وسى ورايدا قويناۋى قۇت قوبدا ءوڭىرىنىڭ تۇرعىندارى ءوز توپىراعىنىڭ تەكتى تۇلعالارىنا تاعزىم ەتە وتىرىپ, ءوز وڭىرلەرىنىڭ ودان ءارى ءوسىپ-وركەندەۋى ءۇشىن ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ, تولاعاي تابىستارعا قول جەتكىزگەنىن ايتقىمىز كەلەدى.
بۇل جونىندە گازەت تىلشىسىنە قوبدا اۋدانىنىڭ اكىمى مەيرامبەك شەرماعانبەت ءتىنىن تارقاتا ايتىپ بەردى. ءار جىلدىڭ ءوز ەرەكشەلىگى, ءوز ىرىسى مەن ءوز نەسىبەسى بولادى. سونىڭ ىشىندە اۋدانىمىزدىڭ ىنتىماعى مەن اۋىزبىرشىلىگى جاراسقان ەڭبەكقور حالقى ءۇشىن بيىلعى جىلدىڭ ورنى بولەك دەپ بىلەمىز. وسى قىسقا ۋاقىتتىڭ ارالىعىندا اۋدان ەڭبەككەرلەرىنىڭ العان اسۋلارى, شىققان بيىكتەرى مەن جەتكەن جەتىستىكتەرى وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما جوعارى بولدى. ءبىز بۇل تابىستاردىڭ باستى قوزعاۋشىسى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋعا قوزعاۋ سالعان, ءارى تۇتاستاي ەلىمىزدىڭ رۋحاني ومىرىنە ۇلكەن سەرپىلىس تۋعىزعان مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى دەپ بىلەمىز دەپ تۇجىرىمدادى ول ءوز ويىن.
بۇدان كەيىنگى ەكەۋارا اڭگىمەدە بايىپتى باسشى بيىلعى 2017 جىلدىڭ باسىندا ەلىمىزدە بولعان ساياسي سيپاتتاعى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار, ونىڭ ءىزىن الا قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىداعى ءۇشىنشى جاڭعىرۋىن جاريالاعان ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى جانە ءساۋىر ايىنىڭ 13-كۇنى رەسپۋبليكالىق ءباسپاسوز بەتتەرىندە جاريالانعان ەلباسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى جونىندەگى كەڭ تىنىستى وي-تولعاۋلارى ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ, بايىتىپ تۇرعان تۇتاستاي مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنىڭ ءۇش تۇعىرى ەكەنىنە توقتالدى. بۇدان كەيىنگى كەزەكتە ول وسى جاڭعىرتۋلار اۋدان تۇرعىندارىنا ۇلكەن سەرپىلىس, بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن ىنتا-جىگەر اكەلگەنىن تولقىنىس پەن تەبىرەنىس ۇستىندە جەتكىزدى.
وسى ارادا قوبدا اۋدانىنىڭ اكىمى مەيرامبەك شەرماعانبەتتىڭ ءسوزى مەن ءىسىنىڭ اراسىندا ەشقانداي الشاقتىق جوق ەكەنىن ايتقىمىز كەلەدى. ونىڭ باستى مىسالى جوعارىدا ايتىلعانداي و باستان قوبدانىڭ قويناۋىنا ورنىققان قۇت پەن بەرەكە بيىل ودان ءارى ەسەلەنە تۇسكەنى. ءبىز بۇعان جۋرناليستىك ءىسساپار بارىسىندا ايقىن كوز جەتكىزىپ قايتقان ەدىك. قوبدا – مۇناي, گاز جانە كوندەنسات سەكىلدى ستراتەگيالىق شيكىزات كوزدەرى وندىرىلمەيتىن, سونداي-اق اۋماعىنان وزگە دە جەر استى قازبا بايلىقتارى يگەرىلمەيتىن اۋدانداردىڭ ءبىرى. بۇل جايتتىڭ ءوزى قوبدانىڭ قۇتسىزدىعىن بىلدىرمەسە كەرەك. ويتكەنى بۇل وڭىرگە ءالى كۇنگە دەيىن قازبا بايلىقتاردى ىزدەيتىن ۇڭعىمالار تۇسكەن جوق. سونداي-اق ءوڭىر اۋماعىنا كەڭ اۋقىمدى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى دا جۇرگىزىلە قويماعان. قىسقاسى, بۇگىندە قوبدا ءوڭىرى بار بايلىعىن قوينىنا بۇگىپ جاتقانداي كورىنەدى. مۇنداي جاعدايدا ءوڭىر ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ بىرقاتار يىرىمدەرى, قيىنشىلىقتارى مەن كەدەرگىلەرى بولماي تۇرمايدى. ىلكىمدىلىك پەن يكەمدىلىكتىڭ قاجەت جەرى دە وسىندا.
