فوتو: azattyq.org
سول اڭىز-اڭگىمەلەردەگى جاعدايدىڭ ءبىرازىنا, زامانداس بولعان سوڭ, ءوزىمىز دە كۋا بولعانبىز, كەيبىرىن ءوز اۋزىنان ەسىتىپ, انىق-قانىعىنا كوزىمىز جەتكەن. وعان ونشا ءمان بەرمەي, كەيدە ونداي اڭگىمەدەن قاشقالاقتايتىنى دا بولۋشى ەدى. «جۇرتتىڭ قولىنان كەلمەيتىن نارسە ەمەس قوي, مەن بولماسام, باسقالار سويتەر ەدى» دەيتىن. بىراق باسقالار سويتكەن جوق. ول نۇرماحاننىڭ قولىنان عانا كەلدى.
جۇرتقا بەلگىلى ءبىر مىسالدى الايىقشى. ول «ورتالىق قازاقستان» گازەتىندە رەداكتور بولىپ تۇرعان كەزدە كومپارتياداي قۇدىرەتتىڭ ۇرانى «بارلىق ەلدەردىڭ پرولەتارلارى, بىرىگىڭدەر!» دەگەندى جاڭاجىلدىق نومىردە قازاقتىڭ «باس كەسپەك بولسا دا, ءتىل كەسپەك جوق» دەگەن ماتەلىمەن الماستىردى. 3 قاڭتار كۇنى نۇرماحانعا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشىسى حابارلاسىپ, «مۇنىڭىز قالاي؟» دەيدى عوي. نۇرەكەڭ وعان ديالەكتيكا جونىندە لەكتسيا وقىپ, زامان وزگەرگەن, ۇراننىڭ وزگەرۋى دە تيىستىگىن ايتادى. بۇل جايىندا ول ءوزىنىڭ «وتكەنگە وكپە جۇرمەيدى» كىتابىندا جازدى.
وسىنى باسقالار جاساي الار ما ەدى؟ ءاي, جاساي الماس. بىرەۋدىڭ باتىلدىعى جەتپەيدى, بىرەۋدىڭ ورەسى جەتپەيدى. ورەسى دەگەندە, وبكوم حاتشىسى «مۇنىڭ قالاي؟» دەگەندە, ول نۇرماحانداي ءوز باستىعىنا لەكتسيا وقي المايدى. كوپشىلىگى باسىمدى قاتەرگە تىگىپ قايتەمىن دەيتىنى انىق. جانە بۇل شىندىقتان الىس تا ەمەس. باس كەتەتىن شارۋا. قاعادى دا تاستايدى. جۇمىستان قۋادى. ەڭ الدىمەن بۇعان نۇرماحاننىڭ باتىلدىعىمەن قاتار, قاعىپ تاستاۋعا كەلمەيتىن نۇرماحاننىڭ باسى كەرەك. سول رەداكتور بولىپ تۇرعان كەزىندە ول وبكومنىڭ بيۋروسىندا حاتشىلارمەن دە, باسقالارمەن دە تەڭ دارەجەدە ءسوز تالاستىرىپ, ءوز پىكىرىن تىڭداتار ەدى. بىردە سول بيۋرودا مقك-ءنىڭ باستىعى داۆىدوۆ دەگەن «يندۋستريالنايا كاراگاندا» گازەتىنىڭ رەداكتورى ەدۋارد شيروكوبورودوۆقا جەكىرە سويلەگەندە, ەشكىمنەن رۇقسات سۇراماي نۇرەكەڭ ورنىنان تۇرىپ: ء«سىز ءوزىڭىز كىمسىز وسى؟ بۇل بولسا ءجۇز مىڭنان استام دانامەن تارايتىن وبلىستىق گازەتتىڭ رەداكتورى. وعان ايعايلايتىن, جابىرلەيتىن قانداي قاقىڭىز بار؟ الدە كگب-عا سونداي قۇقىق بەرىلىپ پە؟» دەپ, ءوز ارىپتەسىنە ارا تۇسكەندە, سول كەزدەگى وبكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى لوكوتۋنين دە, الگى داۆىدوۆ دەگەن دە ۇندەي الماعان.
وسىلايشا وبكوممەن شايقاسا الاتىن ورازبەكوۆتەي رەداكتورلار عانا سونداي ارەكەتتەرگە بارا الار ەدى. وندايلار سوندا بولماعان عوي بىراق.
ءسىرا, مۇنداي مىنەز ادامعا تۋا بىتەتىن شىعار. تۋا بىتكەندە, اتا-انانىڭ قانىمەن كەلدى دەۋگە دە بولماس. اناسى قاراپايىم عانا قازاق ايەلى. ول ەس بىلگەلى توسەكتەن تۇرماي اۋىرعان, ءسابيىن ەمىرەنىپ ەركەلەتە الماعان كۇيىندە ومىردەن ءوتتى. ال اكەسى ورازبەك اۋىلدىڭ جەكەمەنشىك مالىن باعۋدان كوپ اسا قويعان جوق. تەك اشىقسا دا بىرەۋگە قولىن جايماي, ادال ءومىر سۇرگەن ادامدار. سونى دا ونەگە ەتكەن شىعار. سويتسە دە نۇرماحاندى ءومىر دەيتىن قاتال ۇستاز تاربيەلەگەن-اۋ دەيسىڭ. جوقشىلىقتىڭ اششى ءدامىن تاتتى. كيىمى جوقتىعىنان ساباققا دا بارا الماعان كەزى بولعان. ءتىپتى بىردە ۇيدەن شىعىپ, اپكەسىنىڭ ۇيىنە بارا جاتقاندا, قار جاۋىپ كەتىپ, جالاڭاياق ۇيىنە قايتا الماي قالعانى بار. سوندا قار جاۋعانشا قارا سۋىقتا جالاڭاياق جۇرگەن عوي!
سول مەكتەپتە جۇرگەندە-اق جوقشىلىقتى عانا ەمەس, ادامداردىڭ قاتىگەزدىگىن دە, ادىلەتسىزدىكتى دە كورگەن. جاپ-جاس بالا سوعان قاسقايىپ قارسى تۇردى. سونىسىن ۇناتپاعان مەكتەپ ديرەكتورى باحتياروۆ دەگەن سوڭىنا ءتۇستى. كلاسقا كىرگىزبەي, ساباقتان قۋدى. وقۋشى نۇرماش سوندا مۇنى وقۋ ءمينيسترى سەمباەۆقا جازىپ, قايتادان ساباعىنا كىرگەن. مەكتەپ بىتىرەردە بارلىق ساباقتان «بەس» العان بالاعا سول ديرەكتور ءوز ساباعىنان ء«تورت» قويعاندا, ەمتيحانعا قاتىسقان پارتيانىڭ اۋكوم حاتشىسى بالداق بەرشينوۆا «بەسكە» زورلاپ تۇزەتتىرگەن. سول ديرەكتورى اتتەستاتىڭدى بەرمەيمىن دەگەندە, جاس جىگىت: «كەشكى مەكتەپتە ەكستەرن ەمتيحان تاپسىرىپ-اق الامىن», دەپ وعان جالىنباعان.
سول مىنەزى وعان سەرىك بولدى. جۇرگەن جەرىندە ونىڭ ءىزىن قالدىردى. مەكتەپتەن سوڭ ارمان قۋىپ, «تىڭعا» اتتاندى. سوكولوۆ-سارىبايداي ۇلى قۇرىلىسقا باردى. ەل تانىدى, جەر تانىدى. ورىسى جوق اۋىلدان شىققان بالا سولاردىڭ تىلىندە پىكىر تالاستىراتىن, وي جارىستىراتىن دارەجەگە جەتتى.
