«جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكس جوباسى تالقىعا تۇسكەن جيىنعا قاتىسقان وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ: «ەلىمىزدىڭ يندۋستريالدى ايماعى سانالاتىن اتىراۋ وبلىسىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋشى, كومىرسۋتەگى كەن ورىندارىن يگەرۋشى, بارلاۋ قۇقىعىنا يە كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى مەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ماڭىزدى ماسەلەنى بىرىگىپ ساراپقا سالۋى وسى ءىستىڭ وڭ باعىتتا وربۋىنە سەرپىن بەرەدى», - دەدى.
راسىندا دا, جەر قويناۋىن پايدالانۋ سەكتورىنىڭ ەل ەكونوميكاسىنا قوسار ۇلەسى زور. كوميتەت توراعاسى گلەب ششەگەلسكيدىڭ ايتۋىنشا, كودەكس جوباسىنىڭ دايىندالۋىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنىڭ نورمالارىن بەكىتۋ تۋرالى تاپسىرمالارى مەن شيكىزاتتى پايدالانۋ تۋرالى كودەكستىڭ قابىلدانۋى نەگىز بولعان. ەلباسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ءوندىرۋشى سالانى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ نەگىزگى بولشەگى رەتىندە رەفورمالاۋدى, قازاقستاننىڭ گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىندا الەمدىك نارىققا شىعۋ كەرەكتىگىن, ول ءۇشىن شيكىزاتتى پايدالانۋ تۋرالى زاڭدى جەڭىلدەتۋ ارقىلى ينۆەستيتسيالار تارتۋ قاجەتتىلىگىنە باسا نازار اۋدارعان ەدى.
كوشپەلى وتىرىستا قر ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر توقتاباەۆ, قر ەنەرگەتيكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆتەر بايانداما جاسادى. «KAZENERGY» قاۋىمداستىعىنىڭ باس ديرەكتورى بولات اقشولاقوۆ پەن وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى, ءىرى كاسىپورىن باسشىلارى دا تالقىلاۋعا قاتىستى. «ەمبىمۇنايگاز» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رىستى تاسماعامبەتوۆا مەن «اتامەكەن» ۇكپ ايماقتىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى ءاليا بەكقوجيەۆا تاقىرىپقا قاتىستى پىكىرلەرىن ايتتى.
«تەك مۇناي مەن گاز ءونىمى ارقىلى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ىشكى ءونىمىنىڭ 20 پايىزى, ەكسپورتتىق كىرىستىڭ 60 پايىزى, ۇلتتىق قوردىڭ 99 پايىزى قاراستىرىلادى, - دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ. – سوندىقتان جەر قويناۋىن پايدالانۋعا قاتىستى دايىندالىپ جاتقان كودەكس جوباسى اسا ماڭىزدى».
كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەدەن اتىراۋ وبلىسىنداعى ەكولوگيالىق احۋال دا تىس قالعان جوق. وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى قابيجان قاپانوۆ ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا وڭىردەگى جاعدايدى باياندادى. «وبلىستا مۇناي-گاز سالاسىندا بىرنەشە ءىرى جوبالار جۇزەگە اسىپ جاتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە قورشاعان ورتاعا اسەر ەتپەي قويمايدى, - دەدى ول. - 2015 جىلى اۋاعا تاستالاتىن لاستاعىش زاتتاردىڭ جالپى كولەمى 160 مىڭ توننا بولسا, 2016 جىلى 177 مىڭعا وسكەن. اۋا لاستانۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبىنىڭ ءبىرى – مۇناي-گاز ءوندىرۋ مەكەمەلەرىمەن الاۋلاردا ىلەسپە گازدىڭ جانۋى. بۇل پروبلەما بۇگىنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. جىل باسىنان بەرى 386 ملن شارشى مەتر ىلەسپە گاز جاعىلدى. ەكىنشى ماسەلە – دەپارتامەنت جۇرگىزگەن تەكسەرۋ كەزىندە جەكەلەگەن مۇناي كومپانيالارىنىڭ ىلەسپە ۋلى گازدى اتموسفەراعا جاقپاي, شيكىلەي جىبەرۋ جانە اۋادا رۇقساتسىز جاعۋ دەرەكتەرى انىقتالدى».
اتىراۋلىق ەكولوگتاردى كاسپي تەڭىزىنىڭ سۋ باسۋ ايماقتارىندا ورنالاسقان اپاتتى جاعدايلارداعى مۇناي ۇڭعىمالارى دا الاڭداتادى. بۇگىنگى كۇنى ولاردىڭ ناقتى ەسەبى جوق. سوڭعى جىلدارى سالاعا قاراجات از قارالعاندىقتان, اۋا ساپاسىن زەرتتەيتىن قۇرال-جابدىقتاردىڭ توزىعى جەتكەن ەدى. بيىل وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆتىڭ قولداۋىمەن 100 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, جىلجىمالى زەرتحاناعا, جاڭا جابدىقتارعا قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگى تۋدى.
«جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك توتەنشە جاعدايلار كەزىندە جەدەل ارەكەت ەتۋ ءۇشىن ەكولوگيالىق مونيتورينگ جۇرگىزە الماي وتىر», - دەگەن وبلىس اكىمى ن.نوعاەۆ «قازگيدرومەت» مەكەمەسىنەن ەكولوگيالىق مونيتورينگكە مونوپوليانى الىپ تاستاۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتى.
جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى زاڭناماعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن گەولوگيالىق بارلاۋ مەن وندىرۋگە ينۆەستيتسيالار سالۋدى ىنتالاندىرۋعا باعىتالعان جانە مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەن مەملەكەت مۇددەلەرىن قورعاۋدى ساقتاي وتىرىپ, جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا ءوزارا ارەكەتتەسۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋدى كوزدەيدى. جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار تالقىعا تۇسكەن كودەكس جوباسىنا قاتىستى ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى.
باقىتگۇل باباش,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ
