دومبىرانى مەنسىنبەيتىندەر ەندى قايتەر ەكەن؟

وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن, تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا سول­تۇستىك وبلىستاردىڭ بىرىندە بولعان سوراقى قىلىق ەسكە ءتۇسىپ وتىر. رەسپۋبليكا كۇنىن سالتاناتپەن اتاۋ كەشىندەگى كونتسەرتكە سول كەزدەرى اتقا ءمىنىپ جۇرگەن ءبىر ءورىستىلدى, شولاق بەلسەندى قازاق ايەلى دومبىرامەن ءان ايتۋ ءنومىرىن ەنگىزبەي تاستاپتى. بىزدە ەۋروپالىق ورنەكپەن رومانس ايتا الاتىن ادامدار تولىپ جاتىر, «زاچەم دومبرا نۋجنا» دەيتىن كورىنەدى. سول ايەلدى حالىق قانشا جەك كورسە دە, سىناسا دا قۇقىلىق تۇرعىدان جاۋاپقا تارتا المادى. ويتكەنى, ەشكىمنىڭ ار-نامىسىنا تيمەي, دومبىراعا قارسى ءسوز ايتقانعا قۇقىلىق جاۋاپكەرشىلىك بولمايدى ەكەن. سويتسەك, مادەنيەتى جوعارى ەلدەردە مۇنداي سوراقىلىقتار حالىقارالىق دەڭگەيدە جاۋاپقا تارتىلادى ەكەن عوي. ءماجىلىستىڭ سوڭعى جالپى وتى­رىسىندا «ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋ تۋرا­لى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالىپ, ماقۇلداندى. يۋنەسكو شەڭبەرىندە, 2003 جىلى پاريج قالاسىندا قابىلدانعان بۇل كونۆەنتسيا نەنى كوزدەيدى دەيسىز عوي. ول ءوز قاتارىنا ەنگەن مەملەكەتتەر ۇسىنعان ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالاردى تىزىمگە الىپ, ولاردى حالىقارالىق دەڭگەيدە قۇقىلىق جولمەن قورعايدى. ەگەر, جوعارىدا اتالعانداي, بىرەۋلەر الدا-جالدا تىزىمگە ەنگىزىلگەن مۇ­راعا ءتىل تيگىزسە نەمەسە ونى جوققا شىعارىپ, مەنسىنگىسى كەلمەسە جا­نا­شىر جاندار بىردەن يۋنەسكو-عا شىعىپ, الگىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە قۇقىلىق جولمەن قۋدا­لانۋىن تالاپ ەتە الادى. بۇل كون­ۆەنتسيانىڭ, مىنە, وسىنداي زور پايداسى بار. زاڭ جوباسى تۋرالى بايانداما جاساعان مادەنيەت ءمينيسترى مۇح­تار قۇل-مۇحاممەد كونۆەنتسيا­نىڭ بارلىق قىرلارىن اشىپ, كورسەتىپ بەردى. جالپى, كونۆەنتسيا ماتە­ريال­دىق ەمەس مادەني مۇرالار تىزىمىنە ەنگىزىلگەن قۇندىلىقتار تۋرالى اقپاراتتار جيناۋ, زەرتتەۋ, قورعاۋ جونىندەگى شارا قولدانۋ جۇمىس­تارىن حالىقارالىق دەڭ­گەيدە قار­جىلاندىرىپ, ۇيىمداس­تىرۋ ىستەرىن جۇرگىزەدى ەكەن. بۇگىنگى كۇنى ونىڭ قۇرامىنا 132 مەملەكەت ەنگەن. ال ەندى وسى قاسيەتتى تىزىمگە ەنۋ بويىنشا كەيبىر شالالىقتار, دۇرىسى كەرەعارلىقتار دا بولماي قالمايتىن