مەكتەپتەن كەيىن ەكى جىلدا ءبىراز ەل كورىپ, جەر كورىپ, ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇستى. وندا كىم وقىماي جاتىر, قىزىل ديپلوممەن بىتىرگەندەر دە بارشىلىق, بىراق قايسىسىنىڭ وندا ءىزى قالىپ ەدى. ال نۇرماحاننىڭ ءىزى قالعان. ءىزى قالعاندا, سونىڭ ءبىرىن ۇلكەن جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى مۇحتار ماعاۋين «شىتىرمان» رومان-ەسسەسىندە بىلاي جازدى: «مەكتەپتەن سوڭ وندىرىستە ەكى جىل تەمىرشى بولىپ, «ورىس پرولەتارياتىنىڭ» ورتاسىنان شىعىپ كەلگەن, ءوزى ءوڭدى, ءوزى قايراتتى ءبىر جىگىتىمىز – نۇرماحان ورازبەكوۆ ورىس بولىمىمەن ورتاق ءدارىس ۇستىندە: «سەنىڭ ءتۇرىڭ سۇرلەنگەن ەت سياقتى» دەپ كەمسىتكەن «اسىل ءناسىلدى» ءبىر كۋرستاسىن ۇزىلىستە ساباپ الدى; جەكە توبەلەس جاپپاي توبەلەسكە ۇلاسا جازداپ, ...اقىرى فاكۋلتەت باسشىلارى ادەتكى كيكىلجىڭگە سۇيەپ, سىلاپ, سيپاپ, ازەر باستى». جازۋشى ايتقان بۇل جاي جاستىق قىزبالىقتىڭ توبەلەسى ەمەس ەدى, ۇلتتىق نامىس ءۇشىن, ءبىر حالىقتىڭ وكتەمدىگىنە قارسىلىق ءبىلدىرۋ توبەلەسى ەدى عوي. سول ستۋدەنت نۇرماحان كەشەگى 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنا كەزىككەندە, جاستاردىڭ الدىندا جول باستاپ جۇرەرى انىق ەدى-اۋ دەيسىڭ.
نۇرماحاننىڭ ەكىنشى ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتە ءىز قالدىرعان ارەكەتىنە جازۋشى, تاعى ءبىر مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ورازبەك سارسەنباي كۋالىك ەتەدى. «...ءالى ەسىمدە, وسى جولعى كومسومول كونفەرەنتسياسى دا ادەتتەگىدەن گورى قىزۋلاۋ باستالدى.
اڭگىمەنىڭ بۇلاي باستالۋىنا مۇرىندىق بولعان فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتى, سوكولوۆ-سارىباي كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ بۇرىنعى جۇمىسكەرى نۇرماحان ورازبەكوۆ ەدى. سوندا ءبىزدىڭ كۋرستاسىمىز نە ايتتى دەيسىز عوي؟
«بۇگىنگى ءوتىپ جاتقان كومسومول كونفەرەنتسياسىنىڭ جۇمىسى نەگە بىرىڭعاي ورىس تىلىندە جۇرگىزىلەدى؟.. نەگە بىزدە دەموكراتيالىق تسەنتراليزم پرينتسيپتەرى ساقتالمايدى؟. ءبىز حالىقتار دوستىعىن ءار جەردە-اق ۋاعىزدايمىز. بىراق جاستار اراسىندا ۇلى دەرجاۆالىق شوۆينيزم كورىنىستەرىن ءجيى بايقايتىن بولدىق. ءتىپتى وسى ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ جۇرگەن ورىس ستۋدەنتتەرى تاراپىنان «چەرنومازىي», «چۋپيك», «كوپچەنىي» سەكىلدى نامىسقا تيەتىن مازاق سوزدەردى ەستىگەندە, كەيبىر ەسەرسوقتاردىڭ سىباعاسىن بەرۋگە تۋرا كەلەدى...».
