بۇلاي دەۋىمىزدىڭ وزىندىك سەبەبى بار. كەشە قىرعىز باسشىسى المازبەك اتامباەۆ ءوزىنىڭ پرەزيدەنت رەتىندەگى سوڭعى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. كوپشىلىك ودان وسىعان دەيىنگى اڭداماي سويلەگەن قاتەلىگى ءۇشىن كەشىرىم سۇراۋىن كۇتكەنى انىق. الايدا وكىنىشكە قاراي, ول ءوزى بۇلدىرگەن جاعدايدى تۇزەتۋدىڭ ورنىنا بۇرىنعى ادەتىنە قايتا باستى.
نەسىن جاسىرايىق, سوڭعى كەزدەرى سان عاسىرلىق تاريحى بار ءوزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ, تۋىستىق جاراسىمدى بايلانىستاردىڭ ىرگەتاسىنا سىزات تۇسىرگەندەي بولعان بۇل جايتتى قانشا جەردەن سانامىزدان الىستاتۋعا تىرىسقانىمىزبەن كورشىلەس ەلدىڭ ەڭ جوعارى مىنبەرىنەن باستاۋ الىپ, اقپارات كەڭىستىگىن شارلاپ كەتكەن جاعىمسىز حابارلار جۇرەگىمىزگە شانشۋداي قادالۋدا.
بارشاعا بەلگىلى, المازبەك اتامباەۆ قىرعىزستاندى سوڭعى 6 جىل بويى باسقارىپ كەلدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, وسى ۋاقىت ارالىعىندا قىرعىزستان پرەزيدەنتى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك وڭ كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزە المادى. بيۋدجەت تاپشىلىعى مەن سىرتقى قارىز رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتكەن. سوندىقتان بولسا كەرەك, قوشتاسىپ جاتقان باسشى ەلدى بىرىكتىرۋدىڭ ورنىنا اراعا جىك سالىپ, ءوزىنىڭ ءتيىمسىز ەل باسقارۋىن جۇرتتان كورۋدى ادەتكە اينالدىرعان سىڭايلى.
ەلدى بىرىكتىرىپ, سىرتقى بايلانىستاردى كۇشەيتۋدىڭ ورنىنا اتامباەۆ مىرزا بىرەسە قازاقستاندى, ەندى بىردە وزبەكستاندى, ءتىپتى شالعايداعى اقش-تى ايىپتاعان مالىمدەمە جاسادى. سوڭعى كەزدەرى ازەربايجان مەن تۇركيا سەكىلدى باۋىرلاس ەلدەرمەن دە قارىم-قاتىناسىن قيىنداتا ءتۇستى. سىرتقى «جاۋدى» تۇگەندەگەن سوڭ ول ءوز ەلىنىڭ ازاماتتارىنا شۇيلىكتى. ماسەلەن, بيلىكتىڭ بەيبىت جولمەن اۋىسۋىنا بار جاعدايدى جاساپ, ءوزىنىڭ پرەزيدەنت بولۋىنا ىقپال ەتكەن روزا وتىنباەۆانى كورشى ەلدەرمەن تۋىنداعان ماسەلەلەردى ديپلوماتيالىق جولمەن شەشكەنى ءۇشىن ايىپتادى. ودان قالا, وزىنە قاجەتتى زاڭدى قابىلداماعان جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتتارىن قارالاپ, كاسىپكەرلەردى ەلدىڭ جاۋى ەتىپ كورسەتكىسى كەلدى. دەرتتىڭ اسقىنعانى سونشا, قاراپايىم ەل تۇرعىندارىنا – تالاستىق قىرعىزدارعا شۇيلىگىپ, اۋىر سوزدەر ايتتى. اشۋعا بۋلىققان تالاس جۇرتشىلىعى پرەزيدەنتتىڭ بۇل سوزدەرى قىرعىز ازاماتتارىنىڭ شامىنا ءتيىپ, حالىق اراسىنا جىك سالعانىن, ادامداردى ولاي بولۋگە بولمايتىنىن ايتىپ, كەشىرىم سۇراۋدى تالاپ ەتتى.
