قازاقستان • 02 قاراشا, 2017

دەر كەزىندە جاسالعان تاريحي قادام

343 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

دۇنيەدە جۇزدەگەن مەملەكەت بار. بۇگىنگى تاڭدا ءبىز سول مەملەكەتتەردىڭ ىشىندەگى تاۋەلسىزدىگى تۇراقتى, ەكونوميكاسى دامىعان جاڭا مەملەكەتتىڭ قاتارىنا جاتامىز. 

دەر كەزىندە جاسالعان تاريحي قادام

ەكىنشىدەن, مەم­لەكەتتىك ءتىلى, اۋماعى مەن الەۋەتى, ادەتى مەن عۇرپى قالىپتاسقان ەلگە اي­نال­عانىمىز جاھانعا ايان. ەلبا­سى­نىڭ كەزىندە ايتقان «اۋەلى ەكونوميكا, ودان كەيىن ساياسات» دەگەن ءسوزى بار. ءبىز قازىر سول كەزەڭگە كەلىپ وتىر­مىز. جاڭادان تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ زيالى قاۋىمى لاتىن الىپبيىنە كوشۋ كەرەكتىگىن ايتقان بولاتىن. بىراق ول تۇستا مۇنداي ۇلى وزگەرىستىڭ ۋاقىتى كەلگەن جوق ەدى. ارادا ءبىراز ۋاقىت ءوتىپ, ەلىمىز جاھان­دىق وزگەرىستەرگە بەت بۇرعان كەزەڭدە لاتىن الىپبيىنە كوشۋدىڭ رەتى كەلدى. ءوزىمىزدىڭ شىققان تەگىمىزدى دۇرىس تانۋ دۇنيەسى بار. مۇنىڭ ءبارى دە وتكەن تاريحىمىزدى ءبىلۋ ءۇشىن وتە قاجەت دۇنيە. لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ارقىلى ءالى دە تالاي تاريحي دەرەكتەردىڭ بەتى اشىلادى دەپ ويلايمىن. تاعى ءبىر ايتارىم, لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ارقىلى ءبىز ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق ءتىلىمىزدى ساقتاپ قالا الامىز. سەبەبى كەيدە ورىس ءتىلىن ارالاستىرىپ سويلەيتىنىمىزدى ءوزىمىز دە بايقاماي قالامىز. سوندىقتان دا لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ءتىل تازالىعىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن وتە كەرەك دۇنيە. 

لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ءبىزدىڭ تاريحىمىزعا دا, جازۋىمىز مەن سىزۋىمىزعا دا ۇلكەن وزگەرىس الىپ كەلەدى. ەلباسى ايتقان ۇلتتىق كود دەگەنى­مىزدىڭ ءوزى وسىنداي ۇلكەن وزگە­رىس­تەر بولىپ ەسەپتەلەدى. كەلەر عاسىر­لاردا دا ءبىزدىڭ مەملەكەت ىزگىلىكتى, ءبىر ءتىلدى مەملەكەت بولا بەرەدى. سونى­مەن قاتار ەلىمىز ءوزىنىڭ تاريحىن تەرەڭ زەردەلەگەن, انىق تانىعان ۇلى مەم­لەكەتكە اينالادى. ەندى لاتىن الىپبيىنە كوشۋ حالىقتىڭ, ەلدىڭ تاعدىرىن تەرەڭنەن ويلاعان ازامات­تىڭ جاسايتىن دۇنيەسى دەپ بىلەمىن. لاتىن الىپبيىنە كوشۋ تۋرالى اڭگىمە بولعاندا, راسىندا دا ءالىپبيدىڭ ءتۇرلى نۇسقالارى جاسالدى. وعان ۇلكەن عالىمدارىمىز بەن ايتۋلى ءتىل ماماندارى دا تۇگەلدەي دەرلىك اتسالىستى. دەگەنمەن ەلباسى لاتىن ءالىپبيىنىڭ سوڭعى نۇسقاسىنا توقتام جاسادى. ەلباسىنىڭ بۇل تاڭداۋى كەزىندەگى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ جاساعان جوباسىنا وتە سايكەس كەلەدى. بۇل ەندى دەر كەزىندە جاسالىپ وتىرعان تاريحي قادام. مەملەكەتتىڭ الەۋەتىن, ۇلتتىڭ تاريحىن تانىتاتىن ماڭىزدى شەشىم.

داريا قوجامجاروۆا,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى

جامبىل وبلىسى

حالىقتىق شەشىم وڭ سەرپىن بەرەدى

ءبىز كوپتەن بەرى لاتىن الىپبيى­نە كوشۋدى ماقسات ەتىپ كەلە جات­قان ەلمىز. جىل باسىندا قوعام تالقىسىنا سالىنعالى بەرى بار­لىق الەۋمەتتىك توپتىڭ اراسىندا ءارتۇرلى نۇسقاعا بايلانىستى الۋان ءتۇرلى پىكىر ايتىلدى. لاتىنعا كوشۋدى كوپشىلىك قاۋىم, بۇكىل قازاق ەلى قولداپ وتىر. كۇللى الاش جۇرتىن الاڭداتقان باستى ماسەلە, جاڭا ءالىپبيدىڭ ءبىزدىڭ دىبىس­تىق جۇيەمىزگە شاق بولۋى, ءتول دىبىس­تارىمىزدىڭ ءدال بەدەرلەنۋى ەدى. وسى ماقسات اپوستروفتاردا لا­يىقتى كورىنىس تابۋى ءۇشىن ماماندار ءالى دە جان-جاقتى جۇمىس ىستەۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. ساياسي شەشىم قابىلدانعانىمەن, لاتىن ءالىپبيىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسى وسىمەن توقتاتىلدى دەپ ارقانى كەڭگە سالىپ, جايلانۋعا ءالى ەرتە. ويتكەنى «كوش جۇرە تۇزەلەدى» دەگەندەي, بىزدەن بۇرىن لاتىنعا كوشىپ العان كورشىلەس ەلدەردىڭ تاجىريبەسىندە بۇل ۇدەرىس ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلعانىن قاپەرگە العانىمىز دۇرىس. 

تۇركى دۇنيەسى ەلدەرىمەن ارا­مىزداعى قارىم-قاتىناستى نى­عاي­تامىز دەگەن نيەتىمىزگە بۇل حا­لىقتىق شەشىم وڭ سەرپىن بەرمەك. شەتەلدىكتەرگە قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ دە وڭايىراق بولادى. الەم­دىك قاۋىمداستىققا ەڭ كوپ تارا­عان ءالىپبيدى تۇتىنۋ ارقىلى دۇنيە­جۇزى­لىك كەڭىستىككە شىعۋ مۇم­كىن­دىگىمىزدىڭ دە كەڭەيەتىنى شىندىق. بۇگىنگىدەي جاڭاشىلدىق, يننوۆاتسيا, جاھاندانۋ كەزەڭىندە قازاق ءتىلىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ الەم­دىك كوممۋنيكاتسياعا كىرۋگە كەڭ مۇم­كىندىك تۋدىرادى. 

شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور

 

سوڭعى جاڭالىقتار