كورىنەدى. مىسالى, قىرعىزدىڭ اتاقتى «ماناسى» تىزىمگە قىتاي ەلىنىڭ اتىنان ءوتىپتى. مۇنىڭ قۇقىلىق تۇرعىدان قاتە­لىگى دە جوق. ويتكەنى, قىتايدا ءبىرشاما قىرعىزدار تۇراتىنى بەلگىلى, وسىنى پايدالانىپ قىتاي وكى­مەتى باعا جەتپەس رۋحاني قازى­نانى ءوز اتىنان تىركەتە قويعان. ەندى «ماناس» تۋرالى جاڭا زەرتتەۋلەر مەن عىلىمي ەڭبەكتەردى يۋنەسكو تاراپىنان قارجىلان­دىرۋ قىتاي ەلىنىڭ وكىلىنە عانا تيەسىلى. دەگەنمەن, ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تىزىمگە ەنۋ بويىنشا قاتىپ قالعان قاعيدا دا جوق ەكەن. ماسەلەن, «ناۋرىزدى» ۇلتتىق مەرەكە رەتىندە يران, ازەربايجان, وزبەكستان جانە ت.ب. ەلدەر تىركەتكەن. سول قاتارعا كون­ۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاعان سوڭ قازاقستاننىڭ دا ەنۋىنە بولاتىن كورىنەدى. كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيا­لاساق تىزىمگە قازاق حالقىنىڭ ءداس­تۇر-سالتتارىن, دومبىرا جانە قوبىزبەن ءان ايتۋ مەن كۇي تارتۋ ونەرىن, سالت-جورالاردى, حالىق­تىق مەيرامداردى, تابيعات پەن دۇنيەگە قاتىستى بىلىمدەر مەن ادەتتەردى, ءداستۇرلى كاسىپتەردى تىركەتە الامىز, دەدى مينيستر. تمد اۋماعىنداعى بارلىق كور­شى­لەرىمىز بىزدەن بۇرىن قيمىل­داپ, وزدەرىنىڭ وسىنداي دۇنيە­لەرىن باياعىدا-اق تىركەتىپ قوي­عان. ماسەلەن, قازىر ازەرباي­جاننىڭ كىلەم توقۋ ونەرى وسى تىزىمگە ەنگىزىلىپ, ول يۋنەسكو تارا­پىنان قورعاۋعا الىنىپ, جاڭا زەرتتەۋلەرگە قاراجات ءبولى­نەدى ەكەن. ءبىزدىڭ ۇسىنارىمىز ءتىپتى مول بولادى. جوعارىدا ايتقانداردان باسقا باتىرلار جىرى, ايتىس ونەرى ۇلگىلەرىن, بۇركىتپەن اڭ اۋلاۋ سياقتى حا­لىق­تىق كاسىپ جانە ت.ب. وسى تىزىمگە قوسۋ نيەتىمىز بار, دەدى م. قۇل-مۇحاممەد. كونۆەنتسياعا ەنۋ ءۇشىن مۇشە­لىك جارنا رەتىندە ەكى ملن. اقش دوللارى شاماسىندا قاراجات اۋدارۋ قاجەت ەكەن. بىراق ۇلان-اسىر پايداسىنا قاراعاندا بۇل شىعىننىڭ تۇك ەمەس ەكەنى كورى­نىپ تۇر. تالقىلاۋعا قاتىسقان بارلىق دەپۋتاتتار دا وسىنى ايتتى جانە ولاردىڭ ءبارى دە كونۆەنتسيانى وسى ۋاقىتقا دەيىن راتيفيكاتسيالا­ماعانىمىزعا وكى­نىش ءبىلدىردى. پالاتا توراعاسى ورال مۇحامەد­جانوۆتىڭ ءوزى بۇل قۇجاتتى بايا­عىدان-اق راتيفيكاتسيالاۋ قا­جەت­تىگىن دەپۋتاتتار ايتقان دا ەدى, دەدى. ونى ۇزاققا سوزىپ جىبەرۋ ؟مادەنيەت مينيسترلىگى تاراپىنان بولعان قاتەلىك ەكەنىن م.قۇل-مۇحاممەد تە مويىندادى. جاقسىباي سامرات.