تاريحي پۋبليتسيستيكا جانرىندا جازىلعان, قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە باسىلعان تولىمدى دۇنيە اۆتوردىڭ ەلىمىزدىڭ جاڭا تاريحىنا كوزقاراسى مەن ونىڭ ەرتەڭىنە دەگەن ۇستانىمىن تانىتادى. ءسوز باسىندا ەلباسى: «بۇل كىتاپ مەنىڭ ۇلى قولداۋشىم, كەمەل كەلەشەگىنە ءوزىنىڭ قازاقستاندىق جولىمەن قارىشتاعان جاسامپاز حالقىما ارنالادى!» دەپ, كىتاپتىڭ جالپى مازمۇنىن ايقىنداپ بەرگەن.
جاڭا كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد اشىپ, سالتاناتتى شارانى ءوزى جۇرگىزىپ وتىردى. شاراعا پرەمەر-مينيستر كەڭسەسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, ساياساتتانۋشى ەرجان باباقۇماروۆ, ۇعا اكادەميگى, سەناتور باقىتجان جۇماعۇلوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سانات كوشكىمباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان» رگ» اق باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى لەونيد پروكوپەنكو, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ قاتىسىپ, جاڭا كىتاپ تۋرالى سالماقتى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
مۇحتار قۇل-مۇحاممەد اتاپ وتكەندەي, بۇل كىتاپتى ەلباسىنىڭ ءوز قولىمەن جازىلعان تاۋەلسىزدىك ەنتسيكلوپەدياسى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. جاڭا تۋىندىدا ەگەمەن مەملەكەتتىڭ نەگىزى قالانعان كۇننەن باستاپ, ونىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن 26 جىلدىق تاۋەلسىزدىك داۋىرىندەگى ىشكى جانە سىرتقى سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋگە بايلانىستى قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ءمان-مازمۇنى مەن تەتىكتەرى ەگجەي-تەگجەيلى باياندالادى.
تولىمدى دۇنيەنىڭ العىسوزىندە ەلىمىزدىڭ ءوز جولىمەن – قازاقستاندىق دامۋ جولىمەن جۇرەتىنىنە نازار اۋدارعان ەلباسى: «دەرەكتەردى تالداپ, وقيعالارعا وبەكتيۆتى باعا بەرىپ ۇيرەنۋ عانا ەمەس, تاريحي ۇدەرىستەردى بولاشاق تۇرعىسىنان تەرەڭ ءتۇسىنۋ, وتكەنگە قازىرگى كەزەڭ تۇرعىسىنان كوز سالۋ جانە بولاشاقتى ويلاي وتىرىپ, وتكەندى ۇمىتپاۋ – ءبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز. ءبىز تاريحتان وزىمىزگە جانە ەلىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋىنا قاجەتتى تاعىلىم الا بەرۋگە ءتيىسپىز», دەيدى.
كىتاپ ەلىمىزدىڭ جاڭا تاريحىن تۇتاس قامتىعان, مازمۇنى اسا باي 4 بولىمنەن تۇرادى:
1. مەملەكەتىمىزدىڭ دۇنيەگە كەلۋى. قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى جاڭعىرۋى (1991-1995 جىلدار);
2. ۇلى بەتبۇرىس. قازاقستاننىڭ ەكىنشى جاڭعىرۋىنىڭ باستالۋى (1996-1999 جىلدار);
3. قياعا قۇلاش سەرمەۋ. قازاقستاننىڭ ەكىنشى جاڭعىرۋى (2000-2010 جىلدار);
4. قالىپتاسقان مەملەكەت. قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى (2010 جىلدار). ءار ءبولىمنىڭ ءوزى بىرنەشە بولىمدەرگە بولىنگەن. ولاردىڭ اتاۋلارىنا دا ءمان بەرىلىپ, جاڭا تاريحىمىز بەن قازاقستاندىق قۇندىلىقتاردىڭ داۋىرلىك وقيعالارى ناقتى ءارى ءدال سۋرەتتەلگەن. اتاپ ايتقاندا, «تاريحي ادىلەتتىلىك سالتاناتى», «تۇعىرى بەرىك مەملەكەتتىك قۇرىلىم», «باستى قۇندىلىعىمىز – بەيبىتشىلىكتى قاستەرلەي بىلدىك», «جاڭالىقتىڭ جىلى لەبى جانە قايتا تۇلەگەن ءداستۇر», «سىرتقى ساياسات: تىڭعا تۇرەن سالعانداي...», «قياعا كوز تىككەن قازاقستان بارىسى», «باياندى بولسىن باس قالا!», «ساياسي تۇراقتىلىق جەمىسى», «تاۋەلسىزدىك رۋحىمىزدى شىڭدادى», «الەم مويىنداعان كوشباسشىلىق», «كوز الدىمىزداعى ۇلى وزگەرىستەر» جانە باسقا دا بولىمدەردە ەلىمىزدىڭ جارقىن ساتتەرى ەگجەي-تەگجەيلى باياندالادى.
ەلباسىنىڭ قالامىنان تۋعان ەڭبەك: «قازاقستاندى جوعارى دامىعان مەملەكەتكە اينالدىراتىن – ازات ويلى, جاڭاشىل دا جاسامپاز ازاماتتارى. ول ءۇشىن اركىم جان-جاقتى جانە كەمەل بىلىمگە دەن قويىپ, قاجىرلى ەڭبەك پەن ءوزىن ءوزى تولاسسىز جەتىلدىرۋدى ءومىر سالتىنا اينالدىرۋى قاجەت. دەمەك بۇگىندە بولاشاق ءۇشىن قۇلشىنا ىسكە كىرىسەتىن, جىگەرىمىزدى جانىپ, سانامىز بەن ءومىرىمىزدى وزگەرتەتىن ءسات تاعى تۋىپ تۇر. ۇلى تاريح كەمەل كەلەشەككە جەتەلەيدى», دەپ تۇيىندەلگەن.
جاڭا باسىلىمنىڭ تۇساۋكەسەر سالتاناتىنا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, كوشەلى عالىمدار, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ باسشىلىعى مەن مۇشەلەرى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, بەلسەندى جاستار قاتىسىپ, كىتاپقا ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتتى. ەلباسى قالامىنان تۋعان سۇبەلى دۇنيە وتاندىق جانە شەتەلدىك وقىرمان قاۋىمدى قىزىقتىرار تىڭ تۋىندى بولادى دەگەن بەرىك سەنىم بار.
مۇحتار قۇل-مۇحاممەد, «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى:
– وسىدان تۇپ-تۋرا 26 جىل بۇرىن حالقىمىزدىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالدى. بۇل – ەگەمەندىك, تاۋەلسىزدىك, ەركىندىك ءداۋىرى. بۇل ەر قازاقتىڭ ەلباسىمەن بىرگە داۋىرلەۋ كەزەڭى. جاڭا كىتاپتا ەلباسىمىزدىڭ جاڭا باسشىلىعىمەن تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ شيرەك عاسىردان استام ۋاقىتتا قول جەتكىزگەن بارلىق جەتىستىكتەرى سارالانعان.
ەلباسىمىزدىڭ جۇرەك تورىندەگى تولعانىستارىنان شىققان بۇل كىتاپتى ءبارىمىزدىڭ قاسيەتتى وتانىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزىن قالاعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءوز قولىمەن جازىلعان تاۋەلسىزدىك ەنتسيكلوپەدياسى دەپ اتاۋعا تولىق نەگىز بار.
تاۋەلسىزدىك زامانى قازاقستان ءۇشىن عاسىرلار جۇگىن ارقالاعان عالامات ءداۋىر. سونىڭ بارىندە ەلى ءۇشىن تۋعان ەلباسى قازاق ەلىن الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ ەڭ الدىڭعى قاتارىنا شىعاردى.
قازاقستان – بۇگىندە ىرگەسى بەرىك, ىنتىماعى جاراسقان, ەكونوميكاسى قۋاتتى, ساياسي جۇيەسى سارالانعان, ءوز جولىن, ءوز بولاشاعىن ايقىنداعان, الەمدىك قاۋىمداستىق الدىنداعى بەدەلى بيىك, ءۇش بىردەي جاڭعىرۋدى ويداعىداي وتكىزە بىلگەن ابىرويلى مەملەكەت. ونىڭ تۋعان حالقىن زامانانىڭ سان الۋان سىنىنان امان الىپ شىعىپ, بيىكتەن بيىككە باستاپ كەلە جاتقان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنداي كەمەڭگەر باسشىسى بار.
الدارىڭىزداعى كىتاپ – ەلباسىنىڭ ءبارىمىز ءۇشىن ەڭ قاسيەتتى قۇندىلىق سانالاتىن تاۋەلسىزدىك تۋرالى وي-تولعامدارىنىڭ جيىنتىعى. ەندەشە بۇل كوپ ۇزاماي-اق بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ءسۇيىپ وقيتىن كىتابىنا اينالارىنا كامىل سەنەمىن.
ەرجان باباقۇماروۆ, پرەمەر-مينيستر كەڭسەسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, ساياساتتانۋشى:
– وسى كىتاپتا قازاقستاننىڭ قۇرىلۋ كەزەڭدەرىن اشۋعا, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ونجىلدىعىنداعى كۇردەلى ىشكى جانە سىرتقى سىن-تەگەۋرىندەرگە قاتىستى شەشىمدەر قابىلداۋ تەتىكتەرى مەن ىشكى قيسىندى تالداۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. بۇل جاي كىتاپ ەمەس. بۇل – پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەل تاريحى مەن ونىڭ بولاشاعىنا كوزقاراسى. 26 جىل ىشىندە بولعان وقيعالارعا سىندارلى تالدام جاسالعان: بۇل فاكتىلەر عانا ەمەس, تەرەڭ پايىم. كىتاپتا كورىنىس تاپقان ءبىلىمنىڭ قۇندىلىعى ايقىن كورىنىپ تۇر. سەبەبى كىتاپ اۆتورى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتى وقيعالاردىڭ كۋاگەرى, قاتىسۋشىسى عانا ەمەس, تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحىن جاساۋشى دەۋگە بولادى. سوندىقتان بۇل ەڭبەك قاجەتتىلىگىن جوعالتپايتىن تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ ماڭىزدى قۇجاتى ىسپەتتى.
كىتاپتا قازاقستاندىق دامۋ مودەلىنىڭ ءمان-ماڭىزى: ونىڭ ەۆوليۋتسياسى, نەگىزگى قاعيداتتارى, تەتىكتەرى مەن قوزعاۋشى كۇشتەر ايقىن كورىنىس تاپقان. قازاقستاننىڭ جاڭعىرۋىنىڭ ءۇش تولقىنىن قاراستىرۋعا كوپ كوڭىل بولىنگەن. پرەزيدەنت جاڭعىرتۋدىڭ جۇيەلى ءۇش تولقىنى رەتىندەگى مەملەكەت قۇرىلىسى مەن ءبىزدىڭ تاريحىمىزعا ءوز كوزقاراسىن بىلدىرگەن. ءبىرىنشى جانە ەكىنشى جاڭعىرتۋدىڭ ارقاسىندا توتاليتارلىق جۇيەنى ىسىرىپ, نارىقتىق ەكونوميكا قۇرۋ, الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ مىندەتتەرى ويداعىداي شەشىمىن تاپتى. ءۇشىنشى جاڭعىرتۋ ەلدى جاپپاي جاڭارتۋعا جانە جاڭا جاھاندىق شىنايىلىق جاعدايلارىندا ونى الەمنىڭ اسا دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا ەنگىزۋگە باعىتتالعان.
«تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» – بۇل وتكەن كەزەڭ تۋرالى عانا كىتاپ ەمەس. ول – بولاشاقتى باعدارلايتىن: ەلىمىزدىڭ بولاشاقتا قانداي قاعيداتتارعا سۇيەنۋ كەرەكتىگىن كورسەتىپ بەرگەن تۋىندى.
باقىتجان جۇماعۇلوۆ, ۇعا اكادەميگى, سەناتور:
– مەنىڭ ويىمشا, بۇل وقىرماننىڭ كوڭىل پەرنەلەرىن ءدوپ باساتىن, وقىرماننىڭ ويىنا, ماقساتىنا, ۇمتىلىسىنا اسەر ەتەتىن ۇلكەن ەڭبەك. مەن كىتاپتان ەكى اسپەكت بويىنشا ۇلكەن اسەر الدىم. بىرىنشىدەن, ەگەمەن قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىنىڭ قامتىلۋ اۋقىمى, بولاشاققا قويىلعان ماقساتتار مەن مىندەتتەر جانە تالداۋ تەرەڭدىگى ءتانتى ەتتى. ەكىنشىدەن, اۆتوردىڭ ويى, كۇردەلى ماسەلەلەر تۋرالى تولعانىستارى مەن پايىمداۋلارى, ولاردى شەشۋ جولدارىن ىزدەۋى, كوڭىل كۇيى بايقالاتىن شىنايىلىق ەرەكشە اسەرلەندىردى.
كىتاپتا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەتتىڭ ءتىرى اعزا ەكەنىن ايتىپ, وعان دالەلدەر كەلتىرگەن. سونىمەن قاتار ەل دامۋىنداعى ەڭ كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ قالاي شەشىلگەنىن كورسەتكەن. ماعان تاعى ءبىر اسەر ەتكەن تۇسى – ادام كاپيتالىن العا شىعارۋ بويىنشا جۇرگىزىلگەن رەفورمالار تۋرالى بولدى. وسى رەتتە ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىك جىلدارى عىلىم, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت, سپورت سالالارىن جەتىلدىرۋ بويىنشا جاسالعان جۇمىستار تۋرالى كىتاپتا تولىق ايتىلعان. مىسالى, وسى جىلدارى «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا 12 مىڭنان استام تالانتتى جاس شەتەلدىڭ ۇزدىك جوو-لارىندا ءبىلىم الدى. مەملەكەتتە ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەر دامىدى. 2010 جىلى قازاقستان بولون پروتسەسىنە كىردى. بۇگىندە ءبىز ءبىلىم-عىلىم جۇيەسىن الەمدىك ستاندارتتارعا ساي وزگەرتتىك.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە, 2007 جىلعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما بولدى. ونىڭ ەڭ باستى جاڭالىقتارىنىڭ ءبىرى – ەلىمىزدەگى پارلامەنت سايلاۋالدى ماجوريتارلىق ۇلگىدە پروپورتسيونالدى, ياعني تەپە-تەڭدىك سايلاۋ جۇيەسىنە اۋىستى. وسىلايشا ەلىمىزدەگى ساياسي پارتيالار اشىق باسەكەگە, ەلەكتورالدى ۇدەرىسكە تولىق قوسىلدى. بۇل دامىعان دەموكراتيالىق ەلدەرگە ءتان جۇيە ەدى. ءبىز جاڭا جۇيەدەگى پارلامەنتتىك سايلاۋدى ءساتتى وتكىزدىك. سونىمەن بىرگە سايلاۋدىڭ وسى پروپورتسيونالدى جۇيەسى ءبىزدىڭ ومىرىمىزدە تولىققاندى قولدانىسقا ەندى.
سانات كوشكىمباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:
– پرەزيدەنت وسى ەڭبەكتە اتاپ كورسەتكەندەي, سىرتقى ساياسات – ىشكى ساياسات بەينەسىنىڭ جالعاسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇستانىپ وتىرعان ىشكى ساياسات – قازاقستاندىق كوپ ۆەكتورلى ديپلوماتيانىڭ جارقىن مودەلى. كىتاپتا بۇل تەرميندى ءجيى كەزدەستىرۋگە بولادى.
ەلباسى ەڭبەگىندە مەملەكەتتىڭ ىشكى ساياساتىنىڭ جارقىن جەتىستىكتەرى, ىشكى ساياسي جانە ىشكى ەكونوميكالىق وزگەرىستەردىڭ قالاي جۇزەگە اسىرىلعانى باياندالعان. سونىمەن قاتار ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى دە كەڭىنەن تالدانعان. قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا توراعالىق ەتكەنى دە ەلىمىزدىڭ ساياسي تاريحىندا ەرەكشە اتاپ وتەتىن كەزەڭگە اينالعانى اتاپ كورسەتىلگەن. قازاقستان حالىقارالىق ارەنادا كوپتەگەن مەملەكەتتەرمەن ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتتى. سونىمەن قاتار ەلىمىز ۇستانعان باعىت-باعداردىڭ ءبىرى رەتىندە ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس بولعانى تەگىن ەمەس. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ورتالىق ازياداعى ينتەگراتسيالىق باستامالارى دا مەملەكەتتى العا جەتەلەر تاعى ءبىر ارتىقشىلىققا اينالدى. 1993 جىلى تاشكەنتتە وتكەن سامميتتەن بەرى پرەزيدەنتىمىزدىڭ ۇسىنىسىمەن قازاقستان مەن بىزگە كورشىلەس مەملەكەتتەر «ورتالىق ازيا» ايماقتارى اتالا باستادى. ەلىمىز وسى ۋاقىتقا دەيىن ورتالىق ازياداعى ەلدەرمەن قارىم-قاتىناس جاساۋدىڭ ينتەگراتسيالىق مودەلىن ۇستانىپ كەلەدى. ارينە, قيىندىقتار از بولعان جوق. بىراق 26 جىلدىڭ ىشىندە وسىناۋ ينتەگراتسيالىق ستراتەگيا ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن دالەلدەپ بەردى.
لەونيد پروكوپەنكو, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى:
– نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ححV سەسسياسىندا بىرلىگىمىز بەن تۇراقتىلىعىمىزدى ساقتاساق, جارقىن بولاشاق تۋرالى ءۇمىتىمىزدىڭ ۇلكەن بولاتىنىن ايتىپ ەدى. مەن «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىنىڭ ونە بويىنان وسى ويدى كوردىم. كىتاپتا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىسقان قحا-نىڭ مەملەكەتتەگى الەۋمەتتىك-ساياسي پروتسەستەردى تۇراقتاندىرۋشىعا اينالعانى تۋرالى جازىلعان, قازاقستاننىڭ جاڭعىرۋ كەزەڭىنىڭ ۇشەۋىندە دە مەملەكەتتەگى تۇراقتىلىق پەن بىرلىكتىڭ قالاي نىعايا تۇسكەنى ايتىلعان. ءبىرىنشى جاڭعىرۋ كەزەڭىندە قوعامدىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلى, ءتىل مەن مادەنيەت سالالارىنداعى جالپىۇلتتىق بىرلىك قالىپتاسا باستادى. بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق بىرەگەي مودەلى جاسالدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كونستيتۋتسيالىق ستاتۋسقا يە بولدى. اسسامبلەيا تۋرالى زاڭ قابىلداندى. مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەپ بەرگەن ۇلتتىق ساياساتتىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل كەزەڭدى پرەزيدەنت «ماقساتتار مەن ارەكەتتەر, اقىل مەن جۇرەكتىڭ بىرلىگى» دەپ اتادى.
ەكىنشى جاڭعىرۋ كەزەڭىندە ەلباسى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ بىرلىك مودەلى بۇۇ, ەقىۇ, شىۇ سەكىلدى حالىقارالىق ينستيتۋتتار دەڭگەيىندە مويىندالا باستادى. ءۇشىنشى جاڭعىرۋ كەزەڭىندە پرەزيدەنت قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ بولمىسى قانداي بولۋى كەرەكتىگىن ايتتى. پرەزيدەنت بىرلىكتىڭ زاماناۋي فورمۋلاسىن جاسادى. ء«بىر حالىق – ءبىر مەملەكەت – ءبىر تاعدىر». بۇل فور-
مۋلا «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق پاتريوتتىق يدەياسىندا كورىنىس تاپتى. مەنىڭ پايىمداۋىمشا, «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابى قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتىڭ ەنتسيكلوپەدياسى بولىپ تابىلادى.
ەرلان سىدىقوۆ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى:
– بۇل ەڭبەك وسى وتىرعان ارقايسىمىزدىڭ تاعدىرىمىز تۋرالى. ەلىمىزدىڭ شيرەك عاسىرداعى بارى مەن نارى تۋرالى, ەڭبەگىمىز بەن ەرلىگىمىز تۋرالى, جارقىن ىستەرىمىز تۋرالى كىتاپ. بۇل ەلباسىنىڭ ەلگە سىيى, ەلدىكتىڭ باياندى باعىنا, باعانالى ورداسىنا سىيى.
بىرىنشىدەن, بۇل كىتاپ – تۇجىرىمدامالى, ىرگەلى ەڭبەك. ءبىز تاريحشىلار ءجۇرىپ وتكەن تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى شيرەك عاسىرىمىزدى بايىپتايتىن جانە شىنايى باعا بەرەتىن ورەلى ەڭبەكتى كۇتىپ جۇرگەنبىز. ونى ەلباسىمىزدىڭ جازۋى ەلىمىز ءۇشىن دە, ەلدىگىمىز ءۇشىن دە ۇلكەن وقيعا دەپ بىلەمىن. ەكىنشىدەن, نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاي ەل باسشىسى ەمەس, قۇرۋشى, جاسامپاز, كورەگەن پرەزيدەنت. ەندەشە بۇل ەڭبەك جاڭا مەملەكەتتى ءوز قولىمەن, ءوز باستاماسىمەن تۇرعىزعان اسا ءىرى تاريحي تۇلعانىڭ ءارى جىلناماسى, ءارى ءداۋىرناماسى. ۇشىنشىدەن, ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنان ء«بىزدىڭ ءوز جولىمىز بار» دەپ مالىمدەدى. بۇل كىتاپ – قازاقستان جولىنىڭ كۇندەلىگى, قازاقستان جولىنىڭ شەجىرەسى, قازاقستان جولىنىڭ تۇعىرناماسى. تاريحتى تۇلعالار جاسايدى. تاريح تۇلعالاردى انىقتايدى. مەملەكەت قۇرۋدىڭ ءجون-جوسىعىن دا, تەوريا, تاجىريبەسىن دە عىلىمي ورەدە مەڭگەرگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەل تاريحىن جازۋعا تولىق مورالدىق قۇقى بار.
بۇل ەڭبەكتى وقۋ قۇرالى رەتىندە ءبىلىم جۇيەسىندە كەڭىنەن پايدالانۋ قاجەت. كىتاپتاعى تۇجىرىمدامالار, ويلار مەن ماڭىزدى فاكتىلەر بويىنشا ءتۇرلى مادەني-تانىمدىق شارالار كەشەنىن ۇيىمداستىرعانىمىز دۇرىس. ەل تاريحىن, ونىڭ دەڭگەيىن تانىتاتىن جاڭا ەڭبەكتى كوپ كەشىكتىرمەي بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ تىلدەرىنە اۋدارىپ باستىرتقان ءجون. سونداي-اق تەحنولوگيا داۋىرىندە ەلباسى ەڭبەگىن تسيفرلى جۇيەگە ءتۇسىرىپ, ءتۇرلى فورماتتا ناسيحاتتاۋ قاجەت.
ارنۇر اسقار,
گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,
مايگۇل سۇلتان,
«ەگەمەن قازاقستان»
