الاش ۇعىمى قۇندىلىق رەتىندە قايتا ورنىعىپ كەلەدى. بۇل تۇتاستىق, بىرلىك, ايبار دەگەن بىرنەشە مəنگە يە. قازاق ىشىندە «الاش الاش بولعاندا, الاشا حان بولعاندا», «التى الاش», «التى سان الاش», «الاش مىڭى» سەكىلدى تۇراقتى تىركەستەر ەجەلدەن ايتىلاتىن. سونداي-اق «كەرەگەمىز – اعاش, ۇرانىمىز – الاش» دەگەن ەلدىك ۇستانىم دا بار. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, الاش – بۇرىن قازاق ەتنونيمىنىڭ ءسينونيمى بولسا, بۇگىن دە سول دەڭگەيدەگى ۇعىمعا اينالىپ وتىر. الاشوردا ۇكىمەتى – 1917 جىلى 5-13 جەلتوقسان ارالىعىندا ورىنبوردا وتكەن ەكىنشى جالپىقازاق سەزىنىڭ شەشىمىمەن قۇرىلعان, قازاقتىڭ اۆتونوميا باعىتىن ۇستانعان ۇلتتىق ۇكىمەتىنىڭ اتى. قازاق تاريحىندا ەرەكشە ەرلىگىمەن كوش باستاۋشى رەتىندە مەملەكەتتىك قۇندىلىعىن حح عاسىرعا ساي جاڭعىرتىپ, ەل اۋزىنداعى ۇراندى ساياسي-وكىمەتتىك فەنومەنگە كوتەرگەن, ۇلتتىق-دەموكراتيالىق سيپاتتا وربىگەن الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ جəنە الاش اۆتونومياسىنىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىل تولۋى قۇرمەتىنە وراي استانا حالىقارالىق مەكتەبى «الاشتىڭ اق تاريحى: الاشوردا ۇكىمەتى جانە «ماڭگىلىك ەل» اتتى الاش ايلىعىن وتكىزدى.
م.شوقاي «1917 جىل – ءبىزدىڭ ساياسي تۋعان جىلىمىز ەدى. اۆتونوميا – ءبىزدىڭ قالت-قۇلت باسقان العاشقى ۇلتتىق ساياسي قادامىمىز بولاتىن», دەپ وسىدان 19 جىل وتكەندە ەسكە الادى. ءبىز وسىناۋ تەرەڭ تاريحنامانىڭ زاڭدى ميراسقورى, بۇگىنگى ءارى كەلەشەك كەيىپكەرى رەتىندە ۇلتتىق-مادەني الەۋەتىمىز بەن تاريحي تانىمىمىزدى كوتەرىپ-كەڭەيتۋ ماقساتىندا ءمانى زور اتاۋلى وقيعانى ءوز دەڭگەيىندە ۇلىقتاۋىمىز كەرەك. ورىنبورداعى II جالپى قازاق سەزىنىڭ وتكەن كۇندەرى 5-13 جەلتوقسان ارالىعى ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان بولاشاقتا وسى ارالىقتاعى مەرزىمدى مەكتەپىشىلىك ءدəستۇرلى «الاش اپتالىعىنا» اينالدىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل شارانىڭ نەگىزگى ماقساتى – وقۋشىلاردىڭ تاريحي تانىمىن تەرەڭدەتۋ, مەملەكەتتىلىك ۇعىمىمەن تانىستىرۋ, ءوزىن تاريحي كەيىپكەر ەكەنىن سەزىنۋىنە جاعداي جاساۋ, پەداگوگيكالىق ۇجىمنىڭ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى زور شاراعا اتسالىسۋشى رەتىندە ازاماتتىق-پاتريوتتىق «مەنىن» وياتۋ, الاش ارىستارىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىن, شىعارماشىلىعى مەن ەڭبەكتەرىن تانىستىرۋ, الاش يدەياسىن ناسيحاتتاۋ ەدى.
جوبا مەرزىمىنە نەلىكتەن ءبىر اي ارنالدى؟ سەبەبى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى زور جوبانى مەكتەپ كولەمىندە اتاپ وتۋگە اپتالىق, ونكۇندىك ازدىق ەتتى. ويتكەنى «الاشوردا» تۇجىرىمى تاريحي-مادەني, ساياسي-قوعامدىق سينكرەتتى ساناتقا جاتادى. سونداي-اق تاريحتى مەڭگەرۋ ۇزاق مەرزىمدى جۇمىستى قاجەتسىنەتىنى بەلگىلى, وسىعان وراي تاۋەلسىزدىكتىڭ تاريحي العىشارتتارىن قالىپتاستىرعان كۇردەلى قۇبىلىسپەن تانىستىرۋ كوپ ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى.
ايلىقتىڭ سوڭعى كۇنى – 13 جەلتوقسان تاريحتا 1917 جىلى قازاق ۇلتىنىڭ تəۋەلسىزدىك مəسەلەسىن قاراعان II جالپىقازاق سەزىنىڭ اياقتالعان, قازاق دالاسىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن سەزد دەلەگاتتارىنىڭ تارقاعان كۇنى بولعاندىقتان مەرەكەلىك قورىتىندى كەش تۇرىندە وتكىزىلدى. وسى ايلىق اياسىندا الاش تاريحىن زەرتتەپ, زەردەلەپ جۇرگەن بەلگىلى ۇلت زيالىلارىمەن جۇزدەسۋلەر, وقۋشىلار اراسىنداعى بايقاۋلار, «الاشوردا تاريحى» دەرەكتى ءفيلمىنىڭ كورسەتىلىمى جانە قابىرعا گازەتتەرىنىڭ بايقاۋى, وقىرماندار كونفەرەنتسياسى, زياتكەرلىك سايىستار, شىعارماشىلىق كونكۋرستار, جىر ءمۇشايرالارى, بەينەلەۋ ونەرى, مۋزەيلەرگە ەكسكۋرسيالار, پورترەتتىك گالارەيالار, كىتاپ كورمەسى, تاقىرىپتىق كونتسەرت سياقتى كوپتەگەن مازمۇندى, تاعىلىمدى شارالار ۇيىمداستىرىلدى.
اسان انارباي ۇلى,
استانا حالىقارالىق مەكتەبىنىڭ
قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى
