سونداي-اق جيىندا 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان تولىققاندى جۇمىسقا كىرىسەتىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ جۇمىس جوسپارى جانە امبۋلاتورلىق دەڭگەيدە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جايى مەن سالىق, كەدەن سالاسىن تسيفرلاندىرۋ باعىتتارى كەڭىنەن تالقىلاندى.
تسيفرلاندىرۋ – ەكونوميكالىق جاڭعىرۋعا تىڭ سەرپىن
2018-2022 جىلدارعا ارنالعان «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جوباسى تۋرالى اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ باياندادى.
قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى اياسىندا ەكونوميكانىڭ جەدەل تەحنولوگيالىق دامۋىنا جول اشىپ, تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە دەن قويۋ – ەلباسى قويىپ وتىرعان ماڭىزدى ستراتەگيالىق مىندەت. وسىعان بايلانىستى ارنايى باعدارلاما ازىرلەۋ اتالعان مينيسترلىككە تاپسىرىلعان بولاتىن. د.اباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك مەملەكەت باسشىسى ايتقان بارلىق ماسەلەنى بارىنشا قامتي وتىرىپ, باعدارلامانىڭ سوڭعى نۇسقاسىن دايىنداپ شىققان. باعدارلاما بەس باعىتتى قامتيدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ەكونوميكا سالالارىن تسيفرلاندىرۋ. بۇل باعىت ەڭبەك ونىمدىلىگىن ءوسىرۋ جانە كاپيتالداندىرۋدى ارتتىرۋدى ماقسات تۇتىپ, سەرپىندى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى ەكونوميكانىڭ ءداستۇرلى سالالارىن تۇرلەندىرۋدى كوزدەيدى. ەكىنشىسى – «تسيفرلى مەملەكەتكە كوشۋ». بۇل باعىت مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن جاڭا ساپاعا كوتەرۋدى ماقسات ەتەدى. اسىرەسە, قاعاز جۇزىندەگى جۇمىستار ەلەكتروندى نۇسقاعا كوشىرىلۋمەن ەرەكشەلەنبەك. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 25-30 پايىزى ەلەكتروندى نۇسقادا كورسەتىلسە, ءتورت جىلدان كەيىن بۇل كورسەتكىشتى 80 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
ال باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى «تسيفرلى جىبەك جولىن جۇزەگە اسىرۋ» باعىتىندا مالىمەتتەردى بەرۋ, ساقتاۋ جانە وڭدەۋدىڭ جوعارى جىلدامدىعىنا قول جەتكىزىلمەك. ءتورتىنشىسى – «ادام كاپيتالىن دامىتۋ». بۇل باعىتتا ء«بىلىم ەكونوميكاسىنا» كوشۋ ءۇشىن كرەاتيۆتى قوعام قۇرۋ قولعا الىنادى.
بەسىنشىسى – «يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيە قۇرۋ» باعىتى. مۇندا بيزنەس, عىلىمي ورتا جانە مەملەكەت اراسىنداعى تۇراقتى بايلانىس ورناتىپ, تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىك پەن يننوۆاتسيانى دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ ماسەلەلەرى قامتىلىپ وتىر.
د.اباەۆتىڭ ايتۋىنشا, باعدارلامادا قامتىلعان ماسەلەلەردىڭ ءبىر بولىگى تاياۋ جىلدارى ناقتى ناتيجەسىن بەرەدى. قالعاندارى ەكونوميكاعا تىڭ سەرپىن بەرۋشى سالا رەتىندە الداعى ونجىلدىقتا جەمىسىن بەرەتىن بولادى.
ماسەلەنى قاراۋ بارىسىندا مينيسترلەر كابينەتى «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ جوباسىن قولدادى. پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, اتالعان باعدارلامانى ەنگىزۋدىڭ ناتيجەسىندە بۇگىنگى كۇنگى ەكونوميكالىق تيىمدىلىك 2,2 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى. ەندى باعدارلاما نۇسقاسى ەلباسىنىڭ قاراۋىنا جولدانباق. «باعدارلاماعا قاتىستى شارۋالاردى تياناقتاۋ ءۇشىن بىرقاتار مينيسترلىك جۇمىلا جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ءبىرىنشى كەزەكتە اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ءبىر ايدىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك باعدارلامانى ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى جوسپاردى ازىرلەپ بەكىتۋى ءتيىس. بيزنەس ءۇشىن دە, حالىق ءۇشىن دە كەشەندى اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ شارالارىن قولعا الۋدى تاپسىرامىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ءدارى-دارمەك ۋاقتىلى جەتكىزىلۋى كەرەك
بۇگىندە ەلىمىزدە 400-دەن استام ءدارى 2,5 ملن ادامعا تەگىن بەرىلەدى ەكەن. بۇلاردىڭ ءبارى – سوزىلمالى اۋرۋلارمەن ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان پاتسيەنتتەر. حالىقتى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جايىندا ۇكىمەت وتىرىسىندا ءسوز سويلەگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, تەگىن جانە جەڭىلدىكپەن دارىلەر بەرۋ جۇيەسى قازاقستاندا 2005 جىلى ىسكە قوسىلعان ەكەن. العاشقى جىلى وسى ماقساتقا 2,8 ملرد تەڭگە بولىنسە, بيىل قارجىنىڭ كولەمى 130 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. اتالعان قاراجاتتىڭ 36 ملرد تەڭگەسى – ۆاكتسينالارعا, 94 ملرد تەڭگەسى تىكەلەي رەتسەپت بويىنشا بەرىلەتىن ءدارى-دارمەكتەرگە جۇمسالادى.
امبۋلاتورلىق نەگىزدە تەگىن بەرىلەتىن دارىلەردىڭ كوبى ءجيى كەزدەسەتىن الەۋمەتتىك اۋرۋلارعا بەرىلەدى. مۇنداي سىرقاتتاردىڭ ىشىندە ءبىرىنشى ورىندا قانت ديابەتى تۇر. وعان 2016 جىلى 8,8 ملرد تەڭگە باعىتتالعان. ەكىنشى ورىندا قان قىسىمىنىڭ جوعارىلاۋىن ەمدەۋگە ارنالعان دارىلەر, ءۇشىنشى ورىندا ونكولوگيالىق جانە قان اۋرۋلارى تۇر. «قازىر ءبىز امبۋلاتورلىق نەگىزدە تەگىن بەرىلەتىن دارىلەر جۇيەسىن ءالى دە جەتىلدىرە تۇسپەكپىز. قارجىنىڭ كوبى ءجيى كەزدەسەتىن اۋرۋلارعا جۇمسالادى. بىراق كەيدە وتە سيرەك كەزدەسەتىن قان اۋرۋلارىنا دا قارجى كوپ كەتەدى. ماسەلەن, 585 اۋرۋعا 6 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالىپ وتىر», دەدى مينيستر.
البەتتە, تەگىن نەمەسە جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن دارىلەردىڭ ءبارى بىردەي تابىلا بەرمەيدى. مينيسترلىك پەن «سك-فارماتسيا» بىرىڭعاي ديستريبيۋتورى بىرلەسە جۇرگىزگەن اقپاراتتىق زەرتتەۋ بويىنشا, 2018 جىلعا كەم دەگەندە 32% نەمەسە 60 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى ءدارى-دارمەك تاپشىلىعى بايقالعان. وسى ماسەلەنى ەسكەرە وتىرىپ, ءتيىستى ازاماتتاردى تەگىن دارىلەرمەن جەتكىلىكتى تۇردە قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردى ساتىپ الۋ تىزىمدەرىنىڭ ەرەجەسى بەكىتىلىپ, ادىلەت مينيسترلىگىنە مەملەكەتتىك تىركەۋگە جىبەرىلىپتى.
جالپى, تەگىن نەمەسە جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن دارىلەردى ساتىپ الۋ تەندەر بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىنى بەلگىلى. بىرىڭعاي ديستريبيۋتور جۇرگىزەتىن ەكى كەزەڭدى تەندەر ءراسىمنىڭ ۇزاقتىعى – 59 كۇن. سوندىقتان كەلەسى جىلعا ءدارى-دارمەكتى جەتكىزۋدىڭ باستالۋ مەرزىمى شامامەن 2018 جىلدىڭ 15 اقپانىنان 10 ناۋرىزىنا دەيىن جوسپارلانىپ وتىر.
وسىعان بايلانىستى تەگىن نەمەسە جەڭىلدىكپەن ءدارى الاتىن ازاماتتارعا دارىلەردى ۋاقتىلى جەتكىزۋ ءۇشىن مينيسترلىك ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسىنا تولىقتىرۋ ەنگىزۋدى ۇسىندى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بىرىڭعاي ديستريبيۋتورعا 2018 جىلعا ارنالعان ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى ءبىر جەردەن ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى بەرىلۋى كەرەك. سوندا تەندەر بىتپەيىنشە حالىققا دارىلەردىڭ جەتپەي قالۋ ماسەلەسى تۋىندامايدى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ءدارى-دارمەك ساتىپ الۋ ماسەلەلەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا ەكەنىن ايتا كەلىپ, ەلدى ءدارى-دارمەكپەن جەتكىلىكتى تۇردە قامتاماسىز ەتۋ جاۋاپكەرشىلىگىن ءمينيستردىڭ تىكەلەي وزىنە جۇكتەدى. سونىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىپ, جوسپارداعى كەمشىلىكتەردى جويۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلدى.
حالىقارالىق قارجى ورتالىعى: العاشقى ادىمدار
وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭعا قول قويعانى بەلگىلى. ەندى مىنە, ەكونوميكانىڭ ەڭ ءتيىمدى جوبالارىنىڭ بىرىنەن سانالاتىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى كەلەسى جىلدىڭ قاڭتارىنان تولىققاندى جۇمىسقا كىرىسكەلى وتىر. ونىڭ العاشقى ادىمدارى مەن بىرەگەي جوسپارلارى ۇكىمەت وتىرىسىندا تالقىلاندى.
احقو باسقارۋشىسى قايرات كەلىمبەتوۆ بۇعان دەيىن قولعا الىنعان قىرۋار جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە قارجى ورتالىعى شارۋانى باستاۋعا تولىققاندى دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.
حالىقارالىق ورتالىقتىڭ رەسمي ءتىلى اعىلشىن ءتىلى ءارى بۇل – تمد كەڭىستىگى ەلدەرىنىڭ اراسىندا اعىلشىندىق قۇقىق قاعيداتىمەن جۇمىس ىستەيتىن تۇڭعىش قارجى ينستيتۋتى. بۇگىندە الەمدىك قارجى ورتالىقتارىنىڭ 90 پايىزى وسى اعىلشىن قاعيداتتارىنا سۇيەنەدى ەكەن.
ق.كەلىمبەتوۆ وتكەن ايدا قارجى ورتالىعى الاڭىندا ونىڭ بيرجاسى تىركەلگەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىن جاڭا قۇرىلىم – قارجى قىزمەتتەرىن رەتتەۋ كوميتەتى ۇيلەستىرەدى.
جالپى, بيرجا, قارجى قىزمەتتەرىن رەتتەۋشى, اربيتراج ورتالىعى مەن قارجى سوتى «استانا» قارجى ورتالىعىنىڭ باستى ورگاندارى بولادى. ورتالىق ناقتى التى باعىتقا باسىمدىق بەرەدى. ولار – كاپيتال نارىقتارىن دامىتۋ, مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى باسقارۋ, جاڭا قارجى تەxنولوگيالارىن دامىتۋ, جەكە ادامداردىڭ ءال-اۋقاتىن باسقارۋ, يسلامدىق قارجىلاندىرۋ مەن تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ.
«استانا» قارجى ورتالىعى الاڭىندا ينۆەستورلارعا دا تەڭدەسسىز جەڭىلدىك شارتتارى قاراستىرىلىپ وتىر. ايتالىق, ينۆەستورلاردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن 2065 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن كورپوراتيۆتىك جانە جەكە تابىس سالىعىنان بوساتاتىن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلادى.
قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ قور نارىعىن دامىتۋعا جاردەمدەسۋ ماقساتىندا 2018 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا احقو بيرجاسىنا مەملەكەتتىك باعالى قاعازداردى شىعارۋ جانە ورنالاستىرۋ كوزدەلگەن.
سونداي-اق قارجى مينيسترلىگى يسلام قۇندى قاعازدارى – سۋكۋكتى شىعارۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدا. 2018 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا احقو بيرجاسىندا سۋكۋكتى شىعارۋ دا كوزدەلۋدە.
تاقىرىپتى تۇيىندەگەن ۇكىمەت باسشىسى قارجى ورتالىعىن اشۋ جاۋاپكەرشىلىگى ۇلكەن اۋقىمدى جوبا ەكەنىن ايتا كەلىپ, جىل اياعىنا دەيىن بارلىق ماسەلەنى رەتتەستىرۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار, ول تەڭدەسى جوق مۇنداي ءىرى ورتالىقتىڭ قازاقستاندا اشىلعانىن جەر-جاھانعا جاريالاۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
