وسىنداي قيىن-قىستاۋ شاقتا, ناقتىراق ايتساق 1916 جىلى 25 شىلدە كۇنى ءىى نيكولاي پاتشا «يمپەريا قۇرامىنداعى بۇراتانا حالىقتاردىڭ ەر ادامدارىن قيمىل ۇستىندەگى ارميانىڭ قورعانىس ءھام اسكەري قۇرىلىستارىن سالۋعا تارتۋ تۋرالى» جارلىق شىعاردى. ونداعى ماقسات بۇراتانالاردى تىل جۇمىسىنا جەگۋ ارقىلى ارميا قاتارىن تولىقتىرىپ, بۇل مىندەتتى اتقارىپ جۇرگەن ورىس شارۋالارى مەن جۇمىسشىلارىن سوعىسقا بوساتىپ الۋدى كوزدەدى.
جارلىق بويىنشا تۇركىستان مەن دالا ولكەسىنەن مايدانعا وكوپ قازۋعا 400 مىڭ, سونىڭ ىشىندە قازاقتار قونىستانعان دالالىق وبلىستاردان – 100 مىڭنان استام, جەتىسۋ وڭىرىنەن 87 مىڭ ادام تارتۋ جوسپارلانعان ەكەن. پاتشانىڭ جوعارىداعى جارلىعى وتارلاۋ ەزگىسىنە ازەر شىداپ وتىرعان حالىقتىڭ كوتەرىلۋىنە جول اشتى.
وسىنداي كوتەرىلىس وشاقتارىنىڭ ءبىرى جەتىسۋ ولكەسىندە پايدا بولىپ, كوتەرىلىس كوسەمى رەتىندە ۇزاق باتىر ساۋرىق ۇلى تانىلدى. ۇزاق باتىر مەن جامەڭكە 1916 جىلى جازدا قارقارا جايلاۋىندا حالىقتى جيناپ, مايداننىڭ قارا جۇمىسىنا ادام بەرمەۋگە ءباتۋالاسادى. بۇل جەردى حالىق كەيىن «ەرەۋىلتوبە» اتاپ كەتكەن. ازعانا ۋاقىت ىشىندە كوتەرىلىس اۋماعى شۋ وزەنى مەن ىستىقكولگە جاپسارلاس جاتقان بۇكىل اۋماقتى قامتىپ ۇلگەرەدى. جينالعان توپ تامىزدىڭ 3-ءى كۇنى اسى وزەنىنىڭ اڭعارىنا ورنالاسقان ەكى مىڭ ادامدىق حلىنوۆسكيدىڭ وتريادىنا سوققى بەرەدى.
جاعدايدىڭ تىم شيەلەنىسۋىنە بايلانىستى 1916 جىلى 20 شىلدەدە گەنەرال كۋروپاتكين تۇركىستان ولكەسىنىڭ گەنەرال-گۋبەرناتورلىعىنا تاعايىندالىپ, كوتەرىلىسشىلەردى جازالاۋ ءۇشىن جەتىسۋعا قارۋلى اسكەر جاساعىن اكەلدى. مۇزداي قارۋلانعان پاتشا اسكەرىنە توتەپ بەرە الماعان كوتەرىلىسشىلەر جەڭىلىسكە ۇشىراپ, ءتىرى قالعاندارى تاۋعا تىعىلىپ, كوبى شەكارا اسىپ كەتەدى.
كوتەرىلىس باسشىسى ۇزاق باتىر 1916 جىلى 22 شىلدە كۇنى بىرنەشە سەرىكتەرىمەن تۇتقىنعا الىنادى. كەشىكپەي ونى قاراقول تۇرمەسىنە ايدايدى. تۇرمەدەگى تۇتقىندارعا قارۋلى كۇزەتشىلەر كەنەتتەن وق جاۋدىرعان ءساتتى پايدالانىپ, ۇزاق باتىر سەرىكتەرىنىڭ كومەگىمەن تۇرمەدەن قاشىپ شىعادى. بىراق اۋىر جارالانعاندىقتان جولاي قازا تاپقان.
وتكەن شىلدە ايىنىڭ ورتاسىندا استانا قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان الماتى وبلىسىنىڭ مادەني كۇندەرى اياسىندا اشىلعان كورمەگە ۇزاق باتىردىڭ قوس شوقپارى اكەلىنىپتى. شوقپارلار قاتتى اعاشتان جاسالعان ەكەن. تولىق كەپكەن. وزەگىندە ينەنىڭ ۇشىمەن ءىلىپ الار دىمقىل جوق. سيدام ساپتى, ۇزىن شوقپاردىڭ ءدىڭ ۇشىنداعى تەسىكتەن وتكىزىلىپ, شىعىرشاقتالا بايلانعان ەسكى قايىس بۇلدىرگىسى بار. بۇل بۇيىم سايىس كەزىندە قارۋ قولدان سۋسىپ ءتۇسىپ كەتپەۋ ءۇشىن بىلەككە ءىلىنىپ تۇرۋعا قولاي بولسا, جاي كۇندەرى كەرەگە باسىنا شوقپاردى سالاقتاتىپ, اسىپ قويۋعا ىڭعايلى. ەكىنشى شوقپار بىرىنشىسىنەن ءسال قىسقاراق, ونىڭ جۋانتىق سابىنىڭ ۇشىنا قولعا تولىق قونىمدى ۇستالۋى ءۇشىن شيىر شەڭبەرلى بىلەۋ ويىلعان. قوس شوقپاردىڭ دا دوعال باستارى تابيعي اعاشتىڭ شورلانعان ۇرى بەزەۋىنەن جاسالىپ, جۇمىر توقپاعىنا ايقىش-ۇيقىش بەل-بىلەۋ سالىنىپتى. جادىگەرلەر قازىر م.تىنىشپاەۆ اتىنداعى وبلىستىق تاريحي ولكەتانۋ مۋزەي قورىندا تۇر.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ورىنباي بالمۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