نۇرماحاننىڭ وسى سارىنداس ءسوزىن ەستىگەندە, ۇلكەن زالدىڭ ءىشى گۋىلدەپ كەتكەنى ەسىمىزدە. كوپشىلىگى, اسىرەسە, قازاق جاستارى جاعى قول شاپالاقتاپ, قوشەمەت بىلدىرە باستادى.
...وسى وقيعادان كەيىن ستۋدەنتتەر اراسىندا نۇرماحاننىڭ ابىرويى اسپانداپ كەتتى».
مۇنداي ارەكەت تەك نۇرماحاننىڭ عانا قولىنان كەلدى. باسقالارى سوندا بۇلاي جاساي العان جوق.
نۇرماحاننىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە قالدىرعان تاعى ءبىر ءىزى – ونىڭ ديپلومدىق جۇمىسى. «پراۆدا» گازەتى جانە قازاقستان» دەگەن تاقىرىپتا جازعان ديپلومدىق جۇمىسى ۇلكەن شۋ تۋدىردى. ونىڭ سونداعى پىكىرلەرىن ءتىپتى ءوز ۇستازدارى «ۇلتشىلدىق» دەپ باعالاپ, ديپلومىن قورعاتپاۋ كەرەك دەپ ورە تۇردى. ورىس يمپەرياسىنىڭ, ءتىپتى كەڭەس وكىمەتىنىڭ جەرگىلىكتى حالىققا كەمسىتۋشىلىك كورسەتۋ ساياساتىن قازىر جۇرتتىڭ ءبارى ايىپتايدى. تەك قانا سوندا باسقالار ايتا الماعان ءسوزدى ستۋدەنت ورازبەكوۆ ايتقان ەدى. ءسىرا, باعى شىعار, سوندا مەملەكەتتىك ەمتيحان كوميسسياسىنىڭ توراعاسى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى قاسىم ءشارىپوۆ بولىپ, ديپلوم جۇمىسىن جوعارى باعالاپ, كىنامشىلدەردىڭ تالاۋىنا جىبەرمەي, قورعاتىپ شىققان. سول ديپلوم جۇمىسى كەيىن ارادا وتىز جىل وتكەندە «جۇلدىز» جۋرنالىندا جاريالاندى.
جۇرگەن جەرىندە ونىڭ ءىزى قالدى دەگەندە, ايتاتىن مىسال دا, اڭگىمە دە كوپ. ۋنيۆەرسيتەتتەن كەيىن الدىمەن تومەننەن باستايىن دەپ, اۋداندىق گازەتكە بارعان. ءبىراز جۇمىس ىستەگەن سوڭ, مۇنى دا كورىپ بولدىم, ەندى الماتىعا قايتايىن دەپ ءوتىنىش ايتقاندا, جۇمىستى جاقسى ىستەگەنىن العا توسىپ, ونى جىبەرمەي, ءبىراز اۋرەلەگەنى بار. «لەنينشىل جاسقا» شەرحان مۇرتازا قابىلدادى. اراعا ءبىر جىل سالىپ, بولىمگە باستىق ەتتى. بالكىم, سوندا بۇرىن كەلگەندەر نەگە بىزگە جول بەرمەيدى دەپ رەنجىگەن دە شىعار. مۇندايدا شەراعاڭنىڭ مۇرتى جىبىرلاپ: «الدىمەن نۇرماحانداي جۇمىس ىستەپ الىڭدار, ول مەنىڭ تۋىسىم ەمەس», دەيتىنى بار. وسى جەردەن ونى كومسومولدىڭ ورتالىق كوميتەتى قالاپ الىپ كەتكەن. سونشالىقتى كوڭىلى سوقپاسا دا, بارمايمىن دەيتىن زامان ەمەس, باردى. وندا دا ءوز ورنىن تاپتى. ەڭ الدىمەن, كومسومولدىڭ باسشىسى, قازاقتىڭ قايسار ازاماتى وزبەكالى جانىبەكوۆپەن ءتىل تابىستى. ءسىرا, مىنەزدەرى دە سايكەس كەلگەندىكتەن شىعار. كەيدە سول تابىسۋدىڭ دا كەدەرگى بولاتىنى بار ەكەن. سوندا رەداكتور ۇزاق باعاەۆ «سوتسياليستىك قازاقستانعا» ءبولىم مەڭگەرۋشىلىگىنە شاقىرعاندا, جاقسى كورەتىن وزبەكالى اعاسى جىبەرمەي قويدى. كەيىنىرەك ءجونى كەلىپ, كومسومولدان «بوساپ» شىققاندا, گازەتتەگى باياعى قىزمەت بولماي, جاي تىلشىلىكتى قاناعات ەتكەن.
سول قىزمەتتە ءجۇرىپ تە مۇندا ول ءوز ءىزىن قالدىرعان. رەداكتوردىڭ قولداۋىن كورگەن نۇرماحان بەلسەندىلىك تانىتىپ, جاڭا تاقىرىپتار ۇسىنىپ, ءوزى دە كورىندى, گازەتتىڭ بەلگىلى دارەجەدە كەلبەتىن وزگەرتۋگە ۇلەسىن قوستى. سىرتقى ساياسات ماسەلەسى, شەتەل ءومىرى جايىندا تانىمدىق ماتەريالدار جازىپ, جالپى قازاق باسپاسوزىنە جاڭا لەپ اكەلدى. سول تەك ماسكەۋدىڭ عانا پىكىرى العا توسىلاتىن زاماندا بۇل جاڭالىق بولىپ كورىنگەن. باسقالارى بارا قويمايتىن تاقىرىپقا نۇرماحان باردى.
مۇندا دا تىك مىنەزىنە باسىپ, باسقالار بۇگىپ قالاتىن ويلاردى ورتاعا سالعان. پارتيانىڭ قاۋلى-قارارلارىنا كوپ جۇگىنۋ ارتىق بولمايتىن زاماندا نۇرماحان: «نەگە ءبىز سول قاۋلى-قارارلارعا ءار ماقالا سايىن جۇگىنە بەرەمىز, بىرەۋىندە ايتساق جەتپەي مە؟» دەگەن ۇسىنىسى رەداكتسياداعى كوممۋنيست اعالارىنا ۇناماعان. ءتىپتى ونى «ساياسي ساۋاتسىز» دەپ جازعىرعاندار دا تابىلدى. سوندا اعالارىمەن ايتىسىپ جاتۋدى ارتىق كورگەن ول ءوزىن قايتا-قايتا شاقىرىپ جۇرگەن پارتيا تاريحى ينستيتۋتىنا كەتە بارعان.
اسىرەسە ساياسي ساۋاتى جوعارى, اۋدارمانى ايتارلىقتاي مەڭگەرگەن ول ورنىن تاپتى-اۋ, بىراق بۇل قابىلەت ەرەكشە قاجەت ءبىر جەر بار ەدى, ول – قازتاگ. سول كەزدە مينيسترلىك دەڭگەيىندەگى مەكەمە. ەلدەگى اقپارات ورتالىعى, اسىرەسە قازاق ءباسپاسوزىن كسرو-داي الىپ ەلدىڭ ساياسي ومىرىنەن حاباردار ەتەتىن مەكەمە. ودان كەلگەن حابار كۇتتىرمەيدى, جاريالانادى. جانە وزگەرتىلمەيدى, تۇزەتىلمەيدى. سول كەزدە, نە جاسىراتىنى بار, ونىڭ ءتىلى قاساڭداۋ, ءتىپتى مۇكىستەۋ ەدى. سول قازتاگ-قا باسشىلىق جاساعان ازاماتتار سونى جوندەمەك ويمەن بىلگىر جۋرناليستەردى وزدەرىنە شاقىراتىن. جالاقىلارى دا, گونورارلارى دا جوعارىلاۋ ەدى. ولار نۇرماحاندى دا شاقىردى. باسشىلىق جۇمىسقا.
نۇرماحان ورازبەك وندا تابانى كۇرەكتەي ون بەس جىلداي ەڭبەك ەتتى. قازاقتىڭ قايراتكەر ازاماتتارى, قالامگەرلەرى قاسىم ءشارىپوۆ, جۇماعالي سماعۇلوۆ, كاكىمجان قازىباەۆ سياقتى ابزالدارمەن بىرگە قويان-قولتىق جۇمىس ىستەدى. بۇل مەكەمەنىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرسەك, ونداعى قىرۋار جۇمىس كۇن سايىن جاۋاپتى رەداكتور, كەيىن ديرەكتوردىڭ شىعارماشىلىق جونىندەگى ورىنباسارى نۇرماحاننىڭ قولىنان وتەتىن. بۇل جەردە قانداي ءىزى قالدى دەگەندە, قولىنىڭ تابى قالدى دەگەن دالىرەك شىعار. سول تۇستاعى ساياسي ءومىردىڭ شەجىرەسى ونىڭ قولىنان وتەتىن. وڭدەلەتىن, شيراتىلاتىن.
قازتاگ-تا ابدەن قالىپتاسىپ, ونىمەن بىتە قايناسىپ كەتكەن نۇرماحاننىڭ بۇل جەردەن كەتۋى دە قىزىق. سول 1988 جىلى سارىاعاشتا دەمالىپ جاتقانىنا ەكى-اق كۇن بولعاندا, ۇلكەن ۇيدەن تەلەفون شالىندى. قاراعاندىعا وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتىنە رەداكتور بولىپ باراتىنى ايتىلدى. دەرەۋ سوندا جەت دەيدى. ول كەزدە ۇلكەن ءۇيدىڭ ايتقانى – زاڭ. بىراق نۇرماحان كونبەدى. دەمالىسىمدى ءبىتىرىپ بارامىن دەدى. سولاي دا ەتتى. ال قاراعاندىعا مۇنشا جەدەل جەتۋدىڭ نە سىرى بار ەدى؟ مۇنى گازەتتىڭ قازىرگى رەداكتورى ماعاۋيا سەمباي بىلاي تۇسىندىرەدى: «نۇرەكەڭ رەداكتور بولىپ كەلگەندە رەداكتسياداعى احۋال اسقىنىپ, قىزمەتكەرلەر ەكىۇداي بولىپ ايتىسىپ, بىرقاتارى وبكوم بيۋروسىنا ءتۇسىپ, قىزمەتتەن قۋىلعان وتە اۋىر شاق ەدى. مىنە, وسى ءبىر قيىن كەزەڭدە نۇرەكەڭ ەشكىمگە بۇرمايتىن تۋراشىل مىنەزىمەن, قايسار تاباندىلىعىمەن ۇجىمدى ءبىر ماقساتقا – مازمۇنى باي, وتكىر گازەت شىعارۋعا ءتاستۇيىن جۇمىلدىرا الدى. نەبارى ءۇش جىل رەداكتور بولىپ تۇرعاندا, قاراعاندىداي ورىسى ورمانداي وبلىستا قازاق رۋحىن, قازاق ءتىلىن, قازاق گازەتىن اسقاقتاتىپ, ابىرويىمىزدى اسىردى. ادەتتە ورىس ءتىلدى گازەتتىڭ كولەڭكەسىندە جۇرەتىن «ورتالىق» وسى تۇستا العى شەپكە اتويلاپ شىقتى».
نۇرماحاننىڭ ازاماتتىق ىزدەرىنە مۇنداي مىسال كوپ. ءبارىن ايتىپ تاۋىسۋ دا قيىن. بىراق بىرەۋىنەن اتتاپ تا كەتە المايسىڭ. ونى دا ءوزىمىز ايتپاي, قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قارت قايراتكەرى, جازۋشى ساپابەك ءاسىپ ۇلىنا ءسوز بەرەيىك.
«قالامداس ءىنىمنىڭ ءىرى قيمىلىنا ريزا بولىپ, ماقتانىش سەزىمىنە بولەنگەن مەن سول جىلدىڭ 19 قازانىندا وتكەن قازاقستان جۋرناليستەرىنىڭ سەزىندە سويلەگەن سوزىمدە بىلاي دەپپىن:
«قۇدايعا شۇكىر, بىزدە اقىلدى دا ءبىلىمدى, تاياقتان تايسالماي, سەمسەردەن سەسكەنبەي شىندىقتى ايتا بىلەتىن باتىل قالامگەرلەر بارشىلىق. سولاردىڭ ءبىرى عانا ەمەس, بىرەگەيى, قاراعاندى وبلىستىق گازەتىنىڭ رەداكتورى نۇرماحان ورازبەكوۆتىڭ ازاماتتىق ەرلىگى كەشەگى گكچپ ب ۇلىگى كەزىندە ايقىن كورىندى. ول گازەتكە ارنايى ماقالا جازىپ, ب ۇلىكشىلەرگە باعىنباۋعا, ولارمەن اشىق ايقاسقا شاقىردى. وسى جولدا قانداي جازانى دا قابىلداۋعا ءازىر ەكەنىن مالىمدەدى.
ازاتتىق ءۇشىن, دەموكراتيا ءۇشىن جاسالعان ەرلىك دەپ وسىندايدى ايتساق كەرەك.
اينالايىن, نۇرماحان, سول ەرلىگىڭ ءۇشىن مەن سەنىڭ الدىڭدا اق شاشتى باسىمدى يەمىن. دەنىڭ ساۋ, ءومىرىڭ ۇزاق, وتباسىڭ امان بولۋىن تىلەيمىن!
جاراتۋشى اللا نۇرماحانداي قايراتتى دا جالىندى قالامگەرلەر قاتارىن كوبەيتە بەرگەي!»
سوندا سەزد دەلەگاتتارى مەن شاقىرىلعان قوناقتارى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۇلكەن ءماجىلىس زالىن جاڭعىرىقتىرا دۋ قول شاپالاقتاپ, ماعان ىلەسە نۇرماحان ورازبەكتىڭ الدىندا باستارىن يگەنى, قاھارمان قالامگەرگە لايىقتى قۇرمەت كورسەتكەنى كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوز الدىمدا».
وسىنى وقي وتىرىپ, جۋرناليستەر قاۋىمى ىشىندە نۇرماحانداي ەرلىك جاساعان, سوعان وراي قۇرمەت كورگەندەر سيرەك شىعار دەيسىڭ. بالكىم, جوق تا بولار.
بۇدان كەيىن نۇرماحان ءباسپاسوز مينيسترلىگىنىڭ باسقارما باستىعى بولدى, اعىلشىن تىلىندە شىققان حالىقارالىق «قازاقستان» گازەتىنە باس رەداكتورلىققا تاعايىندالدى. «قازاقستان» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى, سونىمەن ءبىر مەزگىلدە «اقيقات» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن اتقاردى. كەزىندە رەسپۋبليكامىزداعى ەڭ ۇلكەن باسپا بولعان «قازاقستان» باسپاسىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن بۇگىنگى نارىق زامانىندا جانىن سالىپ جۇمىس ىستەدى. ءبىر عانا كومەكشىسىمەن ەكەۋى ۇلكەن ۇجىمنىڭ جۇمىسىن اتقارىپ, «عيبراتتى عۇمىر», «زامانداستان ميراس» دەگەن سەريامەن قانشاما كىتاپتار شىعاردى. ەلدىڭ تالاي تۇلعالارىن حالقىنا قايتارعانداي ءىس تىندىردى. وعان 10 تومدىق ساياساتتانۋ انتولوگياسىن, 10 تومدىق الەۋمەتتانۋ انتولوگياسىن قوسىڭىز. «سونىڭ وزىنە ءتورت جىلدان اسا ۋاقىتىم كەتتى», دەيدى نۇرەكەڭ. جىلىنا 5 كىتاپ! وعان قوسا, جىل سايىن «قازاق كۇنتىزبەسىن» شىعارىپ تۇردى. وسىنىڭ ءبارىن ءىز ەمەس دەپ كىم ايتار؟!
