ادەبيەت • 25 قازان, 2017

ءبىر دىڭگەگىمىز – ءدىنىمىز

716 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

دانىشپان اباي «وتىز ال­تىن­­شى ءسوزى­نىڭ» باستاۋىندا:­ «پايعامبارىمىز سا­لالاھۋ ھالاي­ھي ءۋاسالامنىڭ (قۇدايدىڭ را­قى­مەتى جاۋعىر) حاديس شاريفىندە (پاي­عامبار تۋرالى اڭگىمەلەر) ايتىپتى: «مەن ءلا ءحاياھۇن ءۋا ءلا يمانۋن ءلاھۋ» دەپ, ياعني كىمنىڭ ۇياتى جوق بول­سا, ونىڭ يمانى دا جوق, دەگەن. ءبىزدىڭ قازاقتىڭ ءوزىنىڭ ماقالى دا بار: «ۇيات كىمدە بولسا, يمان سوندا» دەگەن. ەندى بۇل سوزدەن ءبىلىندى, ۇيات, ءوزى يماننىڭ ءبىر مۇشەسى ەكەن», دەپتى. شىنىندا, ۇيات كەتكەن جەردە يمان بولمايتىنى انىق. يمانسىزدان يبالىق كۇتۋ جونسىزدىك. 

ءبىزدى كەشەگى كەڭەستىك ءداۋىر دىننەن بەز­دىردى. ساياسات يەسى ء«دىن اپيىن» دەسە يلانىپ, مولدانى قورلاپ, قىزىل تۋ كوتەرگەندى جان سالا قورعادىق. «ۇلتتار لابوراتورياسى» دەگەندى مالدانىپ, ءوزىمىزدى ۇمىتتىق. ادامسىڭ با, ازاماتسىڭ با دەسە – كوممۋنيسپىن دەپ كولگىرسىدىك. باسقا ءتىلدى بىلسەڭ باعىڭ اشىلادى دەپ سارنادىق. سويتسەك, ونىڭ ءبارى الدامشى يدەيانىڭ, ياعني وزىڭنەن وزگەنى ءور ساناپ, ماڭگۇرتتەندىرۋدىڭ زىميان ءتاسىلى ەكەن. ارينە سول تۇستا بۇكىل ۇلتىمىز ءب ۇلىندى دەۋ­گە دە بولمايدى. باستارى كەتەتىنىن بىل­سە دە ءدىن جولىنان تايماعان, بەس مەزگىل نامازىنان, وتىز كۇندىك ورازاسىنان جاڭىلماعان زيالىلار بولدى. تاۋەلسىزدىككە قول جەتىپ, دىنىمىزگە دەن قويعاندا ولاردىڭ ۇلگىسى بارىمىزگە التىن دىڭگەك سەكىلدى كورىنگەنى اقيقات. ولار حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويعى ءدىن-عۇرپىمىزداعى جىبەك ارقاۋ بولدى دەسەك جاراسادى. 

ءيا, كەر زاماننىڭ زالالى كەلتىر­گەن زيان­دى ەل بولعان سوڭ ۇعىپ, ءتۇسى­نىپ, تۇيسىندىك. يماندىلىققا ۇيىتاتىن ءدىنىمىز قايتا ورالعاندا, سانانى شىرماعان جات قىلىقتان ارىلدىق. مەشىتتەر سالىنىپ, مەدرەسەلەر اشىلدى. ەركىن زامانعا وتتىك. بىراق سول ەركىن زاماندى «ەركەلىك» دەپ ۇققاندار دا تابىلىپ جاتتى. ەلىمىزدى تانىپ, ۇلتىمىزدىڭ ۇلى ۇعىمدارىمەن قاۋىشقاندا جاۋ دەپ جار سالعاندارىمىزدىڭ كوبى حالقىمىزدىڭ قادىرلىسى, جۇرتىمىزدىڭ جاقسىسى بولىپ شىقتى. ولار ءبىلىم شىراعىن جاعىپ, عىلىم نەگىزىن قالاپتى. ۇلتتى جويىپ, بايلاۋسىز قۇلداي ۇستاۋ ءۇشىن اقىلدىنى جايراتىپ, تابانى ءبۇرسىزدى سايراتىپ قوياتىنىنا دا كوز جەتكىزدىك. اپىر-اي دەسەڭىزشى, سول كەزدە دارا ابايدىڭ «اللانىڭ ءوزى دە راس, ءسوزى دە راس, راس ءسوز ەش ۋاقىتتا جالعان بولماس», «اللا وزگەرمەس, ادامزات كۇندە وزگەرەر», دەگەنىنە دە ءمان بەرە قويماپپىز... 

ءدىنىمىز كەلدى, ءتىلىمىز ءورىسىن كەڭەيت­تى, سالتىمىز سالتانات قۇردى دەپ بوركىمىزدى اسپانعا اتىپ, ءبورى مىنەز كورسەتىپ, ەلبا­سىنىڭ ەلدىك جولىن قولداپ, تورتكۇل د­ۇنيەگە بۇراتانا قازاق ءبۇتىن قازاق رە­تىندە تانىلدى. نيەتىندە بۇزىقتىق جوق ۇل­تىمىزدىڭ ۇلىلىعىن, جەرىمىزدىڭ بايتاق بايلىعىن الەم ءبىلدى, كوردى. دەگەنمەن, جاتتى جاقىن, الىستى اعايىن ەتكەن حالقىمىز دىنگە بەت بۇرعان تۇستا زيانكەستىكپەن قادامىن تەرىس بۇرۋعا جىلان باۋىرلاپ جەتكەندەر دە تابىلماي قويمادى. ءسويتىپ ءبىراز قانداستارىمىز جات اعىمنىڭ شىرماۋىندا قالدى. قازىر سول جولسىزدىق ۇيىعان ۇلتىمىزدى «بۇل قالاي بولدى», دەگەن ويعا قالدىرىپ وتىر. اتام قازاق ءدىن مەن يماندى تەڭ ۇستاعان, ورايىنان جاڭىلماعان, ورىنسىز بۇرمالاۋعا بارماعان جۇرت ەدى. ءدىندى قۇدىرەت تۇتقانى سونشاما, ءدىنسىز دەگەن ءسوزدى ايتا قويماعان. كەيبىرەۋلەردىڭ تىرلىگى كوڭىلىنە قونباسا, ار-ۇياتتى اتتاسا, «يمانسىز» دەگەن ەكەن. سول كيەلى دە قاسيەتتى ءدىنىمىز سوڭعى كەزدەرى ءارتۇرلى اڭگىمەگە ارقاۋ بولا باستادى. بۇل ۇلتتى ءبۇلدىرىپ المايمىز با دەگەن ساقتىقتان تۋىنداپ وتىرعانى دا بەلگىلى. ءدىن ۇلتتىڭ ۇلگىسىمەن استاسسا جاراسىم تاباتىنىن ءدىن عۇلامالارى ايتقان. 

ۇلتتىق ۇلگى دەگەننەن شىعادى, كەي­بىر ءدىن جولىنا تابانداپ بەت بۇرعان باۋىرلار وزگە جۇرتتىڭ تىرلىگىنە كوزسىز ەرىپ بارا جاتقانداي اسەر قالدىرادى. ەڭ قيىنى ۇلكەندى قويىپ بالالاردى, ياعني وڭ مەن سولىن تولىق بىلە قويماعان مەكتەپ وقۋشىلارىن يماندىلىققا باۋليمىز دەگەن جەلەۋمەن, اسىرەسە گۇل تەكتەس قىزدارىمىزدى تۇمشالاپ قويۋ, ولاردى ەرتەڭ تۇڭعيىققا باتىرىپ جىبەرمەي مە؟ اتام قازاق قىزىن قۇتتى قونىسىنا قوندىرعانشا قوناق دەپ تورىنە وتىرعىزىپ, ۇكىلەگەن, بورىك كيگىزىپ, ورامال-شارشىنى جولاتپاعان ەدى. ۇلعا بالاپ, ۇلىنىڭ قاتارىندا ۇستاعان ەدى. بۇل كۇندەرى مەكتەپكە باراتىن سول قىز بالالاردىڭ كيىمى تۋرالى ويلى-قىرلى اڭگىمە زاڭ اياسىندا شەشىمىن تابۋ ۇستىندە. وعان يلانعاندار دا بار, قۇقىعىن تالاپ ەتىپ قارسى شىعۋشىلار دا جوق ەمەس. اقيقاتىنا كەلەر بولساق, يسلام ءدىنى ءبىلىم مەن عىلىمعا شەك قويماعان. سونىڭ مىسالى ەمەس پە, قازىرگى ءبىلىم مەن عىلىم جەتىستىگىنىڭ ءتۇپ-تامىرى يسلام دىنىنەن باستاۋ الاتىنى. 

بۇگىنگى ۇلبىرەگەن ۇل مەن قىزعال­داقتاي قىزدارىمىز – ەلدىڭ ەرتەڭى, ۇلتتىڭ بولاشاعى. دىنگە دە ساۋاتتىلىق كەرەك. كوزسىز ۇرىنۋ جارىققا ەمەس, تۇنەككە تارتادى.

سۇلەيمەن مامەت,

«ەگەمەن قازاقستان»

 

سوڭعى جاڭالىقتار