ەنشىسى بولىنبەگەن ايىرقالپاقتى اعايىن جۇرت تا باسشىلارىنىڭ وقىس ارەكەتىن تۇسىنبەي قالعان سياقتى. قىرعىزستاننىڭ بۇرىنعى مەملەكەتتىك حاتشىسى وسموناكۋن يبرايموۆ «ەگەمەنگە» جاريالانعان ماقالاسىندا اتامباەۆتىڭ قازاقستانعا قاتىستى پىكىرىن مۇلدەم ورىنسىز ساناپ, ەكى ەلدى بىرلىككە شاقىرادى. سول سياقتى ء«بۇتىن قىرعىزستان» پارتياسىنىڭ باسشىسى اداحان مادۋماروۆ باۋىرلاس ەكى ەلدىڭ اراسىنا ەشكىم سىنا قاعا المايتىنىن ايتا كەلىپ, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ءوتىنىشىن بىلدىرگەنى ەسىمىزدە.
جالعان – جارعا جىعادى. باسشىنىڭ ءبارى بىلىكتى, پايىمى كەمەل, تانىمى تەرەڭ, پاراساتى مول كىسى بولماۋى مۇمكىن. بىراق ەل سەنىمى مەن جۇرت جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالاعان ادام جالعان سويلەمەۋى ءتيىس. وسى ۋاقىتقا دەيىن ا.اتامباەۆتىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىنە دەگەن جىلى لەبىزدەرىن اياماي ءبىلدىرىپ كەلگەنى ءمالىم. ماسەلەن, 2011 جىلدىڭ 4 اقپانىندا قازاقستانعا رەسمي ساپارىندا: ء«بىز قازاق حالقىنىڭ باۋىرمالدىق كومەگىن جانە قولداۋىن اركەز كورىپ, سەزىپ كەلەمىز. اسىرەسە قىرعىز ەلى ءۇشىن 2010 جىلعى اۋىر كەزەڭدە ونى وتە قاتتى سەزىندىك» دەگەن بولاتىن. ال 2014 جىلدىڭ 7 قاراشاسىندا: «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, مەن كوپ ادامدى ماقتاي بەرمەيمىن, بىراق ءسىز تۋرالى ىلعي جاقسى دۇنيەلەر ايتقىم كەلىپ تۇرادى. ءسىز, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, شىن مانىندە, كوڭىلى كەڭ ۇلى ادامسىز جانە سول ءۇشىن دە قۇداي ءسىزدى جاقسى كورەتىن سەكىلدى. سول ءۇشىن دە سىزگە جانە قازاقستانعا وسىنداي كوپ جاقسىلىقتى توگىپ بەرەتىن سەكىلدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاقستاندا ۇلكەن دامۋ سەكىرىسى جاسالدى», دەگەن ءسوزدى ايتتى. اراعا ءبىر جىل سالىپ, 2015 جىلدىڭ 12 تامىزىندا: «قىرعىزستاندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ سياقتى پرەزيدەنت بولماعاندىقتان ءبىز دامۋدا وسىلاي ءبىرشاما ارتتا قالىپ قويدىق», دەپ اعىنان جارىلدى. اتامباەۆتىڭ قازاقستان پرەزيدەنتى تۋرالى ايتقان جىلى سوزدەرى مۇنىمەن شەكتەلمەگەنى بەلگىلى. ال ەندى مەرزىمى اياقتالىپ, قىزمەتىنەن كەتەر ۋاقىتتاعى وعاش قىلىق, قيعاش ءسوزى مەملەكەت باسشىسى تۇرماق, قاراپايىم ادامشىلىقپەن قابىسا بەرمەيتىنى انىق...
المازبەك اتامباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك مەرزىمى ساناۋلى كۇندە اياقتالادى. ونىڭ جاپسارلاس جاتقان جەكجات جۇرتتىڭ جادىندا جاقسى اتپەن قالۋىنا مول مۇمكىندىگى بار ەدى. تاريحتى كەرى اينالدىرا المايسىڭ. ەندى جاڭا پرەزيدەنت جەەنبەكوۆ پاراساتتىلىق تانىتىپ, جاعدايدى تۇزەيدى دەپ سەنەمىز.
دارحان قىدىءرالى,
«ەگەمەن قازاقستان»
