سۋرەت "ەگەمەن قازاقستان" ارحيۆىنەن الىندى
سيريا داعدارىسىن رەتتەۋدەگى بەيتاراپ قازاقستاننىڭ ماڭىزدى ءرولى جونىندە از ايتىلىپ جۇرگەن جوق. اسىرەسە, سيريالىق كەلىسسوزدەرگە قاتىسۋشى بارلىق تاراپتار استانا پروتسەسىنىڭ وڭ اسەرىن مويىنداي وتىرىپ, بۇل باعىتتاعى باسقوسۋلاردىڭ ودان ءارى جالعاسا تۇسۋىنە مۇددەلىلىك تانىتۋدا. سوندىقتان بولار بۇگىنگە دەيىن استانا پروتسەسى اياسىندا ەلوردامىزدا 7 رەت حالىقارالىق كەزدەسۋ جوعارى دەڭگەيدە وتكىزىلدى. ال ونىڭ ەكى كۇنگە جوسپارلانعان 8-ءشى راۋندى ءدال بۇگىن استانادا ۇيىمداستىرىلۋدا (بۇل كەزدەسۋدىڭ قورىتىندىلارى جونىندە گازەتىمىزدىڭ كەلەسى نومىرىندە ءوز الدىنا بولەك اقپارات بەرىلەدى).
جالپى, ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەلسەندى مۇشەسى رەتىندە تاياۋ شىعىس ايماعىن ءارى-ءسارى كۇي كەشتىرگەن قاقتىعىستاردى رەتتەۋ ىسىنەن تىس قالماسى بەلگىلى بولعان ساتتەن قازاقستانعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارتىلعان-دى. قازىرگى تاڭدا سيرياداعى قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ سايابىرسۋى, ءوزارا بىتىسپەستەي كورىنگەن قارسىلاس تاراپتاردىڭ كەلىسىمگە كەلۋگە دەگەن ۇمتىلىستارى استانا پروتسەسىنىڭ وڭ ناتيجە بەرگەنىن اڭعارتادى.
سيرياارالىق كەلىسسوزدەردىڭ وڭتايلى جۇرگىزىلۋىنە بەيتاراپ استانا الاڭىنىڭ ءتيىمدى بولعانىن كەپىلگەر مەملەكەتتەر – تۇركيا, يران جانە رەسەي ەلدەرى پرەزيدەنتتەرىنىڭ جىلى لەبىزدەرىنەن-اق بايقاۋعا بولادى. ماسەلەن, وتكەن قاراشا ايىندا تۇركيا باسشىسى رەجەپ تايپ ەردوعان رەسەي پرەزيدەنتىمەن كەزدەسكەن ساتىندە: «استانا كەلىسسوزدەرى سيرياداعى قانتوگىستى ازايتۋعا زور ۇلەس قوستى.
وسى ورايدا سيرياداعى داعدارىستى ساياسي جولمەن رەتتەۋگە نەگىز پايدا بولدى», دەپ اتاپ كورسەتتى. ال ۆ.پۋتين: «وسى پروتسەسكە قاتىسۋشىلارعا استانا الاڭىن ۇسىنعانى ءۇشىن قازاقستانعا جانە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا العىسىمدى بىلدىرەمىن. قازاقستان جاي عانا باس قوساتىن جەر ەمەس, ول وتە قولايلى الاڭ. مەن مۇندا قازاقستاننىڭ بەيتاراپ پوزيتسياسىن, قانداي دا ءبىر شيەلەنىستەرگە ەشقاشان ارالاسپاعانىن, كەرىسىنشە, بەدەلدى بىتىمگەر بولىپ ەسەپتەلەتىنىن ايتىپ وتىرمىن. ايتا كەتەيىن, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارلىق شيەلەنىسۋشى جانە بىتىمگە كەلىسۋشى تاراپتاردى كەلىسسوز ۇستەلىنىڭ باسىندا ۇستاپ قالۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا العان كەزدەر دە بولعان. سول ءۇشىن العىسىمىز شەكسىز», دەپ ءوزىنىڭ لايىقتى باعاسىن بەرگەن بولاتىن. مۇنداي مازمۇنداعى پىكىرلەردى وزگە دە مەملەكەتتەردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى مەن وكىلدەرى بيىك مىنبەرلەردەن ءاردايىم مالىمدەپ ءجۇر.
سيريا داعدارىسى تۇرعىسىندا ءسوز قوزعاعاندا استانا پروتسەسى اياسىندا بۇعان دەيىن 7 رەت ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەلەرىنە سوقپاي ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى, جەنەۆا پلاتفورماسىنان كەم تۇسپەگەن استاناداعى كەلىسسوزدەردىڭ ارقايسىسى سيريا جانجالىن رەتتەۋدەگى ماڭىزدى قادامدار بولعانى انىق.
استانا پروتسەسىنىڭ العاشقى راۋندى 2017 جىلدىڭ 23-24 قاڭتارىندا وتكەنى بەلگىلى. ول 2016 جىلعى 30 جەلتوقساندا جەنەۆادا قول قويىلعان اتىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمدى نىعايتۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرىلدى. رەسەي, يران, تۇركيانىڭ قولداۋىمەن سيريا ۇكىمەتى مەن قارۋلى وپپوزيتسيا وكىلدەرى اراسىندا جۇرگىزىلگەن بۇل جاناما كەلىسسوزگە بۇۇ دەلەگاتسياسى دانەكەر رەتىندە, اقش دەلەگاتسياسى بايقاۋشى رەتىندە قاتىسقان بولاتىن. بۇل كەلىسسوز سيريادا سوعىس باستالعاننان بەرگى ارالىقتا سيريا ۇكىمەتى مەن قارۋلى وپپوزيتسيا وكىلدەرى قاتىسقان العاشقى كەزدەسۋ رەتىندە ەرەكشەلەندى.
كەزدەسۋدىڭ ناتيجەسىندە كەپىلگەر مەملەكەتتەر (تۇركيا, يران, رەسەي) سيرياداعى اتىستى توقتاتۋدى باقىلاۋدىڭ ۇشجاقتى تەتىگىن قۇرۋعا كەلىستى ءارى استانا الاڭىندا بۇدان كەيىنگى ناقتى ماسەلەلەر بويىنشا كەزدەسۋلەر وتكىزۋگە ۋاعدالاستىق جاسالدى. سونىمەن قاتار كەپىلگەر مەملەكەتتەر بىرلەسكەن مالىمدەمە جاساپ, وندا سيريانىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى مەن ەگەمەندىك پرينتسيپتەرىنىڭ ساقتالاتىندىعىنا مۇددەلى ەكەندىكتەرىن ءبىلدىرىستى.
استانا پروتسەسىنىڭ 2-ءشى راۋندى 2017 جىلدىڭ 15-16 اقپانىندا ءوتتى. ونىڭ ناتيجەسىندە كەپىلگەر مەملەكەتتەر بۇۇ-عا ەسەپ بەرەتىن بىرلەسكەن جۇمىس توبىن قۇرۋعا ۋاعدالاسىپ, بىتىمگە قوسىلعان اۋماقتار تۋرالى ەرەجەنىڭ جوباسىمەن كەلىستى ءارى تۇتقىندار الماسۋ تۋرالى ەرەجەنىڭ جوباسىن تالقىلادى. پروتسەسس شەڭبەرىندەگى 3-ءشى كەلىسسوزدەر 2017 جىلعى 14-15 ناۋرىز كۇندەرى بولعانى ءمالىم. بۇل جولى كەپىلگەر مەملەكەتتەر سيرياداعى اتىستى توقتاتۋدىڭ جاي-كۇيىن جانە بىتىمگە قوسىلعان اۋماقتارداعى جاعدايدى قاراستىردى, تۇتقىندار الماسۋ جونىندەگى جۇمىس توبى تۋرالى ەرەجەنى, سيريا كونستيتۋتسياسى بويىنشا جۇمىس توبىن قۇرۋدىڭ شارتتارى, يليم/دايش جانە ء«ال-نۋسرا مايدانى» ءتارىزدى تەررورلىق توپتاردىڭ جانە قارۋلى وپپوزيتسيالىق ۇيىمداردىڭ ورنالاسقان جەرلەرىن كورسەتەتىن بىرىڭعاي كارتانى قۇرۋ ماسەلەلەرىن قوزعادى.
