قىزىق بولدى. ون ءبىرىنشى جىلىڭىزدىڭ ون ءبىرىنشى ايىنىڭ ون ءبىرىنشى كۇنىندە وڭتۇستىگىڭىزگە ون ءبىر اقىن-جازۋشى كەلدى. استاناڭىز بەن الماتىدان. تاشكەنتتەن ءھام ءماسكەۋدەن. ون ءبىر ءىرى-ءىرى باق باسشىلارى جەتتى. سونداي-اق باسقا دا بىرقاتار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ شىمكەنتكە كەلگەن وكىلدەرىن ەسەپتەسەڭىز شە, ولار-داعى وننان استام ەكەن.
قاراشانىڭ قارى ەلجىرەي ەرىدى. شىمكەنتتىڭ شات-شادىمان ميزام شۋاعى قايتا ورالعانداي كۇي كەشتى. قوناقتار. « ۇلىسىمنىن ۇيىتقىسى – وڭتۇستىك» اتتى باسقوسۋعا بولات جولدىڭ بويىمەن جانە ۇشاقپەن اسىعا جەتكەن مەيماندار. وبلىس اكىمىنىڭ شاقىرۋى بويىنشا.
اللاعا شۇكىر, تاۋەلسىزدىككە تاۋبە دەيىك. ۇلان-بايتاق ەلىمىزدە ۇلان-عايىر تىرلىكتەر اتقارىلىپ, ۇلان-اسىر تويلار ءوتىپ جاتىپتى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا دا بۇكىل بايتاعىمىزداعىداي جاسامپازدىقتىڭ جيىرما جىلى جەتكىزگەن جەڭىستەر مول. تەك بىرەن-ساران سانداردى ساناڭىزعا سالىڭىزشى. وڭىرلىك ءونىم 1991 جىلعى 7 ميلليارد تەڭگەدەن 1,1 تريلليون تەڭگەگە دەيىن, ياعني 163 ەسە ارتتى. جان باسىنا شاققاندا ءىجو 3,7 مىڭ تەڭگەدەن 447,8 مىڭ تەڭگەگە دەيىن نەمەسە 121 ەسە ءوستى. ينۆەستيتسياڭىز 225 ەسە, بيۋدجەتىڭىز 25 ەسە كوبەيدى. ونەركاسىپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ونىمدىك كورسەتكىشتەرى جۇزدەگەن ميلليارد تەڭگەمەن ولشەنەدى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ايماقتا 31 جوبا جۇزەلەنۋدە. «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى مەن كوكساراي سۋ رەتتەگىشى مەرەيىڭىزدى تاسىتا تۇسەر.
جاڭا مەكتەپتەر مەن جاڭا اۋرۋحانالاردىڭ, جاڭا جولداردىڭ, اۋىلدارعا تازا, تابيعي اۋىز سۋ مەن كوگىلدىر وتىن اپارۋدىڭ ەڭ جوعارعى كورسەتكىشتەرى دە وسى وڭتۇستىگىڭىزدە. جىلىجايلارىڭىزدىڭ جەتپىس پايىزدان استامى, تامشىلاتىپ سۋارۋدىڭ باسىم بولىگى وسى وڭتۇستىگىڭىزدە. بيىل ماقتاارالدىڭ ماقتاشىلارى باستاپ, قالعاندارى قوستاپ, «اق التىنىڭىزدان» ەڭ كوپ ءونىم جينادى. قازاق ماقتاسىنىڭ ساپاسى ارتىپ, سۇرىپتارى مولايا ءتۇستى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ جاسامپاز جيىرما جىلى ىشىندە جاڭادان 224 ءمادەنيەت وشاعى اشىلدى. ولاردىڭ ىشىندە جەتپىستەن اسا كلۋب, ءجۇز وتىزعا جۋىق كىتاپحانا, ونشاقتى ساياباق, ءتورت تەاتر, جەتى مۋزەي, تاعىسىن-تاعىلار بار. ەڭسەلى, ەلدىك, ەلەۋلى ەسكەرتكىشتەر مىڭنان استى. وسىدان ەكى اپتا بۇرىن عانا وتىرارىڭىزدا كۇش اتاسى قاجىمۇقاننىڭ, رۋح ساردارى وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ, ءان پاديشاسى ءشامشى قالداياقوۆتىڭ تۇعىرلى تۇلعالارى بوي كوتەردى.
« ۇلىسىمنىڭ ۇيىتقىسى – وڭتۇستىك» باسقوسۋىنا قاتىسۋشى قوناقتار شىرايلى شاھارىڭىز شىمكەنتتەگى «داڭق» مەموريالىن, ءشامشى اللەياسىن, نەكە سارايىن, «جەر انا» مونۋمەنتىن, تاۋەلسىزدىك ساياباعىن تاڭدانا ارالاپ كوردى. يندۋستريالدى ايماقتارمەن, جاڭا كاسىپورىندارمەن تاڭىرقاي تانىستى. «ERNUR-پرەسس» كورپوراتسياسى, «زامانا» باسپا ءۇيى, «ايعاق» باسپا ءۇيى, «وتىرار» تەلەارناسى, «ءوڭتۇستىك قازاقستان», «شىمكەنت كەلبەتى», «رەيتينگ» سياقتى باق جۇمىستارىنا دەن قويىپ, تاجىريبە الماستى.
ەڭ اۋەلى, تاڭەرتەڭگى ساعات وندا شىمكەنتتەگى كوركەمسۋرەت گالەرەياسىندا وتكەن «ءباسپاسوز ءجارمەڭكەسى» بارشانىڭ نازارىن اۋداردى. ءوڭىر ءباسپاسوزىنىڭ قارا شاڭىراعى «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنەن باستاپ, بارلىق اۋداندىق جانە قالالىق گازەتتەردىڭ, تاۋەلسىز دەپ, مەملەكەتتىك ەمەس دەپ, جەكەمەنشىك دەپ, ءتۇرلى-ءتۇرلى اتالاتىن جۇزدەگەن باسىلىمداردىڭ, تەلەارنالاردىڭ, باسپاحانا-باسپالاردىڭ, تاعى باسقالاردىڭ كورمە-جارمەڭكەسىندە ەمىن-ەركىن, ەمەن-جارقىن ءشۇيىركەلەسۋ بولدى, ونىمدەر تاراتىلدى.
سول ون ءبىرىنشى قاراشاڭىزدا, ساعات ون بىردەن ون ءبىر ءمينوت ءوتكەندە «رەيتينگ» اپتالىعىنىڭ ءۇش جىلدىق مەرەكەسى جانە جاڭا عيماراتىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى ۇيىمداستىرىلدى. «الاش ايناسى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى سەرىك جانبولات ءوز سوزىندە ازىلگە وراي بىلاي دەدى: «نە شىقسا دا شىمكەنتتەن شىعادى دەگەن ءسوز بەكەر ايتىلماس. مىنا «رەيتينگ» اپتالىعىنىڭ ايتارى الىمدى, ءار ءنومىرى شالىمدى, جاڭاشىل گازەت. تاۋەلسىزدىككە قىزمەت ەتپەكتىڭ تىڭ تىنىسىن اشقان تەكتى باسىلىم بوپ كەلەدى. بۇنداي باسىلىم وبلىس, ءوڭىر شەڭبەرىندە قالماۋى ءتيىس, بۇكىل ەلگە تارالماعى ءجون». «قالامگەر-Media» ورتالىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى جاناربەك ءاشىمجان: «ءۇش جىلدىڭ وزىندە ءوز ءۇنىن تانىتىپ ۇلگەرگەن گازەتتىڭ جۇرەر جولى, جەتەر جەڭىستەرى جارقىن ەكەنى داۋسىز», دەپ ءتۇيدى.
ءتۇس اۋا تالاي-تالاي تاڭعاجايىپتارمەن تانىسىپ ورالعان باق باسشىلارى مەن قالىڭ جۋرناليستەر قاۋىمى «ەركىن سوزگە 20 جىل» اتتى فورۋمعا جينالدى. قازاقستان جۋرناليستەر وداعى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ ءتوراعاسى, «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بەيسەنباي تاجىباەۆ مودەراتورلىق ەتكەن فورۋمنىڭ «دوڭگەلەك ۇستەلىندە» وردالى ويلار ورتاعا سالىندى, ءوتكىر-وتكىر پىكىرلەر ايتىلدى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءالي بەكتاەۆ ۇلىستىڭ ۇيىتقىسى اتانعان ءوڭىردىڭ وزگەشەلىكتەرىن, تاۋەلسىزدىك تويى قارساڭىنداعى تولاعاي تابىستاردىڭ باستى-باستىلارىن تىلگە تيەك ەتتى. رۋحاني-مادەني, باق سالالارىنداعى جەتىستىكتەردى مىسالعا كەلتىردى. وڭتۇستىكتە قازىر 200-گە جۋىق باق بار, ولاردا 2000-نان اسا ادام جۇمىس ىستەيدى. باق-تاردىڭ 90 پايىزى – جەكەمەنشىك. جەكەمەشىك باسپاحانالار دا بار. جەكەمەنشىك باق-تاردىڭ بيىك-بيىك, ساۋلەتتى عيماراتتارى بوي كوتەرۋدە. «قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ ۇيىمداستىرىپ وتىرعان «ەركىن سوزگە 20 جىل» فورۋمىنىڭ ءوزى ءبىراز جايتتى اڭعارتادى. بىزدە ءباسپاسوز ەركىندىگىنە, ءسوز بوستاندىعىنا, قالام تاۋەلسىزدىگىنە تولىق جول اشىلعان. بۇل – تاۋەلسىزدىكتىڭ ناقتى ءناتيجەسى», دەدى ءالي بەكتاەۆ.
ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى قايرات ساق, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى ەسبەرگەن الاۋحانوۆ, رەسپۋبليكالىق «ايقىن» گازەتىنىڭ مەنشىكتى ءتىلشىسى قۋاندىق ورازبەك ۇلى بايانداما جاسادى. قايرات ساق رەسپۋبليكا بويىنشا باق الەمىندە وزگەشەلىكتەردىڭ مول ەكەنىن, وڭتۇستىكتە 177 گازەت تىركەلگەنىن, كوبى جارىق كورىپ جاتقانىن, 11 وزبەك, 26 ورىس گازەتى بار ەكەنىن, اۋداننان, اۋىلدان شىعىپ, بۇكىل رەسپۋبليكاعا تارايتىن باسىلىمداردىڭ از ەمەستىگىن ايتتى. ولاردىڭ ءبارى دەرلىك مەملەكەتتىك-الەۋمەتتىك تاپسىرىستى پايدالانادى. وكىنىشكە قاراي, رەسپۋبليكا كولەمىندەگى قازاق جانە ورىس ءتىلدى باسىلىمدار اراسىندا ايتارلىقتاي الشاقتىقتار ورىن الۋدا. ءبىر-ءبىرىنىڭ كوتەرگەن كۇردەلى ماسەلەلەرىنە قولداۋ كورسەتپەيدى. تىعىز ىنتىماقتاستىق, نىعىز ىقپالداستىق جەتىسپەيدى. ءسوز بوستاندىعىنداعى شەكتەن شىعۋشىلىققا توسقاۋىل قويىلماعى ءجون. ءسوز بوستاندىعى شەكسىز ەمەس. جۋرناليستىك ار-وجدان جاۋاپكەرشىلىگى ەستەن شىعىپ كەتەتىن كەزدەر ءجيى ورىن الادى.
ەسبەرگەن الاۋحانوۆ ۇلتتىق ۇلى مۇراتتارعا جەتۋ جولىندا جۋرناليستيكا مەن جۋرناليستەردىڭ ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىن, كەيبىر ەلدەر تاراپىنان جاسالاتىن اقپاراتتىق ەكسپانسياعا, تىنىشتىقتى بۇزىپ, حالىق ىنتىماعىن ىدىراتۋدى كوزدەيتىن ىرىتكى ارەكەتتەرگە قارسى جۇمىستىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن اڭگىمەلەدى. قازۇمۋ-ءدىڭ جۋرناليست كادرلارىن دايىنداۋ ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالدى. «وقو-دا باق كوپ. بۇل جاقسى. الايدا كىم بولسا سول, قالاي بولسا سولاي گازەت شىعاراتىن, نە بولسا سونى جازاتىن, باق دەگەن اتتى بىلعايتىن جاعدايلارعا ەت ۇيرەنگەنى جاقسى ەمەس», دەدى دەكان.
قۋاندىق ورازبەك ۇلى بولسا, جيىرما جىلدا تاۋەلسىز سانا قالىپتاسا باستاعانىنا نازار اۋداردى. مەملەكەتتىك باق پەن تاۋەلسىز باق اراسىنداعى الشاقتىق پەن ايىرماشىلىق ازايدى. وكىنىشكە قاراي, ءبازبىر باسىلىمدار بايىپتى باسەكەلەستىك ورنىنا بەتپاق بەت جىرتىسۋعا بارا بەرەتىن بولدى.
فورۋمنىڭ جارىسسوزىندە «ءشامشى» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى قالدىبەك قۇرمانالى مەمتاپسىرىستىڭ ميلليونداپ بولىنەتىن قارجىسىن كەيبىر باسىلىمدار اقتامايتىنىن, مەملەكەت ماقساتىنا قارسى جۇمىس ىستەيتىنىن اشىنىپ ايتتى. «زامانا» باسپا ءۇيى رەداكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى يسا ومار وسىنداي پايدالى باسقوسۋلار مەن تالقىلاۋلاردى داستۇرگە اينالدىرۋدى ۇسىندى. «ءبىز بۇگىن «ەركىن سوزگە 20 جىل» دەپ جاتىرمىز, بىراق ءبىرقاتار گازەت تاراتۋ, باسپاسوزگە جازىلۋدى ۇيىمداستىرۋ مەكەمەلەرى ەركىن تاڭداۋ ءمۇمكىندىگىن شەكتەيدى. تەندەر وتكىزۋدە بۇرا تارتۋ ءتىپتى اسقىندى. مەملەكەتتىك ەمەس گازەتتەر اراسىندا ءوزگەلەردىڭ يدەيالارى مەن جاڭاشا جوبالارىن, تىڭ تاقىرىپتارىن ۇرلايتىن, ۇيات-اياتسىز پايدالانا بەرەتىن اۋرۋ بەلەڭ الىپ بارادى», دەدى ومار. «قازاقستان-شىمكەنت» تەلەارناسىنىڭ باسشىسى عالىم ومارحانوۆ: «مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ ميلليوندارى جولبيكە گازەتتەر مەن تەلەارنالارعا, جولبيكە جۋرناليستەرگە باسىمىراق ءبولىنەتىنى راس. ايتپاسا, ءسوزدىڭ اتاسى ولەدى. ءارىپتەستەر دۇرىس قوزعاپ جاتىر. تويدىڭ عانا تەلەۆيدەنيەسى بوپ جۇرگەن تەلەارنالاردى, جالعىز ادام شىعاراتىن كەزدەيسوق گازەتتەردى ادەيى قولدايتىندار, سولاردان قورقاتىندار بيلىك بۋىندارىندا وتىر. وسىنداي كوزقاراس, وسىنداي ارەكەت – وتە-موتە قاۋىپتى», دەدى. جۋرناليست-جازۋشىلار وتەش قىرعىزباەۆ پەن باعدات قالاۋباي دا كەلەلى ويلار ايتتى.
وسىلايشا «ەركىن سوزگە 20 جىل» جيىنى بىرقانشا ماسەلەلەردى قىزۋ قوزعاپ بارىپ, بايىپتى پىكىرلەر تۇيىندەپ, بايسالدى اياقتالدى.
ەكىندى الەتىندە جۇمات شانين اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىندا « ۇلىسىمنىڭ ۇيىتقىسى – وڭتۇستىك» باسقوسۋىنىڭ قورىتىندى كەشى تۇركەشتىڭ «كوڭىلاشار» كۇيىمەن باستالعان. سۇگىر اتىنداعى ۇلت اسپاپتار وركەسترى كۇمبىرلەتكەن كۇيدەن سوڭ «نۇرىن شاشقان وڭتۇستىك» ءانى اۋەلەگەن.
قازاقتىڭ كورنەكتى جازۋشىلارى, دارا دراماتۋرگتەرى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتتارى اكىم تارازي مەن دۋلات يسابەكوۆ ساحنا تورىنە شاقىرىلعان. قوس سۋرەتكەر تولعانىستارىنان شانين شاڭىراعىنداعى توي مەن ويدىڭ توعىسۋى انىق تا قانىق تانىلعاندايتۇعىن. اكىم اعامىز الەم ءجۇزىندەگى جۇزدەگەن ۇلتتار ىشىندە قازاقتىڭ عانا ادامي زاتىڭىزدى ادام دەپ اتايتىن ايرىقشالىعىنان باستاپ, وڭتۇستىكتىڭ وزگەشەلىگىنە دەيىنگى ارالىققا تالداما جاسادى. دۇكەڭ جاقىندا عانا ەۆرەيلەر ەلىنەن, يزرايلدەن ورالعاندىقتان, قازاقتاردى, قازاقستاندى, ۇلتتىق مادەنيەت پەن ادەبيەتتى, دراماتۋرگيانى, تەاتردى تانىتۋ, شەتجۇرتتىقتارعا ناسيحاتتاۋ جايىندا اڭگىمە ادىپتەدى.
ساحنا ونەرىنىڭ ساڭلاق سىنشىسى, مادەنيەتتانۋشى اشىربەك سىعاي مەن وزبەكستاندىق شايىر, «جاھان ادەبيەتى» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى ميرپولات ميرزو جۇرت الدىندا جاراسا, جارىسا سىر شەرتتى. «وڭتۇستىك تەك قازاقستانعا عانا ەمەس, دۇنيە جۇزىنە وزىندىك ونەگەسىمەن تانىلا تۇسسە يگى» دەگەن ءاشىربەك قاسيەتتى, كيەلى ءوڭىردىڭ تاريحي تامىرلارىنا شولۋ جاساسا, ميرپولات قازاقتىڭ ەلۋ اقىنىن اۋدارعانىن, ولاردىڭ ىشىندە وڭتۇستىك ورەندەرى بار ەكەنىن سۇيىنشىلەدى.
«جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, اقيىق اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەت: «مەن وڭتۇستىكشىل بوپ الدىم, جىلى جاققا ءجيى-ءجيى كەلەمىن, اڭساپ, ساعىنىپ جۇرەمىن» دەپ, تىڭدارماندى جىرمەن تەربەدى. استانادان جەتكەن قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى, قالجىڭى دا قالىڭ قونىسباي ءابىل ازىلگە وراعان ويلارىنا وڭتۇستىكتى ارقاۋ ەتىپ, شىمكەنتشىلدىگىن ماعلۇمداپ, ولەڭدەرىمەن ورنەكتەدى. ماسكەۋدەن كەلگەن ءمىنايى مىنەز يەسى, قازاقتاردىڭ قالاۋلى, ساحالاردىڭ سۇيىكتى اقىنى تۇرسىناي ورازبايقىزى تاۋەلسىزدىك تويىمەن قۇتتىقتاپ, اۋەزدى ۇنىمەن جىر جولدارىن تارتۋلادى.
مۇستافا شوقاي ىزىمەن ىزگىلىك ساپار جاساعان, ەكى تومدىق كىتاپ شىعارعان شايىر, تۇركى حالىقتارى حالىقارالىق پوەزيا فەستيۆالىنىڭ لاۋرەاتى قاسىمحان بەگمانوۆ, «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ يەگەرلەرى مارالتاي رايىمبەك ۇلى مەن اقبەرەن ەلگەزەك سىندى اقىندارعا تەاتر تولى تىڭدارماندار ىستىق ىقىلاس بىلدىرگەن.
اقىن-جازۋشىلار ەكى-ەكىدەن, ءۇش-ۇشتەن شىققان سايىن جۇرتشىلىق دۋ-دۋ قول شاپالاقتاپ, سەرگەك سەرپىلىسكە تۇسكەن. تالانتتى ءانشىلەر ماماديار تاۋكەەۆ, ءابدىحان نۇرماعامبەتوۆ, دىنمۇحاممەد بايقوجا, دوسجان دارىباەۆ, ايتىسكەر اقىن نۇرلان ەسەنقۇلوۆ, وبلىستىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ارنايى توبى جينالعان جۇرتتىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرعان. «شانشار» تەاترىنىڭ تارلانى ۋاليبەك ءابدىرايىموۆتىڭ ءازىلى قىران-توپان كۇلكىگە كەنەلتكەن.
ەرتەڭىنە قوناقتار مەن جەرگىلىكتى جازباگەرلەر توپ-توپتارعا بىرىگىپ, وبلىستىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە جول تارتقان. «اق التىندى» ايماق ماقتاارالدا, ساعىنىش ساعىمىنا ورانعان سارىاعاشتا, توعىز جولدىڭ تورابى ارىستا, الاتاۋ مەن قاراتاۋدىڭ تۇيىسكەن ءتورى تۇلكىباستا وتكەن كەرەمەت كەزدەسۋلەر مەن جايدارمان جۇزدەسۋلەردىڭ التىن ارقاۋى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى مەن ۇلىسىڭىزدىڭ ۇيىتقىسى وڭتۇستىك قوي, ارينە.
«تاۋەلسىزدىك ۇزاعىنان ءسۇيىندىرگەي, قازاقتىڭ, ونىڭ ىشىندە وڭتۇستىكتىڭ تويى تارقاماعاي!» دەگەن تىلەكپەن اتتاندى قوناقتار. پويىزدارعا, ۇشاقتارعا شىعىپ بارا جاتىپ. قيماي دا قيماي قاراسىپ.
مارحابات بايعۇت,
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن قايسار شەرىم.