بۇل جەردە ءبىز ونىڭ ءار جىلداردا جارىق كورگەن وننان اسا پۋبليتسيستيكالىق كىتاپتارىنا توقتالعان جوقپىز. ءار جىلداردا ولار جۋرناليستەر قاۋىمى اراسىندا جاڭا ءسوز, جاڭا وي-تولعامداي قابىلدانعان. تەك بيىل عانا ءوزى دايىنداپ كەتكەن ء«وتىپ ەدى سول زامان ناق وسىلاي» دەيتىن كىتابى جارىق كوردى. ەرەكشە كىتاپ. اتى جويىلىپ كەتكەن ءبىر اۋداننىڭ قيىن-قىستاۋ زامانداعى جىلناماسى بۇكىل ەلدىڭ ءومىرىن كوز الدىڭا جايىپ سالعانداي اسەر قالدىرادى. سول كىتاپپەن قاباتتاس نۇرماحاننىڭ ءوزى تۋرالى ونىڭ شاكىرت-قارىنداسى گۇلسىم ورازالىقىزى قۇراستىرىپ, ازىرلەگەن «شىندىقپەن شىڭدالعان ادام» دەپ اتالاتىن جاقسى ەستەلىك كىتاپ جارىق كوردى. سونداي قايسار ازاماتتىڭ مىناۋ «الماعايىپ كۇندەردە اداسپايىق دەپ ەدىك» دەپ شارق ۇرعان ومىرىنەن كوپ عيبراتتى ماعلۇماتتار بار, جارقىن ىستەرىنىڭ ىزدەرى سايراپ جاتىر.
قايراتكەر قالامگەر نۇرماحان ورازبەكتىڭ ەشكىمنەن ىقپاي, قانداي جاعدايدا دا ايتار ءسوزىن ىركىپ قالمايتىن قايسار مىنەزى تۋرالى ەستىگەن جۇرت ونى قاتقىلداۋ, مىنەزى شادىرلاۋ كورۋى ابدەن مۇمكىن. ال شىن مانىندە ول وتە جايدارى, جۇمساق مىنەزدى ادام ەدى. ءبىز نۇرماحانمەن ءجيى ارالاستىق. وتباسى قۋانىشى بار, باسقا دا جاعدايلار بار, باسىمىز قوسىلعاندا ونىڭ بىرەۋگە قاتقىل ءسوز ايتىپ, داۋىس كوتەرگەنىن كورگەن ەمەسپىز. جىميىپ قانا وتىرىپ سويلەپ, جاقىن ادامدارىنىڭ كوڭىلىنەن شىعۋعا تىرىساتىن. ءتىپتى بىرەۋلەرگە كوپشىك قويۋعا دا مىرزا ەدى. ال قايىرىمدىلىعى, جولداستىقتا مارتتىگى ءتىپتى بولەك. ونىڭ باتىل مىنەزى وسىناۋ كوڭىل جومارتتىعىنان تۋىنداپ جاتاتىنداي كورىنەتىن. سول تازالىق, ادىلدىك ءۇشىن كۇرەسۋ كەرەك بولعاندا, ول ەش نارسەدەن تايىنبايتىن.
ءسىرا, ءبىر ادامنىڭ بويىندا قايسارلىق پەن نازىكتىك ۇشتاسار بولسا, ول سىرتقا باتىرلىق بولىپ شىعاتىن سياقتى.
ماماديار جاقىپ,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى
