ول مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, بيزنەس-سەكتور مەن ازاماتتىق قوعامنىڭ ءوزارا ءتيىمدى ءىس-قيمىلىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىستى بولدى جانە تۇجىرىمدامالىق شەشىمدەر قابىلداپ, ءىس-قيمىلدىڭ ناقتى جوسپارىن ايقىنداپ وتىردى. ونىڭ ۇسىنىسىمەن پرەزيدەنت بەكىتكەن شەشىمدەردى ورىنداۋ ءۇشىن پارلامەنت زاڭدار, ال ۇكىمەت قاۋلىلار قابىلدادى. مينيسترلەر مەن اكىمدەردىڭ باستامالارىنىڭ ءتيىمدى بولۋىن جانە جۇزەگە اسىرىلۋىن ۇلتتىق كوميسسيا قاتاڭ باقىلاۋعا الدى. سونىمەن قاتار ۇلتتىق كوميسسيانىڭ جانىنان بەدەلدى شەتەلدىك ساراپشىلاردان تۇراتىن حالىقارالىق كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس تە قۇرىلدى. بۇل كەڭەس تە ءوز تاراپىنان ۇسىنىمدار جاساپ, رەفورمالاردى ورىنداۋ ناتيجەلەرىنىڭ تاۋەلسىز, جۇيەلى مونيتورينگىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
ۇلت جوسپارىن ورىنداۋ 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستالدى. وسى ايدىڭ 6 قاڭتارىندا جاريالانعان «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى ماقالاسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ونى ىسكە اسىرۋ جولىندا قانداي دايىندىقتار جاسالعانى تۋرالى دايەكتى تۇردە بايانداپ بەردى. وندا پرەزيدەنت: «مەملەكەتتى, ەكونوميكا مەن قوعامدى دامىتۋ ءۇشىن قاعيداتتى جاڭا قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستىراتىن 59 زاڭ كۇشىنە ەندى. ولار ءبىزدىڭ قازاقستاندىق ارمانىمىز – ءححى عاسىردا كوشباسشى وتىز ۇلتتىڭ ءبىرى بولۋعا قول جەتكىزۋىمىزگە جول اشادى. ءار ۇرپاقتىڭ ءوز ارمانى بار, ولاردا تەك جەكە جانە وتباسىلىق يگىلىكتەرگە عانا ۇمتىلىس كورىنىس تاپپايدى. ولاردا قاشاندا تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى, ءوز حالقى مەن وتانىنىڭ باقىتى تۋرالى ارمان ايقىن كورىنەدى. اتا-بابالارىمىزدىڭ كوپتەگەن ۇرپاقتارى ءۇشىن قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى اسىل ارمان بولىپ كەلدى. ءبىز ولاردىڭ ازات جانە تاۋەلسىز وتاندى اڭساعان كوپ عاسىرلىق قيالدارىن ءىس جۇزىنە اسىردىق. قازىرگى قازاقستاندىقتار ءۇشىن تاۋەلسىزدىك كوپەتنوستى قوعامىمىزدىڭ ناقتى, جوعارى ساپاداعى ومىرلىك قۇندىلىعىنا اينالدى. ءبىز وسىدان بار-جوعى شيرەك عاسىر بۇرىن عانا بارلىق اقىل-ويىمىز بەن جۇرەگىمىزدى باۋراپ العان كوپتەگەن وي-نيەتتەرىمىزگە قول جەتكىزدىك. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگەمەندىگى كونستيتۋتسيا مەن زاڭداردىڭ بەرىك ارقاۋى مەن حالىق مۇددەسىنە قىزمەت ەتەتىن مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ كاسىبي جانە نەگىزدى ءىس-قيمىلىنا ارقا سۇيەۋىن قامتاماسىز ەتتىك. ونى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ناقتى تابىستارىمەن, ۇلتتىق بايلىقتىڭ جانە حالىق يگىلىگىنىڭ وسىمىمەن نىعايا تۇسەتىن ەتتىك», دەپ جازدى.
پرەزيدەنتتىڭ ۇلت جوسپارى قازاقستاندىقتارعا ەلدىڭ جارقىن بولاشاعىنا قانداي باسپالداقتار شىعاراتىنىن ايقىن كورسەتتى. «100 ناقتى قادام» – مەملەكەتتىك دامۋ مەن قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق قىرلارىن رەفورمالاۋدىڭ جولدارىن اشىپ بەردى. سونىڭ ىشىندە العاشقى 15 قادام مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ كاسىبيلىگىن ارتتىرۋدىڭ جولدارىن قامتىعان. كەلەسى 19 قادام سوت جۇيەسى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن جاڭعىرتۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن قاراستىردى. بۇگىنگى قوعامنىڭ تۇراقتى جانە تىنىشتىقپەن دامۋىندا بۇل جۇيەلەردىڭ ماڭىزى اسا زور. سوت سالاسىندا بۇرىن زاڭنىڭ باپتارىن بۇرا تارتىپ قولدانۋ ارقىلى قوعامدىق نارازىلىق تۋعىزۋ وقيعالارى ءجيى كەزدەسىپ وتىرعان ەدى. وسىندايلاردىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن ۇلت جوسپارىنىڭ 19-قادامىندا سۋديالاردىڭ ەسەپ بەرۋ ءتارتىبىنىڭ كۇشەيتىلۋى قاراستىرىلعان. «ەسەپتى دوس ايىرىلماس» دەمەكشى سۋديالاردىڭ ەسەپتىلىگى ارتىپ, ونىڭ ناتيجەسى قوعام الدىندا ايتىلىپ وتىرسا, سۋديانىڭ بۇرا تارتۋى دا تولاستايدى. سونىمەن قاتار وسى قادام سۋديالاردىڭ جاڭا ەتيكالىق كودەكسىن جاساۋدى بەلگىلەگەن. سۋديالار وداعىنىڭ كەزەكتەن تىس ءVىى سەزىندە جاڭا ەتيكالىق كودەكس قابىلداندى. سونىمەن قاتار 20-شى قادام بارلىق سوت پروتسەستەرىنە بەينە جانە تاسپاعا جازۋ شارالارىن قاراستىرسا, بۇل ماسەلە دە قازىر شەشىمىن تاپتى. «سۋديانىڭ بەينە جازۋدى توقتاتۋعا نەمەسە اۋديو جازۋ ماتەريالدارىن رەداكتسيالاۋعا مۇمكىندىگى بولماۋى ءتيىس» دەگەن تالاپ ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرا تۇسكەنىن بۇگىن كورۋگە بولادى. زاڭنىڭ باپتارىن بۇرىنعىداي بۇرا تارتقانى ءۇشىن قوعامدىق نارازىلىقتاردى تۋدىرۋ وقيعالارى ازايىپ كەلەدى. وسى رەفورمانىڭ ىشىندەگى 32-ءشى قادام «قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋ كارتاسى» ۇلتتىق اقپاراتتىق جۇيەسى نەگىزىندە ينتەرنەت-پورتالىن قۇرۋدى قاراستىرعان. قازىر بۇل كارتا جاسالىپ, وعان ەلىمىزدە 1 اپتادان ءارى كەتپەيتىن مەرزىمدە جاسالعان بارلىق قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق تىركەلۋدە. ءسويتىپ كارتا ىشكى ىستەر ورگاندارى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەردى. ءاربىر ازامات كارتاعا ءوز مەكەنجايىن ەنگىزۋ ارقىلى سول راديۋستا تىركەلگەن قىلمىستار تۋرالى اقپارات الا الادى. ول سۇرانىس بەرۋشىنىڭ ەلەكتروندى پوشتاسىنا جىبەرىلەدى. پورتالدا پوليتسيا بولىمدەرى, پوليتسياعا, ۋچاسكەلىك پوليتسياعا ارىز جازۋ, ارىزدى تەكسەرۋ سىندى قوسىمشا قىزمەت تۇرلەرى بار.
ءسويتىپ قازاقستاندىق سوت تورەلىگى مەن قۇقىق ءتارتىبى جۇيەسى اشىقتىق جانە كاسىبيلىك تۇرعىسىنداعى جاڭا ساپاعا يە بولدى. قازاقستاندىقتار مەن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ قۇقىقتارىن سوتتا قورعاۋ دەڭگەيى ەندىگى جەردە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەن دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ) مەملەكەتتەرىنىڭ جوعارى ستاندارتتارىنا سايكەس كەلەدى.
ۇلت جوسپارىنداعى «يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىم» رەفورماسىن قامتاماسىز ەتۋ 50 ناقتى قادامدا قاراستىرىلعان. بۇگىنگى تاڭدا ولار دا كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلۋدا. ماسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.مىرزاحمەتوۆتىڭ ەل تۇرعىندارىنا ەسەپ بەرۋدەگى ايتۋىنا قاراعاندا, ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاقسارتۋ ماقساتىندا ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق تاۋارلارىن الەمدىك نارىققا شىعارۋعا باعىتتالعان جوبالاردى جاساۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ال ءوندىرىس بويىنشا ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن 4 جوبا تاڭداپ الىندى. بۇل جوبالار ەت, ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ, وسىمدىك شارۋاشىلىعى (قىزاناق پاستاسىن ءوندىرۋ) سالاسىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ترانسۇلتتىق كومپانيالاردان باسقا, اوك سالاسىندا شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن 40-قا جۋىق جوبا بار. ينۆەستورلاردىڭ باسىم بولىگى گەرمانيا, رەسەي, تۇركيا, ۋكراينا, وڭتۇستىك كورەيا جانە قحر, فرانتسيا مەملەكەتتەرىنەن. 2021 جىلعا قاراي اۋىل شارۋاشىلىعى ەكسپورتىنىڭ كولەمىن 0,8-دەن 1,5 ملرد دوللارعا ارتتىرۋ قاراستىرىلعان.
بيزنەستى دامىتۋ مۇددەسى ءۇشىن ەكونوميكا مەن ەڭبەك قاتىناستارى سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭنامالار تۇبەگەيلى تۇردە قايتا جاڭارتىلدى. فەرمەرلەر مەن اگرارلىق كاسىپورىنداردى قوسا, وتاندىق ءىرى, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن بارىنشا قولايلى جاعدايلار مەن ىنتالاندىرۋ شارالارى جاسالدى.
ۇلت جوسپارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا بارلىق قازاقستان حالقى, سونىڭ ىشىندە ءاربىر ازامات مۇددەلى, ويتكەنى ول ءبىزدىڭ جارقىن بولاشاعىمىزدىڭ بەكەم باسپالداعى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان
