جاستاردىڭ بويىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەت قالىپتاسۋى ءۇشىن جاستارىمىز سىبايلاس جەمقورلىقتى ەلدىڭ دامۋىن تەجەيتىن اسا قاۋىپتى قوعامدىق دەرت دەپ تانۋى ءتيىس. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەت ءار ادامدا قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىنا دا بايلانىستى تومەن نەمەسە جوعارى بولۋى مۇمكىن. مەملەكەتتەگى زاڭنامالاردى جاقسى ءبىلۋ ءار ادامنىڭ ءوز ءىس-ارەكەتىنە دەگەن سەنىمدىلىگىن كۇشەيتەدى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل باعدارلاماسىندا: «وتباسى جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسى بۇل ۇدەرىسكە مۇددەلىلىك تانىتا وتىرىپ قاتىسۋى كەرەك. بۇل جۇمىستى مەكتەپكە دەيىنگى بالا تاربيەسىنەن باستاعان ابزال» دەلىنگەن. بۇل جەردە جاس ۇرپاقتىڭ قۇقىقتىق ساناسى مەن مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, وتانسۇيگىشتىك سەزىمىن كۇشەيتۋ ماڭىزدى.
2014 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2015-2025 جىلدارعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگياسى» قابىلداندى. وسى ستراتەگيادا دا قوعامدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. دامىعان ەلدەردە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتتى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا سىبايلاس جەمقورلىقتى رۋحاني جاعىنان قابىلداماۋعا ءمان بەرىلەدى. سوندىقتان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتىڭ قالىپتاستىرىلۋىن وقۋ ورىندارىنان باستاعانىمىز دۇرىس. جاس ۇرپاقتى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مۇلدەم توزبەۋشىلىككە تاربيەلەۋىمىز كەرەك. قازىر سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ بارلىق تۇرلەرىن جويۋ ءۇشىن قازاقستان ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتىق ساناسىن ارتتىرۋ جۇرگىزىلۋدە. ويتكەنى ولار سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءبىلىمىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى ابايسىزدا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ قاتىسۋشىلارى بولىپ قالادى. بۇگىندە مەملەكەتتىك ورگانداردا سەنىم تەلەفوندارى ورناتىلعان. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ كورسەتىلۋى تۋرالى ماقالالار جاريالانۋدا. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتشىلەرى ءۇشىن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تاعىلىمدامالار وتكىزىلۋدە. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ەلەكتروندى تۇردە الۋعا بولادى.
جالپى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلدار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كورىنىستەرىن جويۋ ماقساتىندا زاڭنامالىق اكتىلەر قابىلداندى. رۇقساتتار مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ الىنۋىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ەلەكتروندى ۇكىمەت پەن ەلەكتروندى ساندىق قولتاڭبا, ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى ەنگىزىلدى. 2014 جىلعى تامىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى قۇرىلدى. ونىڭ نەگىزگى مىندەتى مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى باسشىلىقتى, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساناسىن باقىلاۋ, سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارى مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ بولىپ تابىلادى.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2015-2025 جىلدارعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگياسى» سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتتىڭ نەگىزى. وسى ستراتەگيادا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى شارالار كەشەنى جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋىمەن جۇرگىزىلۋى قاجەتتىگى ايتىلعان. مەملەكەت پەن قوعام تىعىز قارىم-قاتىناستا بولعاندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى توتەپ بەرە الامىز. سونداي-اق ستراتەگيادا سىبايلاس جەمقورلىققا دەگەن توزبەۋشىلىك ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ازاماتتىق ۇستانىمىنا, ال ادالدىق پەن ساتىلماۋشىلىق مىنەز-ق ۇلىق نورماسىنا اينالۋ كەرەك. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋدا ۇرپاقپەن جۇمىس ىستەۋ قاجەت. ادامدى بالا كەزىنەن قازاقستاندىق پاتريوتيزم جانە سىبايلاس جەمقورلىقتى قابىلداماۋ رۋحىندا تاربيەلەپ ءوسىرۋ كەرەك. ستراتەگيانىڭ ماقساتى – مەملەكەتتىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كەز كەلگەن كورىنىسىنە «مۇلدەم توزبەۋشىلىك» احۋالىن جاساۋ ارقىلى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قوزعالىسقا بۇكىل قوعامدى تارتۋ جانە قازاقستاندا سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ.
ەلباسى «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىندا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىلىگىن نىعايتۋ جولىنداعى ستراتەگيالىق ماڭىزدى ماسەلەلەردى ايقىنداپ, قوعام مەن مەملەكەتتى تۇبەگەيلى قايتا وزگەرتۋگە, جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان بەس نەگىزگى باسىمدىلىقتى بەلگىلەپ بەردى. مۇندا بەسىنشى باسىمدىقتىڭ ءبىرى – سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس. وندا: «سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ سەبەپتەرى مەن العىشارتتارىن انىقتاپ, ولاردى جويۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋ قاجەت. ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ساتىپ الۋ سالاسىن جەتىلدىرۋ. ۇكىمەتكە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىن ورتالىقتاندىرىلعان قىزمەت قاعيداتى بويىنشا ەنگىزۋدى تاپسىرامىن. كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا, تابيعي مونوپوليا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالالارىندا دا ساتىپ الۋ شارالارىن وتكىزۋ ادىستەرىن تۇبەگەيلى قايتا قاراستىرۋ كەرەك. سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستە كوپ نارسە بۇكىل قوعامنىڭ بەلسەنە اتسالىسۋىنا بايلانىستى. الەۋمەتتىك جەلىنىڭ, وزگە دە مەديا-رەسۋرستاردىڭ دامۋى جاعدايىندا, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-ارەكەت بارىسىندا ونى جالپى جۇرتشىلىقتىڭ جەك كورۋى كۇرەستىڭ قۋاتتى قۇرالىنا اينالۋعا ءتيىس» دەلىنگەن.
«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 13-قادامىندا دا جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى ناقتى كورسەتىلگەن. مۇنىڭ بارلىعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ويلايمىز.
انارباي رادجاپوۆ,
تاريح عىلىمدارىنىڭ
كانديداتى, دوتسەنت
الماتى
