1970 جىلى وسكەمەن پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن تاريح ماماندىعى بويىنشا اياقتاپ, ەڭبەك جولىن وسى وقۋ ورنىندا ۇستازدىق قىزمەتتەن باستاعان. 1980 جىلدان ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەرگە بەت بۇرىپ, كىشى عىلىمي قىزمەتكەردەن باستاپ عىلىم دوكتورى دارەجەسىنە دەيىنگى قاجىرلى ەڭبەك جولىن ءجۇرىپ ءوتتى.
زەينوللا ساماش ۇلىنىڭ عىلىمي ىزدەنىستەرىنىڭ باستى ارناسى ورتالىق ازيا جەرىن مەكەندەگەن حالىقتاردىڭ ەجەلگى جانە ورتاعاسىرلىق تاريحىن, مادەنيەتى مەن ونەرىن زەرتتەۋگە باعىتتالدى. ول قازاقستاننىڭ ءتۇرلى ايماقتارىندا شوعىرلانعان, تاس داۋىرىنەن باستاپ ەتنوگرافيالىق كەزەڭگە دەيىنگى ارالىقتاعى جارتاس بەتىندەگى سۋرەتتەردىڭ جۇزدەگەن جادىگەرلەرىن اشىپ زەرتتەدى. اقباۋىر, بايانجۇرەك, ساۋىسقاندىق, تەرەكتى اۋليە, تولەۋبۇلاق سىندى ەسكەرتكىشتەردە جۇرگىزگەن كەشەندى زەرتتەۋلەرى مەن قازاقستان پەتروگليفتەرىن قامتىعان دوكتورلىق جۇمىسى عالىمنىڭ ەرەن ەڭبەگى دەر ەدىك.
زەينوللا ساماش ۇلىنىڭ عىلىم جولىنداعى كولەمدى ەڭبەكتەرىنىڭ ءبىرى التاي تورىندەگى ايگىلى بەرەل قورىمىندا جۇرگىزگەن تىڭعىلىقتى زەرتتەۋلەرى بولىپ تابىلادى. ول جەتەكشىلىك ەتكەن ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسيا جۇمىستارىنىڭ ەڭ جارقىن جاڭالىقتارى قاتارىندا, بەرەل جازىعى مەن قاراقابا وزەنى جاعاسىنداعى ساق جانە ەجەلگى تۇرك ءداۋىرىنىڭ «توڭ باسقان» وبالارىنان تابىلعان ارحەولوگيالىق جادىگەرلەردى ايرىقشا اتاۋعا بولادى. بەرەل قورىمىنان تابىلىپ, وسى كۇنگە دەيىن بۇزىلماي ساقتالعان ورگانيكالىق ماتەريالدار ارقىلى قازاقستاننىڭ وتە ەرتەدەگى ەجەلگى تاريحىنا قاتىستى سونى تۇجىرىمدار جاساپ, كوشپەندىلەردىڭ تەحنولوگيالىق دامۋ دارەجەسى مەن دۇنيەتانىمى جايلى الەمدىك عىلىمعا تەڭدەسسىز جاڭالىقتار ۇسىندى.
زەينوللا ساماشەۆتىڭ باسشىلىعىمەن وتكەن عاسىردىڭ 80-ءشى جىلدارىنان باستاپ ماڭعىستاۋ وڭىرىندەگى بايتە, ۇستىرتتەگى قىزىلۇيىك سىندى سارماتتاردىڭ عۇرىپتىق كەشەندەرى مەن قولا ءداۋىرىنىڭ توقسانباي قونىسى, جايىق بويىنداعى التىن وردا حاندارىنىڭ جازعى ورداسى مەن سول كەزەڭنىڭ ءىرى ورتالىعى بولعان سارايشىق قالاشىعىندا كەشەندى زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتىر. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە التىن وردا مەملەكەتىنىڭ تاريحى, ەكونوميكاسى, اقشا اينالىمى جايىندا تىڭ مالىمەتتەر الىنىپ, عىلىمي اينالىمعا ەندى.
