وتكەن عاسىردىڭ 1929-1940 جىلدارى لاتىن ارپىندە بولدىق. بۇگىندە كەز كەلگەن ازامات لاتىن ءالىپبيىن بىلمەسە دە ونىڭ ىشىندەگى ارىپتەردى وقي الاتىنىمىزعا سەنىمدىمىن. ورىس, اعىلشىن تىلدەرىن دە ۇيرەنىپ, انا تىلىمىزدەي مەڭگەرىپ جاتىرمىز عوي. سوندىقتان قيىندىقتار تۋمايدى دەپ بىلەمىن. جاستار قازىرگى 42 ارىپكە قاراعاندا 25 تاڭبادان تۇراتىن لاتىن ءالىپبيىن تەز ۇيرەنىپ الادى. «نە ءۇشىن لاتىن ارپىنە كوشۋىمىز كەرەك؟», دەگەن سۇراق توڭىرەگىندە گازەت-جۋرنالداردان كوپتەگەن ماقالالاردى وقىپ, تانىستىم. مەن ەلباسىنىڭ پىكىرىمەن تولىق كەلىسەمىن. دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋدى جوسپارلاپ وتىرعان مەملەكەتىمىزدىڭ سولارمەن تەرەزەسى تەڭ بولۋى ءۇشىن دە بۇل رەفورما قاجەت.
ساياسي ماڭىزدىلىعى جاعىنان ايتقاندا, كيريلليتسامەن ءسىڭىپ كىرگەن وتارلىق سانادان ارىلۋ ءۇشىن دە ونىڭ ساياسي ماڭىزى زور. ەكىنشىدەن, لاتىن جازۋى قولدانىسقا وڭاي, يگەرۋگە ىڭعايلى. وعان قوسا جاراتىلىس عىلىمدارى جاعىنان دا قولدانىستا دالدىلىگى مەن قولايلىلىعىن دۇنيەجۇزىنىڭ ءومىر تاجىريبەسى دالەلدەدى. جەر بەتىندە لاتىن ءالىپبيى بارلىق سالادا قولدانىلاتىنى بايقالادى. بارلىق ءدارى-دارمەك اتاۋلارى, ماتەماتيكا, فيزيكا, حيميا فورمۋلالارى, كوپتەگەن تەرميندەر, ماماندىقتارعا قاتىستى عىلىمي ادەبيەتتەر – بارلىعى دا لاتىن الىپبيىمەن بايلانىستى ەكەنىن بايقاۋعا بولادى.
لاتىن گرافيكاسىن قولداناتىن بارلىق ەلدەردىڭ الىپبيىندەگى ءارىپ سانى تىلدەگى فونەمالار سانىنان الدەقايدا از بولۋى دا ونىڭ جەتىستىگى بولىپ تابىلادى. لاتىن ارپىنە كوشۋ − ءتۇبى ءبىر, تاريحى ورتاق تۇركى حالىقتارىمەن جاقىنداستىرا تۇسەتىنى دە ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. ولارمەن بىرلەسە وتىرىپ, گۋمانيتارلىق عىلىمي-زەرتتەۋلەردى جاڭا ساتىعا كوتەرۋگە مۇمكىندىكتەرىمىز كوبەيەدى. لاتىن الىپبيىنە كوشۋ – قازاق حالقىنىڭ العا جىلجۋىنا, جاڭا زامان تالابىنا ساي ءوسىپ-وركەندەۋىنە بولاشاقتا ەلىمىزدىڭ جان-جاقتى دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ, جەمىسى مەن جەڭىسىن اكەلەرى ءسوزسىز.
روزا الىبەكوۆا,
اقمولا وبلىسى
وركەنيەتتى شەشىم
ءالىپبي اۋىستىرۋ ۇلتىمىزدىڭ تاريحىنداعى ەڭ ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان وسىنداي مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ىسكە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعانىمىز ءجون. لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ تۇركى الەمىمەن بايلانىسى ودان ءارى ارتا تۇسەدى. ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەسىنە زور ىقپال ەتەدى. سونىمەن بىرگە شەتەلدەردە تۇراتىن قانداستارىمىز ءۇشىن ءوز اتامەكەنىمەن قارىم-قاتىناس جاساۋدى دا جەڭىلدەتە تۇسەر ەدى. جالپى تۇرىك حالىقتارىمەن بىرگە بولۋدىڭ ءبىر ۇلكەن جولى – ورتاق الىپبيدە ءجۇرۋ. بولاشاقتا تۇرىك حالىقتارىنىڭ جازۋداعى بىرلىگى ساقتالاتىن بولسا, نەگىزگى ماقساتتارىمىزدىڭ ءبىرى ورىندالعان بولار ەدى. ءتىپتى وزگە ۇلتتاردىڭ دا قازاق ءتىلىن وقۋعا, زەرتتەۋگە دەگەن سۇرانىسىن تۋعىزۋى ابدەن مۇمكىن.
لاتىن الىپبيىنە كوشۋ – جاي ءالىپبيدى اۋىستىرا سالۋ ەمەس, ول ءبىز ءۇشىن وركەنيەتتى شەشىم. لاتىن الىپبيىنە كوشكەن تۇستا ءبىزدىڭ ۇتاتىن جاقتارىمىز كوپ. تىلىمىزدەگى قازىرگى جات دىبىستاردى تاڭبالايتىن ارىپتەردى قىسقارتىپ, سول ارقىلى قازاق ءتىلىنىڭ تابيعي تازا قالپىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك الامىز. قازاق ءتىلىن وقىتقان ۋاقىتتا باسى ارتىق تاڭبالارعا قاتىستى ەملە, ەرەجەلەردىڭ قىسقاراتىنى بەلگىلى. ول مەكتەپتەن باستاپ بارلىق وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ ءۇردىسىن جەڭىلدەتەدى. لاتىن الىپبيىنە كوشۋ – قازاق ءتىلىنىڭ حالىقارالىق دارەجەگە شىعۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاق تىلىنە كومپيۋتەرلىك جاڭا تەحنولوگيالار ارقىلى حالىقارالىق اقپارات كەڭىستىگىنە كىرىگۋگە ءتيىمدى جولدار اشىلادى.
سونداي-اق ءتۇبى ءبىر تۇركى دۇنيەسى, نەگىزىنەن, لاتىندى قولدانادى. بىزدەرگە ولارمەن رۋحاني, مادەني, عىلىمي, ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى, تىعىز بايلانىستى كۇشەيتۋىمىز كەرەك. بۇل بىزگە ەڭ قاجەتتى دۇنيە. سوندىقتان لاتىن الىپبيىنە كوشكەنىمىز دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. ول ءۇشىن بارشا حالىق ەش الاڭداۋسىز لاتىن الىپبيىنە كوشۋگە پسيحولوگيالىق تۇرعىدان دايىن بولۋى كەرەك. بارشا حالىققا ىڭعايلى, قاراپايىم, ۇعىنىقتى لاتىن ءالىپبيىن تاڭداپ العانىمىز ءجون. تىلىمىزدەگى دىبىستارعا سايكەس قارىپتەردى تاڭداپ, ساۋاتتى جازۋعا لايىقتى ءالىپبيدى قۇراستىرۋىمىز قاجەت دەپ بىلەمىن.
ايجان كارتاەۆا,
س.امانجولوۆ اتىنداعى
شقمۋ-دىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
وسكەمەن