ويتكەنى تازا اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورىنا باعىتتالعان ايماقتا ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق دەڭگەيى تومەندەپ, قوماقتى ينۆەستيتسيالىق قاراجات قولعا ۇستاتا بەرمەيدى. سوعان قاراماستان بيىل قوبدادا ءوڭىر ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە تارتىلعان ينۆەستيتسيا مولشەرى قاناعات تۇتۋعا تۇرارلىقتاي, ياعني 3 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق بولىپ وتىر. ءارى ونىڭ كولەمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 26,9 پايىزعا جوعارى. سونداي-اق وڭىردە جىل سايىن اۋدان بيۋدجەتىنىڭ كىرىس بولىگىن تولىقتىرۋ جونىندە تياناقتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى قوبدا قويناۋىنىڭ ۇكىمەتتەن الىپ وتىرعان قارجىلاي كومەگى مەن سۋبۆەنتسيالىق سوماسىنىڭ كولەمىن ەداۋىر قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جونىندە قويناۋى قۇتتى قوبدا وڭىرىندە ىرگەلى دە كەڭ اۋقىمدى شارالار بەلگىلەنگەن. ونىڭ باستى جولى شاعىن جانە ورتاشا بيزنەستى دامىتۋعا ارقا سۇيەيدى.
قوبدا – ۇلكەن وندىرىستەن قاشىقتاۋ بولسا دا, ونىڭ قويناۋىنا و باستان قوناقتاعان قۇت پەن بەرەكە ىرىسىن كەمىتكەن ەمەس. شاعىن اۋداندا مىڭنان استام شاعىن جانە ورتاشا كاسىپكەرلىك نىساندارى تىركەلگەن. اۋدان ەكونوميكاسىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ باسىم بولىگى وسى كاسىپكەرلىك جوبالار ارقىلى تولىقتىرىلاتىنى دا اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق ماسەلە. ەڭ باستىسى, اۋدان ەكونوميكاسى الەۋەتىنىڭ ارتۋى ءوڭىردىڭ رۋحاني تىنىسىنىڭ ودان ءارى كەڭەيە ءتۇس-
ۋىنە دە اسەرىن تيگىزگەنى باسى ءبۇتىن بولەك اڭگىمە. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قوبدا اۋدانىنىڭ ەكونوميكالىق جاڭعىرۋى مەن رۋحاني جاڭعىرۋىنىڭ اراسىندا ايتا قالارلىقتاي تىعىز ۇيلەسىم مەن بايلانىس بار ەكەنىن ءىسساپار بارىسىندا ايقىن سەزىندىك.
وسى ارادا مەملەكەت باسشىسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى باعدارلامالىق ماقالاسى رەسپۋبليكامىزدىڭ شالعاي اۋداندارى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ ءۇن قوسقاندار دا قوبدالىقتار ەكەنىن ايتۋ پارىز. وسىعان ءبىر مىسال. مەزگىل بيىلعى ءساۋىر ايىنىڭ ورتا شەنىنەن اسقان كەز ەدى. وقىرمانداردىڭ مەنشىكتى تىلشىمەن بايلانىس تەلەفونى شىلدىراپ قويا بەردى. ارعى جاقتاعى داۋىس ءوزىن قوبدا اۋداندىق اكىمدىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى شولپان احماديقىزى دەپ تانىستىردى. سودان كەيىن ول ەلباسى ماقالاسىندا كورسەتىلگەن «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن قولعا الۋ جونىندەگى ماسەلە كەيىنگى كەزدە وزدەرىن دە تولعاندىرىپ جۇرگەندەرىن, پرەزيدەنت ءسوزى مەن ۇسىنىسى كوكەيدە جۇرگەن ويدى ءدوپ باسقانىن ايتا كەلىپ, وسىعان بايلانىستى اۋداندا وتكىزىلەتىن «تۋعان جەرگە تاعزىم» اكتسياسىنا قاتىسۋعا شاقىردى. سول جىلى قوبدالىقتار بۇل شارانى جۇرەك تەبىرەنتەرلىكتەي, ءماندى دە مازمۇندى تۇردە ۇيىمداستىرعانىنا كۋا بولىپ ەدىك.
تۋعان اي تۋراعان ەتپەن بىردەي دەگەندەي مىنە, سودان بەرى دە جارتى جىلدان استام ۋاقىت زىرىلداپ وتە شىعىپتى. وسى قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە قوبدالىقتار تۋعان جەرىن قايتا تۇلەتۋ ءۇشىن تۇتاس ءبىر بەس جىلدىققا, ءتىپتى كەرەك دەسەڭىز, ون جىلدىققا تاتيتىنداي قىزمەت جاساي ءبىلىپتى. اتالعان ارالىقتا جالپى قۇنى جارتى ميلليارد تەڭگەگە جۋىق 15 ءىرى جوبا جۇزەگە اسىرىلىپتى. وسى تۇستا قاي كەزدە دە تۋعان جەرىن ماقتانىش تۇتاتىن تەكتى توپىراقتىڭ ۇل-قىزدارى ءوز قاراجاتتار ەسەبىنەن تەرىساققان, بەستاۋ جانە تالدىساي اۋىلدارىندا ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ عيماراتتارىن تۇرعىزىپتى. قوبدا گيمنازياسى مەن دەنەشىنىقتىرۋ كەشەنىنە جەتكىزەتىن اسفالت جول سالىپتى. كوشەلەردى اباتتاندىرىپ, ساياباقتاردى جاساقتاپتى.
قوبدا ەجەلدەن باتىرلار مەكەنى اتانعان قۇتتى مەكەن ەمەس پە؟! ونىڭ باستاۋىندا قوبىلاندى, يساتاي باتىرلار تۇرسا, ودان بەرى سالعاندا كەشەگى ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە وسى توپىراقتىڭ التى بىردەي پەرزەنتى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتانعانىن قايدا قويارسىز؟! ولاردىڭ بىرەۋى قازاقتىڭ باتىر قىزى – ءاليا مولداعۇلوۆا ەكەنى قالاي ماقتان ەتسەك تە, ارتىقتىق ەتپەسە كەرەك. ولاردىڭ وشپەس ەرلىكتەرىن كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى تۇتۋ جانە قازاقستاندىق پاتريوتيزم مەن وتانشىلدىق سەزىمدى دامىتۋ ماقساتىندا قوبدالىقتار تاعى دا ءوز قاراجاتتار ەسەبىنەن مىستان قۇيىلىپ, قىزىل گرانيتپەن قاپتالعان قوبىلاندىنىڭ, يساتاي مەن ءاليانىڭ كوككە بوي سوزعان اسقاق قالىپتاعى ەسكەرتكىشتەرىن تۇرعىزعانى ولاردىڭ ەسىمدەرىن قاستەر تۇتۋدىڭ قابىرعالى كورىنىسىندەي اسەر قالدىرادى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى,
قوبدا اۋدانى
سۋرەتتە: اۋدان ايماعىنان كورىنىس
