ەكسپو-2017 • 29 جەلتوقسان، 2017

جىلدىڭ ايتۋلى وقيعاسى - شوقتىعى بيىك، اۋقىمى الىپ ەكسپو-2017

311 رەتكورسەتىلدى

تاريح قويناۋىنا كىرگەلى تۇرعان 2017 جىل ەگەمەن ەلىمىزدىڭ شيرەك عاسىردان اسقان شەرۋلى شەجىرەسىندە سونى سوقپاقتارمەن سومدالعان سىندارلى وقيعالار قالدىرعانى انىق. سونىڭ ىشىندەگى شوقتىعى بيىك، اۋقىمى الىپ ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى. 

سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار، «ەگەمەن قازاقستان»

بارىس بەينەلى بولاشاعىنا باتىل قادام باس­قان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جىل ىشىندەگى باسقا جە­تىس­­تىكتەرىن بىلاي قويعاندا، ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل دا­مىعان ەلدەردىڭ دە قولىنان كەلە بەرمەيتىن جا­ھاندىق شارانى زور تابىسپەن، حالىقارالىق كور­مەلەر بيۋروسىنىڭ باس حاتشىسىنىڭ بەرگەن باعاسى بويىنشا، «سوڭعى جيىرما بەس جىل ىشىندەگى ەڭ تاماشا كورمە» رەتىندە اسقان ۇيىمشىلدىقپەن وتكىزۋى ەلىمىزدىڭ الەمدىك ارەناداعى ابىرويىن تاعى ءبىر اسقاقتاتىپ، بەرىك بىرلىگى مەن قۋاتتى الەۋەتىن پاش ەتتى. 

بۇكىلالەمدىك كورمەلەر بيۋروسىنىڭ قوس عا­سىر­­لىق شەجىرەسىندە ورتالىق ازيادا، ءتىپتى تمد مەم­لەكەتتەرىنىڭ ىشىندە العاش رەت تاۋەلسىز قازاق­ستان­نىڭ باس قالاسى – ارۋ استانادا وتكىزىلگەن ەكسپو-2017 كور­مەسىنىڭ تاريحى ءالى تالاي-تالاي تارازىلانىپ، ءمانى مەن ماڭىزى جاھاندىق مىنبەرلەردە تۇيىندەلەرى حاق. بۇگىن ءبىز ەلدىكتىڭ ەرەن جەتىستىگىنە اينالعان جاھاندىق كورمەنىڭ سالتاناتتى جابىلۋىنان كەيىنگى كەزەڭدەگى العاشقى جەمىستەرىن تىلگە تيەك ەتۋدى ءجون كوردىك. 

دۋالى اۋىز ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا، «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى بۇكىلادامزاتتىق جالپى ۇرانمەن وتكەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى جاھاندىق ەنەرگەتيكانىڭ جاڭا مودەل­دەرىن جاساۋعا تىڭ سەرپىن بەردى. اسىرەسە بۇكىل پلانەتانىڭ جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن اشۋ ماقساتىنداعى ىزدەنىستەرى بارىنشا جانداندى. ماسەلەن بيىلعى كۇزدە اۋستراليادا كۇن ەنەرگياسى پانەلدەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋ قارقىنى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيدە دامىدى. تەك 2017 جىلدىڭ قاراشا ايىندا عانا بۇل ەلدە تۇرعىن ۇيلەردىڭ جانە بيزنەس عيماراتتاردىڭ شاتىرىنا جالپى قۋاتى 120 مۆت بولاتىن شاعىن كۇن ستانسالارى ورناتىلىپتى. 

جاقىندا ەۋروپادا «Microsoft» كورپوراتسيا­سىنىڭ قاتىسۋىمەن جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرىن دامىتۋ باعىتىنداعى ءىرى كەلىسىمگە قول قويىلدى. اتاقتى Vattenfall كورپوراتسياسى قۋاتى 180 مۆت بولاتىن جەل ەلەكتر ستانسالارى وندىرگەن ەلەكتر ەنەرگياسىن 10 جىل بويى تۇراقتى تۇردە ساتىپ الاتىن بولدى. Engineering News اگەنتتىگىنىڭ مالىم­دەۋىنشە، 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كارى قۇرلىقتا جەل ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ بىرنەشە ەسە ارتقان كورىنەدى. وڭتۇستىك افريكادا وتكەن الەمدىك كونفەرەنتسيادا جاھاندىق جەل ەنەرگەتيكاسى كەڭەسىنىڭ (GWEC) باسشىسى ستيۆ ساۆە 2017 جىلدىڭ سوڭىندا دۇنيە جۇزىندەگى جەل ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قۋاتى 530-540 گۆت-عا دەيىن وسەتىنىن مالىمدەدى. بۇل جاڭعىرمالى ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ سالاسىنداعى سوڭعى جىلدارى قول جەتكىزىلگەن زور جەتىستىك بولىپ تابىلادى. 

