ۇلىبريتانياداعى بەلدى بانكتەردىڭ ءبىرى Barclays بۇدان بىلاي رەسەيلىك Kaspersky انتيۆيرۋستىق باعدارلامانى قولدانبايتىنىن حابارلادى. بانك تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, مۇنداي شەشىمگە كەلۋگە انتيۆيرۋستىق باعدارلاما شپيوندىق ارەكەت جاسادى دەپ كۇدىكتەنۋ سەبەپ بولعان ەكەن.
BBC ارناسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ۇلىبريتانياداعى كيبەر-قورعانىس وكىلدەرى رەسەيلىك كومپانيانىڭ ونىمدەرىن قولدانباۋعا شاقىرعان. وسىعان بايلانىستى بانك ءوزىنىڭ 290 مىڭعا جۋىق تۇتىنۋشىلارىنا كاسپەرسكي انتيۆيرۋستىق باعدارلاماسىنان باس تارتاتىنى جونىندە اقپارات جىبەرىپتى. ايتسە دە, Barclays ەڭ اۋەلى ۇلكەن بيزنەس يەلەرىن انتيۆيرۋستى قولدانباۋعا شاقىرىپ وتىر. بانك تاراتقان اقپاراتتا قاراپايىم قولدانۋشىلاردىڭ الاڭداۋىنا نەگىز جوق ەكەنى ايتىلعان.
كەيىنگى كەزدە كاسپەرسكي كومپانياسى امەريكالىق مەديا تاراپىنان شپيوندىق جاسادى دەپ ايىپتالعان بولاتىن. وسىعان بايلانىستى ۇلىبريتانيا ۇكىمەتى قۇرىلىمدىق دەپارتامەنتتەرگە انتيۆيرۋستىق باعدارلامانىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتىپ, ودان باس تارتۋدى ۇسىنعان.
كاسپەرسكي كومپانياسى ايىپتاۋلاردىڭ ءبارىن جوققا شىعارىپ وتىر. BBC ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا كومپانيا باسشىسى ەۆگەني كاسپەرسكي ەشكىمگە شپيوندىق جاساماعانىن, رەسەي بيلىگىنىڭ وزدەرىنە ءسوزى جۇرمەيتىنىن جەتكىزگەن. ونىڭ ايتۋىنشا, كرەمل تاراپى دەرەكتەر سۇراتاتىن بولسا, كومپانيا ودان باس تارتىپ, شەتەلگە كوشىپ كەتەدى.
كاسپەرسكيدىڭ الەمدە 400 ميلليوننان استام تۇتىنۋشىسى بار. بۇعان دەيىن دە امەريكالىقتار كومپانيانى شپيوندىق جاسادى دەپ كۇدىكتەنگەن-ءدى. سول كەزدە دە انتيۆيرۋستى جاساۋشىلار تاعىلعان ايىپتىڭ نەگىزسىزدىگىن مالىمدەگەن بولاتىن.
قارجى نارىعى داعدارىسقا ۇشىراۋى مۇمكىن
الەم ەلدەرى 2007-2008 جىلدارداعى ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سالدارىنان تولىق قۇتىلعان جوق. ايتسە دە, ساراپشىلار جاڭا ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ شارتاراپتى شارپۋى مۇمكىن ەكەندىگىن العا تارتىپ وتىر.
The Bank for International Settlements-ءتىڭ (BIS) دەرەكتەرىنە سۇيەنگەن The Guardian گازەتى قازىرگى تاڭدا جاھاندىق ەكونوميكانىڭ جاعدايى 2007-2008 جىلدارداعى قارجىلىق داعدارىستىڭ الدىنداعى كەزەڭگە وتە ۇقساس ەكەنىن ايتادى. باسىلىمنىڭ حابارلاۋىنشا, اقش فەدەرالدىق رەزەرۆى مەن Bank of England-ءتىڭ مۇنداي جاعدايدىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا پايىزدىق مولشەردى كوتەرۋى ءساتسىز اياقتالعان. ناتيجەسىندە قارىزدىڭ كولەمى ۇلعايىپ بارادى. The Guardian باسىلىمى مۇنىڭ سوڭى جاقسىلىقپەن اياقتالماۋى مۇمكىن ەكەنىن جەتكىزگەن.
BIS بانكىنىڭ باسشىسى كلاۋديو بوريونىڭ پىكىرىنشە, ورتالىق بانكتەر پايىزدىق مولشەردى قايتا قاراپ, قارىزدىڭ ءوسۋىن باياۋلاتۋعا ماڭىز بەرۋ كەرەك. ويتكەنى ۇزاق مەرزىمگە از پايىزبەن كوپ اقشا الۋ ءالى توقتاعان جوق. ونىڭ ۇستىنە, جەرگىلىكتى جانە شەتەلدىك ۆاليۋتامەن قارىز الۋ دا جوعارى دەڭگەيدە. The Guardian گازەتى تاراتقان اقپاراتقا سۇيەنسەك, بانكتەردىڭ ءبىر جىل ىشىندە بەرگەن قارجىسى مەن تۇسكەن پايداسى ءبىر-بىرىنە ساي كەلمەي تۇر.
ك.بوريو قازىرگى كەزدەگى قارجى نارىعى ۇلكەن داۋىل الدىنداعى تىنىشتىق جاعدايىندا تۇرعاندىعىن جوققا شىعارمايدى. مۇنداي پىكىردى ۇلىبريتانياداعى تانىمال قوردىڭ ءبىرى Woodford Investment Management كومپانياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى نەيل ۆۋدفورد تا ۇستانادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قارجى نارىعىنداعى داعدارىستىڭ كەسىرىنەن ميلليونداعان ادام زيان شەگۋى مۇمكىن.
«قازىرگى تاڭدا ءبىز تاريحتاعى ەڭ ۇلكەن قارجى ساياساتىنىڭ سىناقتان ءوتىپ جاتقانىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. ينۆەستورلار تاۋەكەلدى ۇمىتقاندىقتان, قۇندى قاعاز نارىعى ينفلياتسياعا ۇشىراۋىنىڭ ىقتيمالدىعى جوعارى», دەيدى ن.ۆۋدفورد.
ساراپشىلاردىڭ قاۋىپتەنۋى بەكەر ەمەس. بۇگىندە قارجى جانە بانك جۇيەسى بۇرىنعىعا قاراعاندا ءبىر ىزگە تۇسكەندىكتەن, بەرىلەتىن قارىز مولشەرى دە ايتارلىقتاي وسكەن. مۇنىڭ ءتيىمدى جاعى بولعانىمەن, جاھاندىق قارىزدىڭ كوبەيۋى قارجى نارىعىن السىرەتەدى.
ەڭ ءىرى اسكەري دايىندىق
امەريكالىق جانە وڭتۇستىككورەيالىق اۋە كۇشتەرى بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەڭ ۇلكەن جاتتىعۋ جيىنىن باستاپ كەتتى. نەگىزى ەكى ەل بىرلەسە جاسايتىن جاتتىعۋ جىل سايىن جەلتوقساندا باستالىپ, اقپانعا دەيىن جالعاسادى. Time جۋرنالى بۇل جولعى جيىننىڭ كەڭ كولەمدە ءوتۋى سولتۇستىك كورەيانىڭ تاياۋدا تاعى ءبىر بالليستيكالىق زىمىراندى سىناقتان وتكىزۋىمەن بايلانىستى ەكەنىن حابارلادى.
«سەرگەك سوققى» دەپ اتالاتىن جاتتىعۋ جيىنىنا اقش-تىڭ ماڭدايالدى F-22 Raptor اسكەري ۇشاعىنىڭ التاۋى تارتىلعان. سونىمەن قاتار رادارعا تۇسپەيتىن F-35 ۇشاعى دا تاجىريبەدەن وتپەك. جالپى, جيىنعا 230-دان استام ۇشاق قاتىسادى.
«اۋە جانە تەڭىز كۇشتەرىنەن قۇرالعان امەريكالىق 12 مىڭ سارباز وڭتۇستىك كورەيانىڭ اسكەرىنە قوسىلدى. ۇشاقتار اقش پەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ بىرلەسكەن سەگىز پوليگونىندا سىناقتان وتپەك. جاتتىعۋ كورەيا تۇبەگىندەگى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قورعاۋعا, اۋە كۇشتەرىنىڭ دايىندىعى مەن قابىلەتىن انىقتاۋعا ارنالعان», دەيدى Time جۋرنالى.
كورشى ەلدە بولىپ جاتقان اسكەري جاتتىعۋ سولتۇستىك كورەيانىڭ قيتىعىنا تيگەن سىڭايلى. كحدر تاراپى جيىندى ارانداتۋشىلىققا بالاپ وتىر. رەيتەر اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, پحەنيان بيلىگى امەريكا پرەزيدەنتى دونالد ترامپ پەن «سەرگەك سوققى» ايماقتاعى جاعدايدى ۋشىقتىرعانىن مالىمدەگەن.
شولۋدى دايىنداعان
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