عالىمنىڭ ەڭبەكتەرىندە سارايشىق قالاسى ەۋرازيا دالاسىنداعى توقسان تاراۋ, توعىز جولدى توعىستىرعان, التىن وردادان كەيىنگى قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ قالىپتاسۋىندا دا ماڭىزدى ورىن العان ورتالىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە باعامدالادى.
يۋنەسكو-نىڭ 1993-1997 جىلدار ارالىعىندا جۇزەگە اسىرىلعان «ورتالىق ازيانىڭ پەتروگليفتەر كورپۋسى» بىرلەسكەن قازاق-فرانتسۋز ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسىنىڭ جەتەكشىسى قىزمەتىن اتقاردى. ال 2003-2010 جىلدار ارالىعىندا گەرمانيانىڭ بوحۋم قالاسىنداعى تاۋ-كەن ءىسى مۋزەيىمەن بىرلەسكەن جوبانىڭ جەتەكشىسى رەتىندە قازاقستانداعى ەجەلگى تاۋ-كەن ءىسى مەن مەتاللۋرگيا جانە ەلىمىزدىڭ شىعىسىنداعى قالايى وندىرگەن ەجەلگى كەنىشتەردى زەرتتەدى.
زەينوللا ساماش ۇلىنىڭ عىلىمي ىزدەنىستەرىنىڭ كەلەسى ءبىر باعىتى – 2007-2016 جىلدار ارالىعىندا موڭعوليا اۋماعىنداعى ەۋرازيانىڭ دالالىق كوشپەلىلەر دۇنيەسىنە ورتاق مادەني مۇرا ەسكەرتكىشتەرىندەگى زەرتتەۋلەرى. وسى جىلدار ارالىعىندا بۇعىتاستار, ەجەلگى تۇركتەردىڭ قالالارى, شيۆەەت ۋلاان سياقتى عۇرىپتىق كەشەندەر مەن مونۋمەنتالدى ونەر ەسكەرتكىشتەرى جانە عۇنداردىڭ وبالارى زەرتتەلىپ, عىلىمي اينالىمعا ەندى.
اقش, گەرمانيا, ۋكراينا, رەسەي جانە باسقا دا الىس-جاقىن شەتەلدەردە كورمەلەر وتكىزۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ تاريحي مۇرالارىن ناسيحاتتاپ, ەل اۋماعىنداعى بەرەل قورىق-مۇراجايىن, سارايشىق قالاسىنداعى اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيدى ۇيىمداستىرۋداعى ەڭبەكتەرى عالىمنىڭ قوعامدىق ورايداعى قىزمەتىنىڭ ۇلكەن ءبىر پاراسى ەكەنىن ەسكە سالامىز.
عالىم قازاقستان مەن ەۋرازيا دالاسىنىڭ كونە تاريحى مەن ارحەولوگياسىنا قاتىستى 400-دەن استام عىلىمي ماقالالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە 30-دان اسا مونوگرافيالىق ەڭبەكتىڭ اۆتورى.
سانالى عۇمىرىن قازاقتىڭ ءتول تاريحىن تۇگەندەۋگە ارناعان عالىم جانە وسى جولدا شاكىرت باۋلىپ جۇرگەن ۇلاعاتتى ۇستاز. تىنىمسىز ەڭبەك پەن بيىك پاراسات پايىمىنىڭ ناتيجەسىندە تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «تارلان» سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتاندى.
كونە سىر تارتىپ, ەسكى تاريحىمىزدىڭ تالاي كومبەلى قازىناسىن جارقىراتا تانىتىپ كەلە جاتقان ارحەولوگيا تارلانىنا جاماعات قاۋىم مەن ەلى ريزا. زەينوللا ساماش ۇلى سىندى قادىرلى دە قارىمدى ارىپتەسىمىزدىڭ ەسەلى ەڭبەگى, ۇلاعاتتى جولى جالعاسا بەرسىن دەپ تىلەكتەستىك بىلدىرەمىز.
ماديار ەلەۋوۆ,
ارحەولوگ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