قازىرگى كەزدە قازاقستاندا ەكسپو-2017 حالىق­ارا­لىق مامانداندىرىلعان كورمەسىندە العاش رەت تا­نىستىرىلعان تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ ماق­ساتىنداعى كەشەندى جۇمىستار قولعا الىنۋدا. ەنەر­گەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆتىڭ ايتۋ­ىنشا، جاڭعىرمالى قۋات كوزىن ءوندىرۋ، ەنەرگيا ۇنەم­دەۋ، «اقىلدى جۇيەلەر» قۇرىلىسى، تۇرمىستىق قال­دىق­تاردى رەتتەۋ، سۋ كوزدەرىن تازالاۋ، اۋا ساپاسىن باقىلاۋ باعىتتارىندا ەكسپو-2017 كورمەسىندە تانىستىرىلعان 105 جاڭا تەحنولوگيانى وندىرىسكە ەنگىزۋ جۇمىسى باستالماق. ماسەلەن قاراعاندى وبلىسىندا وسى ماقساتتاعى 31 جاڭا جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. جاقىن ارادا فينليانديا زاۋىتىنىڭ جابدىقتارى بويىنشا قاتتى تۇرمىستىق زاتتاردى قايتا وڭدەيتىن جاڭا زاۋىت قۇرىلىسى سالىنباق. جالپى، قاراعاندى وڭىرىندە 2020 جىلعا تامان «جاسىل» ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى التى جاڭا جوبا پايدالانۋعا بەرىلمەك. وسىنىڭ ناتيجەسىندە جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرىنىڭ كولەمى 261 مۆت-عا جەتەتىن بولادى. 

الماتى وبلىسىندا تۇرمىستىق قالدىقتاردى وڭدەۋ جۇمىسى 30 پايىزعا ارتتىرىلاتىن بولادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە وڭىردەگى كۇل-قوقىس ورىندارى 354-تەن 16-عا دەيىن قىسقارادى. اقمولا وبلىسىنىڭ «رودينا» جشس-دا ورناتىلعان جەل ەنەرگياسىن ءوندىرۋ قوندىرعىلارىنىڭ قۋاتىن 45 مۆت-عا دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. «ستەپنوگور-ۆوداكانال» مكك اۋىز سۋدى تازارتۋ قوندىرعىلارىن جاڭعىرتۋ ماقساتىندا ەكسپو-2017 كورمەسىندە قويىلعان وزىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋعا بەتبۇرىس جاسادى. 

ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ جەتىستىكتەرىن جاپپاي وندىرىسكە ەنگىزۋ جۇمىسى ەلباسىنىڭ ەلىمىزدى «جاسىل ەكونوميكا» باعىتىنا كوشىرۋ جونىندەگى باستاماسىمەن ۇندەسەدى. كورمەدەن كەيىن ەلىمىزدە بۇل وزەكتى ماسەلە بويىنشا تۇبەگەيلى بەتبۇرىس باستالدى. بۇل رەتتە ەلباسى «ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋ ارقىلى ءبىزدىڭ ەل «جاسىل» تەحنولوگيالاردى دامىتۋ يدەياسىنا بەرىك ەكەنىن تاعى دا دالەلدەي ءتۇستى. جال­پى، ءبىزدىڭ كورمە «تازا ەنەرگەتيكانى» جاھاندىق دەڭ­گەيدە دامىتۋعا ايرىقشا ۇلەس قوساتىنىنا سەنىم­دى­مىن»، دەپ اتاپ كورسەتتى. 

جاھاندىق كورمە قازاقستاندىق عىلىم سالاسىندا كرەاتيۆتى يدەيالار مەن جاڭا ىزدەنىستەر اكەلدى. وعان ەكسپو-2017 كورمەسىندەگى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى – «نۇر الەمدە» پاش ەتىلگەن عىلىمي جوبالار ناقتى دالەل بولا الادى. مۇندا ەل ەنەرگەتيكاسىنىڭ ەرتەڭىن ايقىندايتىن وتىزعا تارتا وزىق تەحنولوگيالىق جاڭالىق كورىنىس تاپتى. قازاقستاندىق ونەرتاپقىشتار مەن عالىمداردىڭ جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرى ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدى ارتتىرۋ ماقساتىنداعى بىرقاتار تىڭ جوبالارى قازىردىڭ وزىندە ءىس جۇزىنە اسىرىلۋدا. مىنە، ەلدىكتىڭ ەرەن جەتىستىگىنە اينالعان ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ جىل ىشىندە جاھاندىق جانە قازاقستاندىق ەنەرگەتيكا ءوندىرىسىن دامىتۋعا تيگىزگەن العاشقى تابىستارى وسىنداي. 

جىلقىباي جاعىپار ۇلى،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

تارالىم ءھام قارالىم

100 • بۇگىن، 06:55

تارحان تەكتى رەداكتور

100 • بۇگىن، 06:40

ءجۇز جىل

100 • بۇگىن، 06:27

ۇشقىر ويلار ۇشقىندارى

100 • بۇگىن، 06:11

ۇلكەن جولدىڭ ۇزىكتەرى

100 • بۇگىن، 05:58

ينۆەستيتسيا – دامۋ داڭعىلى

ايماقتار • بۇگىن، 05:49

ۇقساس جاڭالىقتار