وسى ورايدا, شىڭعىس حان زامانىنىڭ ىقپالدى تۇلعاسى, اتاقتى جىراۋ, كەمەڭگەر بي, ەرجۇرەك قولباسشى كەتبۇقا ابىزدىڭ ەل تاريحىندا الار ورنى ەرەكشە. جەزقازعان جۇرتشىلىعى باتىر باباعا ەسكەرتكىش ورناتۋدى كوپتەن قاۋزاپ جۇرگەن بولاتىن. وسى باستاما ساتىمەن جۇزەگە اسىپ, سارسەنبىنىڭ ساتىندە كەتبۇقا ابىزعا ارنالىپ ورناتىلعان ەسكەرتكىشتىڭ سالتاناتتى اشىلۋى بولدى.
جەزقازعاندا 2014 جىلى قۇرىلعان «قازاقتىڭ كەتبۇقاسى» قوعامدىق بىرلەستىگى كەتبۇقاتانۋ جانە ونى ناسيحاتتاۋ جولىندا اسا زور جۇمىستار اتقارعانىن اتاپ ايتۋعا بولادى. جالپى تۇركى زامانىنا ورتاق ءىرى تۇلعا كەتبۇقا تۋرالى تاريحي زەرتتەۋ جۇمىستارى كەڭىنەن جۇرگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇرىن جوشى قازاسىنىڭ حابارىن شىڭعىس حانعا «اقساق قۇلان» كۇيىمەن جەتكىزۋشى كۇيشى, جىرشى, ودان قالدى كەتبۇقادان بىرنەشە ءجۇز جىل كەيىن ءومىر سۇرگەن دوسپامبەت جىراۋدىڭ: «كەتبۇعاداي بيلەردەن, كەڭەس سۇرار كۇن قايدا؟!», دەپ جىرلايتىن تولعاۋى تۇرعىسىندا عانا بىلەتىن جىراۋدى تانۋ اياسى مۇلدەم كەڭەيدى. كەتبۇقانىڭ كۇيشىلىك, جىراۋلىق بەينەسى بۇرىن مۇحتار ماعاۋيننىڭ «قوبىز سارىنى», اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ «كۇي-شەجىرە» كىتاپتارىندا تەرەڭ تالدانعان بولاتىن. ءبىزدىڭ وڭىرىمىزدە كەمەڭگەر بابا تۋرالى زەرتتەۋ ەڭبەكتى ەڭ العاش مارقۇم قۋانىش احمەتوۆ « ۇلى دالانىڭ ۇلىتاۋى» كىتابىندا جازىپ باستاعان ەدى. «قازاقتىڭ كەتبۇقاسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جانە ونىڭ جەتەكشىسى تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ۇلت مۇددەسىنىڭ جاناشىرى تولەگەن بۇكىروۆتىڭ تىكەلەي قولعا الىپ, ۇيىمداستىرۋىمەن تاريحشى عالىم جامبىل ارتىقباەۆتىڭ, جازۋشى تۇرسىن جۇرتبايدىڭ, ادەبيەتشى عالىم كەنجەباي احمەتوۆتىڭ جانە باسقا دا كوپتەگەن قالامگەرلەردىڭ زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى جارىق كوردى. ءۇش جىلدىڭ ىشىندە كەتبۇقا جايلى 4 كىتاپ شىعارىلدى. استانادا, تۇرىكستاندا, قىزىلوردادا كەڭ كولەمدى عىلىمي كونفەرەنتسيالار وتكىزىلدى. وندا عالىمدار مەن تاريحشىلار, قالامگەر جۋرناليستەر, ونەرتانۋشىلار كەتبۇقانىڭ قولباسشىلىق, اتالىق, جىراۋلىق, كۇيشىلىك قاسيەتتەرىن جان-جاقتى قامتىپ زەردەلەدى. اڭىزداعى جىراۋ بەينەسىن حالىق باتىرى, داناگويى رەتىندە تانىتتى. الەمدىك دەڭگەيدە كەتبۇقا بۇكىل يران مەن كىشى ازياعا ۇستەمدىك جۇرگىزگەن, يەرۋساليمگە جورىققا اتتانعان حۋلاعۋ حانزادانىڭ ساياسي كەڭەسشىسى جانە اسكەرباسى بولعان. اراب تاريحشىلارىنىڭ ەڭبەكتەرىنەن كەتبۇقا نوياننىڭ ەرلىكتەرى تۋرالى ءبىرشاما تىڭ دەرەكتەر تابىلىپتى.
ەندى مىنە, ەل بولىپ اتقارعان ەلەۋلى ءىستىڭ ارقاسىندا قالانىڭ كورىكتى باقجولىنىڭ باس جاعىنان تاريحي تۇلعانىڭ ات ۇستىندەگى قولادان قۇيىلعان ەڭسەلى ەسكەرتكىشى بوي تۇزەدى. گرانيتپەن قاپتالعان تۇعىرىمەن قوسا ەسەپتەگەندە ەسكەرتكىشتىڭ بيىكتىگى – 10,5 مەتر. ات ۇستىندەگى جىراۋدىڭ ەسكەرتكىشى وكتيابر سەكەمانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن استانادا جاسالدى. ءمۇسىنشى ماماندار – اسقار نارتوۆ پەن سەرىك رۇستەمبەكوۆ. ەسكەرتكىشى, تۇعىرى جانە بارلىق جۇمىستارى 81 ملن تەڭگەگە جاسالعان بۇل يگى ءىستىڭ قارجىلاي سالماعىن «قازاقمىس» كورپوراتسياسى مەن ونداعى ۇلت مۇددەسىنە جاناشىر ازاماتتاردىڭ كوتەرىپ وتىرعانىن ريزاشىلىقپەن ايتۋعا بولادى. قالا اكىمدىگىنىڭ قولداۋ تانىتۋىمەن وتكەن ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا استانادان, الماتىدان عالىمدار, تاريحشىلار, بەلگىلى قالامگەرلەر مەن قوعام قايراتكەرلەرى كەلىپ قاتىستى. اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز سويلەگەن قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان قوشانوۆ, حالىق قاhارمانى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مۇحتار التىنباەۆ, «قازاقمىس كورپوراتسياسى» جشس باسقارۋ كەڭەسىنىڭ باس ديرەكتورى باحتيار قىرىقپىشەۆ سەگىز عاسىر بويى دۇرىس باعاسىن الا الماي, ەلەۋسىز قالىپ كەلە جاتقان ۇلى تۇلعانى دارىپتەي بىلگەن جەزقازعاندىقتاردىڭ ىزگى قادامىنا ءسۇيسىنىس ءبىلدىردى. ءسويتىپ, كەتبۇقا ابىز اتقا قونىپ, قولادان قۇيىلعان ەڭسەلى ەسكەرتكىشكە اينالىپ مىستى شاhار تورىنەن ورىن الدى.
اماندىق راح ۇلى,
جۋرناليست
قاراعاندى وبلىسى,
جەزقازعان قالاسى