سول سياقتى 2017 جىلدىڭ 3-4 مامىرىندا بولعان 4-ءشى كەزدەسۋدە كەپىلگەر مەملەكەتتەر سيريادا قاۋىپسىزدىك ايماقتارىن قۇرۋ تۋرالى مەموراندۋم بەكىتتى. زورلىق-زومبىلىقتى تەز ارادا توقتاتۋ, گۋمانيتارلىق جاعدايدى جاقسارتۋ جانە قاقتىعىستاردى ساياسي رەتتەۋگە قولايلى جاعدايلار جاساۋ ءۇشىن يدليب, حومس, شىعىس گۋتا, دەراا جانە كۋنەيترا پروۆينتسيالارىندا قاۋىپسىزدىك ايماقتارى قۇرىلاتىنى وسى قۇجاتتا قاراستىرىلدى. استانا پروتسەسىنىڭ 5-ءشى راۋندى 2017 جىلعى 4-5 شىلدەدە بولىپ, ناتيجەسىندە ۇرىس قيمىلدارىن توقتاتۋ رەجىمىن كۇشەيتۋ باعىتىندا ناقتى وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. وسى قارساڭدا سيرياداعى جانجالدىڭ اۋقىمى ءبىرشاما ازايىپ, گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزۋ ءۇشىن ءتيىستى جاعدايلار جاسالعان-دى. بۇل تۋرالى كەلىسسوزدەر بارىسىندا قابىلدانعان قۇجاتتا «سيريا اراب رەسپۋبليكاسىنداعى دەەسكالاتسيا ايماقتارىن قۇرۋ تۋرالى مەموراندۋمعا 2017 جىلعى 4 مامىردا قول قويۋ ناتيجەسىندە سيريا اۋماعىنداعى زورلىق-زومبىلىق دەڭگەيى ايتارلىقتاي تومەندەگەنى» اتاپ كورسەتىلدى. سونىمەن قاتار وسى كەزدەسۋدە كەپىلگەر مەملەكەتتەر مەموراندۋمعا سايكەس دەەسكالاتسيا ايماقتارى بويىنشا بىرلەسكەن جۇمىس توبىنىڭ قۇرىلۋىن قولداپ, ونىڭ ەرەجەسىن بەكىتتى.
سونداي-اق استانا پروتسەسىنىڭ 2017 جىلدىڭ 14-15 قىركۇيەگىندە جانە 30-31 قازاندا وتكەن 6-7-راۋندتارى دا ءوز دەڭگەيىندە اياقتالدى. بۇل كەلىسسوزدەر بويىنشا سيريادا دەەسكالاتسيا ايماقتارىن قۇرۋ تۋرالى مەموراندۋم ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋ جانە استانا پروتسەسى اياسىندا وسىعان دەيىن قابىلدانعان باسقا دا شەشىمدەردىڭ ورىندالۋى بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋ نيەتى راستالعان بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلداندى جانە تۇتقىنداردى بوساتۋ, قازا تاپقانداردىڭ دەنەلەرىن بەرۋ جانە ءىز-ءتۇزسىز جوعالعانداردى ىزدەستىرۋ بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ ەرەجەسىن بەكىتۋ سەكىلدى بىرقاتار ماسەلەلەر تالقىلاندى. وسى كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىندە سيرياداعى احۋال ءبىرشاما جاقسارىپ, جاقسىلىققا قاراي بەت بۇرىلدى.
مىنە, جوعارىدا ايتىلىپ وتكەن بارلىق جاعداياتتار قازاقستاننىڭ بىتىمگەرلىك باستامالارىنىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى ماڭىزدى ءرولىن, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ جولىنداعى ساليقالى ساياساتىنىڭ وڭ ىقپالىن كورسەتەدى. قورىتا ايتقاندا, استانا پروتسەسى تاريحقا ەلىمىزدىڭ بىتىمگەرلىك باعىتىندا اتقارعان اۋقىمدى شارالارىنىڭ بىرەگەيى رەتىندە تاڭبالاناتىنى ءسوزسىز.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
