جاسىراتىنى جوق, ونداعان جىلداردان بەرى ەلدىڭ ساياسي-اسكەري سالاسىندا اۋعاندىق ءيسلاميزمنىڭ ىقپالى ارتىپ, ول كورشىلەس مەملەكەتتەردىڭ عانا ەمەس, وزگە دە بىرقاتار ەلدىڭ اۋماقتارىنا «ەكسپورتتالىپ» تا ءجۇر. وعان مىسال رەتىندە قىتايدىڭ شىنجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالى اۋدانىنداعى ەكسترەميستىك سيپاتتاعى وقيعالاردى, پاكىستاننىڭ حايبەر-پاحتۋنحۆا پروۆينتسياسى مەن ءۇندىستاننىڭ سولتۇستىك شتاتتارىنداعى ادام ولىمىنە سوقتىرعان تەررورلىق ارەكەتتەردى الۋعا بولادى. ساراپشىلار وسى جاعدايلاردىڭ نەگىزى اۋعانستاننان «ترانزيتتەلىپ» جاتقانىن ايتادى.
ەكسترەميزم مەن تەرروريزم ءبىرىنشى كەزەكتە اۋعانستاننىڭ وزىنە قاۋىپ توندىرەتىنىن اۋعان بيلىگى مەن حالقى بۇرىننان بىلەدى. كەڭەس اسكەرلەرى, ودان كەيىن بىرقاتار مەملەكەتتىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرى اۋعان جەرىنە تۇراقتىلىق ورناتا المادى. ەكسترەميزم مەن تەرروريزم سياقتى قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن الىپ, ونىمەن مىقتاپ كۇرەسۋگە «شامالارى» جەتپەدى. ويتكەنى اۋعانستان جەرىنە تۇسىرىلگەن مەملەكەتتەردىڭ اسكەريلەرى باس بىرىكتىرىپ, مۇزداي قارۋلانعان سودىرلارعا قارسى بىرگە كۇرەسۋدىڭ ورنىنا, ارقايسىسى جەكە-جەكە وپەراتسيالار جۇرگىزۋگە تىرىستى. ودان ويداعىداي ناتيجە شىقپادى. وسىلايشا اۋعانستان جەرى, اۋعان دالاسى جاتتىعۋلار وتكىزەتىن اسكەري پوليگونعا, ەكسترەميستەر مەن تەررورشىلاردىڭ وشاعىنا اينالا بەردى. ونىڭ زاردابى مەن اۋىرتپالىعىن بۇگىندە اۋعان حالقى تارتىپ وتىر.
«تاليبان» قوزعالىسى مەن وزدەرىنىڭ قاتىگەزدىك ءىس-قيمىلىمەن تانىلعان «يسلام مەملەكەتى» ەكسترەميستىك توپتارىنىڭ بازاسى وسى اۋعانستان اۋماعىندا ورنالاسقان. ولاردىڭ قۇرامىنداعى سودىرلاردىڭ كوپشىلىگى مەملەكەتتىك شەكارا دەگەندى قاساقانا مويىندامايدى, ءبىرتۇتاس يسلام حاليفاتىن قۇرۋدى ماقسات ەتەدى. بۇل راديكالدى توپتارعا وزدەرىنىڭ ءدىني ەكسترەميستىك سيپاتتاعى ءىس-ارەكەتتەرىن ناسيحاتتاۋ كەڭىستىگىن كەڭەيتۋ جانە تەررورلىق اكتىلەر جاساۋعا بەيىم تۇراتىن ادامداردى قاتارلارىنا تارتۋ ءۇشىن قاجەت.
ادام ولىمىنە سوقتىراتىن جارىلىستار مەن قارۋلى شابۋىلدار اۋعانستان اۋماعىندا ەكى كۇننىڭ بىرىندە بولدى دەسەك, قاتەلەسە قويماسپىز. مىسالى, وسىدان ونشاقتى كۇن بۇرىن كابۋل قالاسىندا پۋشتۋن تىلىندە حابار تاراتاتىن «شامشات» تەلەارناسىنا قارۋلى شابۋىل جاسالىپ, سونىڭ سالدارىنان ادامدار قازا تاپتى, تەلەارنا عيماراتى ءب ۇلىندى. جالپى, ەل حالقى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتە الماعاندارى ءۇشىن اۋعانستان بيلىگىنە نارازى. ەرەۋىلگە دە شىعىپ, ءوز تالاپ-تىلەكتەرىن قويىپ تا ءجۇر. ءتىپتى ناتو-نىڭ 13 مىڭداي اسكەرى دە ەلدەگى تىنىشتىقتى قامتاماسىز ەتە الماي وتىر. اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى ر.تيللەرسون جاقىندا اۋعانستانعا قوسىمشا تاعى ءۇش مىڭ اسكەر جىبەرىلەتىنىن مالىمدەدى.
اۋعانستاندا عانا ەمەس, الەمدە ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ الدىن الىپ, ونى جويۋدىڭ نەگىزى قارجىلاندىرۋدىڭ جولىن كەسۋدە جاتىر. كەيبىر مالىمەتتەرگە قاراعاندا, بىرقاتار مەملەكەتتەردە ەكسترەميستىك جانە تەررورلىق توپتاردى قارجىلاندىراتىن, ولارعا ماتەريالدىق قولداۋ كورسەتەتىن ۇيىمدار بار. ءتىپتى جەكەلەگەن تۇلعالار دا كەزدەسەتىن كورىنەدى. سونىمەن قاتار بۇل ۇيىمدار مەن توپتار قارجى كوزدەرىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قارۋ-جاراق, ەسىرتكى, ادام ساۋدالارىمەن دە اينالىسادى, تاپسىرىسپەن كىسى ءولتىرۋ قىلمىسىن جاساۋدان دا تايىنبايدى. ەلدەردىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتى ورگاندارى ەكسترەميستەردىڭ قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنەن حابارسىز دەي المايمىز. ويتكەنى مۇنداي قىلمىس تۇرلەرىنە قارسى كۇرەس بىرلەسىپ, ۇجىمداسىپ ءىس-قيمىل تانىتقاندا ناتيجەلى بولماق.
اۋعانستان بىرنەشە جىلدان بەرى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا بايقاۋشى مەملەكەت مارتەبەسىنە يە. ۇيىمنىڭ وتىرىستارى مەن سامميتتەرىنەن ەشقاشان قالعان ەمەس. ال ەندى اۋعانستان شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ مۇشەسى بولعىسى كەلەدى. دالىرەك ايتقاندا, ۇيىمعا مۇشە بولۋ ارقىلى وزدەرىنىڭ قۇرىلىمعا قاتىسۋ قىزمەتىن كەڭەيتكىسى كەلەدى. وسىلايشا ساياساتىن شىۇ-عا سەرىكتەس رەتىندە جۇزەگە اسىرۋدى قالايدى.
قازىرگى كەزدە ۇيىمنىڭ اۋماعى دا, قىزمەتى دە ەداۋىر ارتتى. بيىل ۇيىم قاتارىنا الەمدەگى ءىرى دەرجاۆا سانالاتىن ءۇندىستان مەن پاكىستان مۇشەلىككە قابىلداندى. ونىڭ ۇستىنە وسى جىلدىڭ ساۋىرىندە استانادا وتكەن شىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى جەتەكشىلەرىنىڭ جيىنىندا ەكسترەميزممەن كۇرەس جونىندەگى كونۆەنتسيانىڭ جاڭا ءماتىنى كەلىسىلدى. اتالعان قۇجات بويىنشا حالىقارالىق تەرروريزم سيپاتىنداعى كەز كەلگەن قىلمىس ءتۇرى قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىك رەتىندە قاراستىرىلادى. سوندىقتان اۋعانستان جۇرتشىلىعى قازاقستان مۇشە بولىپ وتىرعان شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
