– ەلشى مىرزا, تاياۋدا سولتۇستىك كورەيا تاعى دا بالليستيكالىق راكەتاسىن سىناقتان وتكىزدى. بۇعان دەيىن دە كحدر بىرنەشە مارتە زىمىرانىن سىناعان بولاتىن. سولاردىڭ كەيبىرى جاپونيا اۋماعىنىڭ ۇستىنەن ۇشىپ ءوتتى. وسىعان قاتىستى جاپونياداعى كوزقاراس قالاي؟
– سولتۇستىك كورەيا حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنىڭ بىرنەشە مارتە ايىپتاۋى مەن نارازىلىق تانىتۋىنا قاراماستان, بالليستيكالىق زىمىراندارىن ۇشىرۋىن توقتاتار ەمەس. سونىڭ كەيبىرى جاپونيا اۋماعىنان ۇشىپ ءوتىپ جاتىر. سونىمەن قاتار كحدر التىنشى مارتە يادرولىق قارۋىن سىناقتان وتكىزدى. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ قۋاتى بۇرىنعىلاردان قاراعاندا جوعارى. سوڭعى وتكىزگەن سىناق كەزىندە سۋتەگى بومباسىن قولداندى دەگەن قاۋىپ بار. بۇل – يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى حالىقارالىق كەلىسىمدى قايتا قاراۋدى قاجەت ەتەدى. سونداي-اق بۇل بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ بىرقاتار قارارلارىن ورەسكەل بۇزاتىن, جاپونيا مەن كحدر اراسىنداعى پحەنيان دەكلاراتسياسىنا جانە التىتاراپتىق كەلىسىمنىڭ شەشىمىنە قاراما-قايشى ارەكەت. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە يادرولىق قارۋدان جاپا شەككەن ەل رەتىندە جاپونيا سولتۇستىك كورەيانىڭ مۇنداي ارەكەتىن قابىلداي المايدى.
– سولتۇستىك كورەيا باسشىسى ەشقانداي سانكتسيادان قورىقپايتىنىن مالىمدەگەن بولاتىن. ياعني حالىقارالىق قوعامداستىق سالعان سانكتسيالار ازىرگە كحدر-دى رايىنان قايتارار ەمەس. وسى ورايدا, جاپونيا كورشى ەلدەگى يادرولىق قارۋدىڭ دامۋىنا قارسى قانداي الدىن الۋ شارالارىن قابىلداپ جاتىر؟
– سولتۇستىك كورەيانىڭ ارانداتۋشى ارەكەتتەرى, اسىرەسە, يادرولىق قارۋدى سىناۋ مەن بالليستيكالىق زىمىراندارىن ۇشىرۋى حالىقارالىق قوعامداستىقتى ويلاندىرماي قويمايتىنى انىق. ويتكەنى ولاردىڭ ءىس-قيمىلى الەمدەگى بەيبىتشىلىككە جانە ايماقتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نۇقسان كەلتىرەدى. كحدر تاراپىنان تۋىنداعان قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا جاپونيا بىرقاتار شارالار قابىلدادى. ماسەلەن, ەلىمىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە اقش, وڭتۇستىك كورەيا, قىتاي جانە رەسەيمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتقان.
حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ سولتۇستىك كورەياعا قىسىم كورسەتۋ جونىندەگى شەشىمگە سۇيەنە وتىرىپ, جاپونيا 11 قىركۇيەكتە قابىلدانعان قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2375-قارارىن جوعارى باعالايدى. اتالعان قاراردا كحدر تاراپىنان جاسالعان سىناقتارعا جاۋاپ رەتىندە قاتاڭ سانكتسيا سالۋ جونىندە شەشىم شىعارىلعان بولاتىن. ماسەلەن, سولتۇستىك كورەياعا مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋ جانە تەكستيل ونىمدەرىن ساتىپ الۋدى شەكتەپ, ولاردىڭ ازاماتتارىنا شەتەلدە جۇمىس ىستەۋىنە تىيىم سالادى. ءوز كەزەگىندە بۇل شەشىم كحدر-عا قىسىمدى جاڭا دەڭگەيگە شىعارادى. جاپونيا بۇۇ-عا مۇشە ەلدەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, قاراردىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋدارادى. بۇدان بولەك, جاپونيا تاراپى سولتۇستىك كورەيانى تاعى دا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ سوزىنە قۇلاق اسىپ, ارانداتۋشىلىق ارەكەتتەرىنەن, يادرولىق قارۋدى سىناۋ مەن بالليستيكالىق زىمىراندارىن ۇشىرۋدان باس تارتۋعا, قاۋىپسىزدىك كەڭەسى قابىلداعان 2375 قارارىنا مويىنسۇنۋعا شاقىرادى.
– قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە رەتىندە سايلانعان قازاقستاننىڭ بۇل ماسەلەدە ءرولى قالاي؟ يادرولىق قارۋدان زارداپ شەككەن ەكى مەملەكەت رەتىندە ءوزارا ارىپتەستىك قالاي ءورىس الىپ كەلەدى؟
– بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەس قۇرامىنا ەنگەن تۇڭعىش ورتالىق ازيالىق مەملەكەت رەتىندە قازاقستاننىڭ ۇستانعان نەگىزگى ديپلوماتيالىق باعىتى ماڭىزدى ءرول وينادى. ەلدەرىڭىز ۇستانعان كوپۆەكتورلى, حالىقارالىق قوعامداستىقپەن ارىپتەستىكتى نىعايتۋ ساياساتىنىڭ, ورتالىق ازيا مەن الەمدە بەيبىتشىلىك ورناتىپ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە ايماقتى دامىتۋعا جاساعان قادامدارىنىڭ ماڭىزى زور.
سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ مەن قارۋسىزدانۋ بويىنشا بەلسەندى ارەكەت ەتىپ كەلە جاتقانى, الەمنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تىنىشتىعىنا يادرولىق قارۋدان كەلەتىن زياندى جاقسى ءتۇسىنىپ, وعان ماڭىز بەرىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. قازاقستان 2018 جىلعى قاڭتاردا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى مىندەتىن اتقارادى. وسى ورايدا, سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە ونى تاراتپاۋ جونىندە كوپتەگەن باستاما كوتەرەتىنىنە سەنىمدىمىن.
يادرولىق قارۋدان زيان شەككەن جاپونيا مەن قازاقستان يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە ونى تاراتپاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە ماڭىز بەرىپ, ءوزارا بىرقاتار شارالار قابىلدادى. ەكى ەل دە 2015 جىلدان بەرى يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, ءوز مىندەتتەرىن اتقارىپ كەلەدى.
قازىرگى تاڭدا حالىقارالىق ارەنادا يادرولىق قارۋسىزدانۋعا قاتىستى كەرەعار پىكىرلەر ءورشىپ تۇر. سوندىقتان يادرولىق قارۋى بار ەلدەر مەن باسقا مەملەكەتتەر اراسىندا ورتاق كەلىسىم قاجەت. وسىنداي جاعدايدا جاپونيا يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ ماقساتىندا قازاقستانمەن ارىپتەستىگىن ودان ءارى جالعاستىرۋعا مۇددەلى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
