قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ينۆەستيتسيالاۋ تاقىرىبىندا وتكەن فورۋمدا ءسوز سويلەگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ە.دوساەۆ «ەل ەكونوميكاسىنا مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىن ەىدۇ ەلدەرىنىڭ دەڭگەيىنە دەيىن ازايتۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە جەكەشەلەندىرۋدى جەدەلدەتىپ, 2018 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋدى تاپسىردى. بۇل دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە دە قاتىستى. جەكەشەلەندىرۋ فورماسى جاڭا مەنشىك يەلەرىنە مەملەكەت يەلىگىندەگى اكتيۆتەردى ساتۋدان باستاپ, مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى, سەنىمگەرلىك باسقارۋ جانە باسقا دا ءتۇرلى كووپەراتسيا فورمالارىن ەنگىزۋگە دەيىنگى تۇرلەردە بولماق. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, جەكە سەكتور وكىلدەرىن بۇل ىسكە بەلسەنە قاتىسۋعا شاقىرامىن», دەدى.
قازىرگى كۇنى ەلىمىزدە 7914 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى بولسا, سونىڭ 1150-ءى جەكەمەنشىكتىڭ ۇلەسىندە. ە.دوساەۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن تەك الەۋمەتتىك سالا دەپ قاراۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە توقتالدى. 2020 جىلعا قاراي الەۋمەتتىك سالاعا ارنالعان مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىندارى 47,4 پايىزعا جەتەدى دەپ بولجانسا, ونىڭ باسىم بولىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا تيەسىلى كورىنەدى. ونىڭ ۇستىنە 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىمەن جۇمىس ىستەيتىن بىرەگەي وپەراتور رەتىندە ءوز قىزمەتىن باستايتىنى دا ءمالىم. بۇل كادىمگىدەي نارىقتىق قاتىناستارعا قۇرىلعان جۇيە. دەنساۋلىعىنىڭ بەكەمدىگىن ادام ءوزى ساقتاندىرىپ, 2020 جىلدان باستاپ قورعا جينالعان قاراجات ەسەبىنەن دەنساۋلىق ساقتاۋدى قارجىلاندىرۋ قۇرىلىمىندا ەلەۋلى وزگەرىستەر ورىن الماق. وزگەرىستەردىڭ ايى وڭىنان تۋسا, كانى دەپ ەلەڭدەسكەن جۇرت ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ رەسپۋبليكانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ينۆەستيتسيالاعىسى كەلگەندەرگە قولايلى جاعداي جاسايمىز دەگەن ۋادەسىنىڭ ماڭىزى ۇلكەن. جەكەلەگەن كاسىپكەرلەردىڭ بۇل ىستە قالاي ابجىلدىك تانىتاتىنىن كىم بىلگەن؟ ال فورۋمعا قاتىسۋشى شەتەلدىك بيزنەسمەن «دەنساۋلىق سالاسىنداعى جۇمىسىمىزدا ءبىز ءۇش ماڭىزدى اسپەكتىنى قامتىدىق. العاشقىسى مامانداردى وقىتۋ, بىلىمدەرىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ, ەكىنشىسى, ساپالى قىزمەت كورسەتۋ. بۇل رەتتە ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا مەملەكەت تاراپىنان باقىلاۋ جىلىنا 2 رەت جانە جاريالى تۇردە جۇرگىزىلەدى. باقىلاۋلاردا اۋرۋحانالار قىزمەتىنىڭ مەملەكەتتىك ەمدەۋ ورىندارىنا قاراعاندا ارزانىراق تۇسەتىنى ءارى 25 پايىزعا ءتيىمدى جانە جوعارى دەڭگەيدە كورسەتىلەتىنى انىقتالدى. ءۇشىنشىسى, بىزدەگى ەمدەلۋشىلەردىڭ كوڭىل كۇيلەرى. پاتسيەنتتەرىمىزدە تولەگەن سالىعى مەن جارنالارىنىڭ دۇرىس جۇمسالعانىنا دەگەن مورالدىق تۇرعىدان قاناعاتتانۋ سەزىمى بولدى. دەنساۋلىق سالاسىنا جەكە بيزنەستىڭ ارالاسۋى ۇزاق مەرزىمدى تالاپ ەتەتىن جۇمىس. سونىمەن قاتار وسى ۇزاق ۋاقىتتاعى ەڭبەكتە بىزدەرگە حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قولداۋلارى قاجەت», دەدى مانۋەل بوش اركوس.
روب ماك دونالد – دەنساۋلىق سالاسىنا ينۆەستيتسيا سالۋشىلاردىڭ ءبىرى. ء«بىزدىڭ ۆلاديۆوستوكتا جەكە اۋرۋحانا اشۋىمىز قيىنداۋ ءجۇردى. سەبەبى تاريفتەر تومەن ەدى. جالپى, بۇل سالاعا ينۆەستيتسيا سالۋشى ءاربىر بيزنەسمەن ءوز پايداسىن ءبىرىنشى ويلايدى. بۇل جەردە ەشقانداي الترۋيزم جوق. ۆەب سايتتارىندا نە جازىپ قويسا دا, سالاداعى جۇمىستى بەينەلەي ايتقاندا, ءتۇرلى ارمانى بار بىرنەشە ادامنىڭ ءبىر توسەكتە جاتقانىنداي دەر ەدىم. ينۆەستور ارمانى – پايدا تابۋ, ۇكىمەتتىكى وزىنە تۇسەر سالماقتى ازايتۋ, ال ءۇشىنشى, جوبانى جۇزەگە اسىرۋشى ەمدەۋ ورنىنىڭ مىقتى باسشىلارىنىڭ جۇمىسى. ينۆەستيتسيانى كىم سالعانىنا قاراماستان, وسى ءۇشىنشىنىڭ قيمىلىنا كوپ نارسە بايلانىستى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, پوستكەڭەستىك ورتانىڭ مادەني ەرەكشەلىگى بار. ونى جەڭىپ, اۋرۋحانالاردى مەملەكەتتىك باسقارۋدان الىپ, جەكەگە بەرۋ وڭايلىقپەن جۇرمەيدى. ال جوبانى اتقارۋشى باسشىلار قالاي تاعايىندالادى؟ وعان دا قاتتى ءمان بەرگەن دۇرىس. سىزدەر ولاردى شەتەلدەن تىكەلەي شاقىراسىزدار ما, الدە اۋتسورسينگ ارقىلى كوماندا تاباسىزدار ما؟ دەگەنمەن, ارادا نەعۇرلىم كوپ دەلدال جۇرگەن سايىن كورسەتىلەر قىزمەت باعاسىنىڭ قىمباتتاي تۇسەتىنىن ەستە ۇستاعان ءجون», دەدى.
دەنساۋلىق سالاسىنا ينۆەستورلار تارتۋدا قاپەردە ۇستايتىن جايتتار تەك جوعارىدا ايتىلعاندارمەن شەكتەلمەيتىنى تۇسىنىكتى. شەتەلدىك ساراپشى اڭداعانداي, ونىڭ ۇزاق جىلعى ارىپتەستىك ارقاسىندا ناتيجە بەرەتىنى ايقىن. الايدا كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن دامىپ جاتقان مەديتسينا كوپ نايقالۋدى دا جاراتپايدى. سونىڭ ءبىرى – دەنساۋلىق سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسى. ازيا دامۋ بانكىنىڭ وكىلى مەگان كوناحان تسيفرلاندىرۋدى سەكتوردى دامىتۋدىڭ كاتاليزاتورى دەپ باعالادى. ماسەلەن, اۆستراليا مەملەكەتى تسيفرلاندىرۋدى ابر-مەن بىرلەسە ەنگىزىپ, بانك تاراپىنان قاجەتتى باعدارلامامەن تەگىن قامتىلعاندا وراسان زور قارجى ۇنەمدەگەن كورىنەدى. مىسالى, تەك اناليزدەردىڭ قايتالانىپ جاسالۋىنا 1,5 ملرد دوللار شىعىن جۇمسالىپ كەلسە, تسيفرلاندىرۋ نەگىزىندە بازادا تۇرعان مالىمەتتەردىڭ قايتا اناليز الۋدىڭ قاجەتتىگىن تولىق جويعانىن ايتقان. ارينە ەلدەردىڭ دامۋى بىركەلكى ەمەس, سوندىقتان دا كەي مەملەكەتتە ول ايماقتىق, وڭىرلىك نەمەسە ءبىر فراگمەنتتىك دەڭگەيدە جۇرەدى. ال تۇتاس ەل ايماعىن قوسۋدىڭ ماڭىزى وتە جوعارى. بۇل رەتتە قازاقستان ءتارىزدى اۋماعى ۇلكەن ەل ءۇشىن ونىڭ ءمانى تىپتەن زورايا تۇسەدى.
ادەتتە تەلەمەديتسينا دەگەندە ونى الىس ايماقتارعا, اۋىلدارعا قاجەتتى كونسۋلتاتسيالار بەرۋگە ارنالعان جەڭىلدىك دەيتىن تۇسىنىك ورناعان. فورۋمعا قاتىسۋشىلار ونىڭ قالاعا دا قاجەت ەكەنىن ايتادى. بىرىنشىدەن, ينتەرنەت بارلىق سالانى وزگەرتۋ ۇستىندە. وقىتۋ, بانك قىزمەتى ساۋدا ىسىنە دەندەپ ەنۋدە. ءتىپتى تاكسيدى دە, ىشەتىن تاماعىڭ مەن كيىمىڭدى دە ينتەرنەت ارقىلى الدىرۋعا بولادى. ءسويتىپ التىن ۋاقىتىڭدى ۇنەمدەپ جاتقاندا قالا تۇرعىندارى تەلەمەديتسينانىڭ وسى يگىلىگىن نەگە قولدانباۋى ءتيىس؟
پاتسيەنتتىڭ بىرىنشىدەن جولعا ۋاقىتى كەتپەيدى, ەكىنشىدەن, اۋرۋحاناىشىلىك ينفەكتسيا تارالۋىن تەجەيدى, ءارى ەكى جاقتا دا دارىگەرلەر پاتسيەنتتى كورىپ وتىرادى. سول سەبەپتەن تەلەمەديتسينانى قالادا پايدالانۋدىڭ ارتىقشىلىعى مول. ال «تسيت دامۋ» جشس باس ديرەكتورى ناتاليا كيل پاتسيەنتتىڭ ەلەكتروندى پاسپورتىن ەنگىزۋدى بايانداۋىنان شىنىمەن كوپشىلىك ءۇشىن وتە پايدالى ەكەنىن باعامدادىق. سونىڭ ارقاسىندا ەمحانالاردا تىركەلگەن تۇرعىنداردىڭ امبۋلاتورلىق كارتاسىن تولتىرۋ, جىلىنا بىرنەشە ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇراتىن پاتسيەنتتەردىڭ ەمحانا تابالدىرىعىن توزدىرماي, قاجەتتى ەم-دومى مەن دارىلەرىن الۋداعى جەڭىلدىكتەرى ايتارلىقتاي بولادى ەكەن. ال وسى جەردە جەكە بيزنەستىڭ ىلكىمدىلىگىن ورنىمەن پايدالانسا قوعام ءۇشىن پايدالى بولاتىن تۇستارى كوپ. الايدا بۇل ءىس تاريفتەردىڭ وسۋىنە الىپ كەلىپ, جوق-جۇقانا جۇرتتىڭ قالتاسىنا اۋىر سوقپاي ما دەگەن ساۋالعا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ «قالالاردا ەمحانالىق كومەك سالاسىندا جەكە سەكتوردى دامىتۋدىڭ ۇلكەن مۇمكىندىكتەرىن كورىپ تۇرمىز. جەكە سەكتوردىڭ دامۋىنا شاعىنداپ قايتا ۇيىمداستىرۋ تۇرعىسىنان قولداۋ كورسەتىلەدى. ەمحانالار مەن ەمحانالىق ۇيىمدار, دياگنوستيكا ورتالىقتارى سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلىپ, جەكەشەلەندىرىلۋى مۇمكىن. قازىر ەلىمىزدە نارىق بار, ەلەۋلى تاريفتىك ساياسات تا بار. ءبىز بۇل جەردە مەديتسينالىق قىزمەتتەر ءتاريفى كۇرت وسەدى دەگەن قاۋىپتى كورىپ وتىرعانىمىز جوق. بىراق مۇندا اسا مۇقياتتىلىق تانىتىپ وتىرمىز. ءبىر-بىرىمەن باسەكەگە تۇسەتىن ايماقتىق اۋرۋحانالار نەمەسە جاڭعىرتۋ مەن قايتا جوندەۋدە وزەكتى ماسەلەلەر بولسا, وندا جەكە سەكتورمەن كەلىسىمشارتتىق بازا بويىنشا جۇمىس اتقارۋدىڭ ماڭىزى زور. ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى نەگىزىندە سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەت الۋدى ۇيعارىپ وتىرمىز», دەدى.
ءمينيستردىڭ باعامداۋىنشا, سوڭعى جىلدارى مەملەكەت تاراپىنان جاسالعان ەلەۋلى ينۆەستيتسيالارعا قاراماستان, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ كوپتەگەن نىساندارى ساپالىق جانە فيزيكالىق تۇرعىدان ەسكىرىپ بىتكەن. ايتسە دە دامۋ دەڭگەيى بىزبەن شامالاس ەلدەرمەن سالىستىرعاندا, ەلىمىزدە اۋرۋحانا توسەگى جەتكىلىكتى. دەمەك, ءبىز قىمبات ستاتسيونارلىق م ۇلىكتى ءتيىمدى قولدانا الماي كەلەمىز. مەديتسينالىق تەحنيكاعا ايتارلىقتاي ينۆەستيتسيا سالىندى, بارلىق حالىقارالىق تەحنولوگيالار بىزگە قولجەتىمدى. بىراق تەحنيكا ساپالىق تۇرعىدا تەز ەسكىرىپ قالاتىندىقتان ونى اۋىستىرۋعا قوماقتى قاراجات قاجەت. دەمەك, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى جەكە سەكتور ۇلەسىن وزگە دە جولدارمەن كوتەرۋ كەرەك.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
