى جۇرگىزۋ وڭاي بولدى دەيسىز بە؟ بەينەتكە ءپىسىپ وسكەن اقمىشتىڭ اينالاسىن ءۇيىرىپ اكەتەتىن مىنەزى بار ەدى ءارى ءوزى دامىل كورمەيتىن ەڭبەكقور بولاتىن. مىنە, وسىنداي تاباندى جىگىت 1947 جىلى «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. بىراق بالالىق قيىن كۇندەر, اشتىق-جوقشىلىق, مايدانداعى قار جاستانىپ, مۇز توسەنگەن جىلدار, اۋىر جاراقاتى, سوعىستان كەيىنگى تىنىمسىز ەڭبەك اقمىش اعامىزدىڭ دەنساۋلىعىنا زارداپ تيگىزبەي قويمادى. 1953-1954 جىلدارى دەنساۋلىعىنا وراي جەڭىل جۇمىستارعا اۋىسۋىنا تۋرا كەلدى. تۋعان حالقىنىڭ بەيبىت ءومىرى مەن وتانىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ايانباي قىزمەت ەتكەن ارداگەر 1968 جىلى قاڭتاردا ومىردەن وزدى.
«اعا, مايداندا قالاي سوعىستىڭىز؟» دەپ سۇرايتىن ەدىك. ء«اي, قاراقتارىم-اي, سوعىس دەگەن كينو ەمەس. ەكى جاق تا بوراتىپ اتىپ جاتادى. كىمنىڭ وعى ءتيىپ, كىمنىڭ وعى تيمەگەنىن كىم بىلەدى؟ ال تىلدا ەڭبەك ەتىپ, جەڭىس ءۇشىن ءبارىن بەرگەن ادامداردىڭ ەڭبەگى سوعىستان كەم بولعان جوق» دەيتىن», دەپ ەسكە الادى اقمىش اعاسى جايىندا قازاق كسر وقۋ-اعارتۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى, ۇزاق جىل مەكتەپ باسقارعان ۇلاعاتتى ۇستاز كەڭەسبەك قۇرمانعاليەۆ.
اقمىش اتامىز بەن قازيزا اجەمىز التى بالا تاربيەلەپ ءوسىردى. قازىر قايشانتاەۆ اۋلەتىنەن تاراعان ۇرپاق قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا اكە سالىپ كەتكەن ىزگىلىكتى جولمەن ادال ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.
وتان ءۇشىن ايانباعان, تۋعان جەردى تۇلەتۋ ءۇشىن قاجىرلى قايرات ەتكەن ەرلەردى ۇمىتپاي, ولاردىڭ ەسىمىن بولاشاق ۇرپاققا جەتكىزۋگە مىندەتتىمىز. سوندا كەلەر ۇرپاق تا ەرلىك پەن ەڭبەككە قۇرمەتپەن قارايتىن بولادى.
قابدىراحىم ايتقاليەۆ,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
وسكەمەن
