...سەلباي – امانگەلدىنىڭ ۇلى اتاسى. ول ءوزىنىڭ ءۇي-ورمانىمەن قازىرگى ماحامبەت اۋدانىنىڭ ون ءۇشىنشى اۋىلىندا ءوز اعايىندارىنىڭ اراسىندا وتىردى. اكەدەن جالعىز ەدى. بالا كەزىنەن سەلتەڭ جۇرىستەن اۋلاق بولدى. ۇلكەندەردىڭ «تەكتى اتانىڭ تۇياعى عوي» دەگەن ەستى سوزىمەن ارلى بوپ ەسەيىپتى. وجەتتىگى دە ءبىر باسىنا جەتەرلىك ەكەن. اقىرى ءبىر كۇنى نامىس وتىنا كۇيىپ كەتىپتى.
ازامات سوعىسى جىلدارىندا باتىس ولكەدە وكتەمدىك قۇرعان گەنەرال تولستوۆتىڭ كازاك اسكەرى ورال جاقتان قىسقان چاپاەۆ ديۆيزياسى, استراحان باعىتىنان قۋسىرعان كيروۆ كوميسسارلىق ەتكەن ون ءبىرىنشى ارميادان قاشىپ بارا جاتىپ, سەلبايدىڭ اۋىلىن توناپ, وزىمەن اتالاس اعايىنىنىڭ ون ەكىدە ءبىر گ ۇلى اشىلماعان ۋىزداي جاس قىزىن جىلاتىپ-سىقتاتىپ الىپ كەتەدى. سول كۇيزەلىستى كۇندەردە بۇل اۋىل ادامدارى تورى اتقا ءمىنىپ, قانىن ىشىنە تارتىپ, تۇتىگىپ تۇرعان سەلبايدى سوڭعى رەت كورەدى. بەيكۇنا قىز ءۇشىن سەلباي تولستوۆتىڭ باندىلارىمەن ارپالىسىپ, مەرت بولىپتى.
تاشكەنتتىڭ تەمىر جول ينستيتۋتىندا امانگەلدى سەلباەۆپەن بىرگە وقىعان دوسى قوجاحمەت ءۋازىر بىلاي دەپ ەسكە الادى: – امانگەلدى سول ستۋدەنت كەزىنىڭ وزىندە ء«بىز وسى نە ءۇشىن وقيمىز؟ ەرتەڭ كىم بوپ شىعامىز؟ تەمىر جول بويىن قارا – وڭشەڭ سىرتتان كەلگەندەر. سونىڭ كەيبىرى ىشكەن سۋىن, تاتقان ءدامىن, باسقان توپىراعىن سىيلاپ جۇرسە عوي, بۇگىن بار, ەرتەڭ جوق. سۋ اعىپ, تاس قالادى. وسىنىڭ ءمانىن تۇسىنەمىز بە ءبىز؟ ءبىزدىڭ اقىل-ويىمىز, سانا-سەزىمىمىز, قابىلەتىمىز سولاردان كەم ەمەس. ءبىز تياناقتى وقىساق, ماشينيست تە, سلەسارلار مەن ينجەنەرلەر, ستانسا باستىقتارى – ءبارى-ءبارى ءوز ۇلتىمىزدان شىعادى. سوندا عانا ءبىزدىڭ كوسەگەمىز كوگەرەدى», دەپ ۇلكەن ادامنىڭ نامىس-تى ءسوزىن ايتۋشى ەدى. سول كەزدە وسىلاي سويلەۋدىڭ وزىنەن زارەمىز ۇشاتىن-دى. وسىناۋ اسقاق يدەال ونى كۇندەردىڭ كۇنىندە قازاق تەمىر جولىنىڭ جارىق جۇلدىزى ەتتى.
سول دارەجەگە جەتۋ وڭاي بولسا قانە».
ماقات ستانساسى بولاشاعىنىڭ ءساتتى باستالعان باسپالداعى ەكەن. 1973 جىلى ول گۋرەۆ بولىمشەسى پويىزدار قوزعالىسىن ۇيىمداستىرۋ ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە اۋىستى. ونىڭ سان سالالى جاۋاپكەرشىلىك اۋقىمى كەڭەيدى. تاسىمال جۇمىسى, كاسىپورىندار, مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن قارىم-قاتىناس, ولاردى وزدەرىنىڭ اۋەنىنە ۇيلەستىرۋ… وزەن, ماڭعىستاۋ, بەينەۋ, ساعىز, ماقات, گۋرەۆ, گانيۋشكينو ارالىعى عانا ەمەس, شىعىستا قاندىاعاش, سولتۇستىكتە ورتالىق ازيا, باتىستا رەسەي باعىتىندا جوڭكىلگەن پويىزدار لەگىنىڭ بار تىزگىنى ءوز قولىندا. بۇل قىزمەتتە دە جۇلدىزى جانعان امانگەلدى سەلباەۆ تاعى ءبىر ىلگەرىلەدى. گۋرەۆ تەمىر جول بولىمشەسىنىڭ باستىعى پاۆەل سينيتسانىڭ ۇسىنۋىمەن بولىمشە بويىنشا جول قاۋىپسىزدىگىن تەكسەرۋ قىزمەتىنىڭ باستىعى مىندەتىن اتقاردى.
ءدال وسى كەزدە ۇلتتىق كادردىڭ جەتىمسىزدىگىن انىق سەزدى. ونى ول اشىق تا باتىل ايتا باستادى. بۇل ماسەلەدە ەشكىمگە جالتاقتامادى, وزىنەن زوردىڭ الدىندا قيپاقتامادى. ءوز مانسابىنان قورىقپادى دا. سول كەزدەردە جول ءبولىمىنىڭ باستىعى اننا پەتياكوۆا دەگەن ايەل ەشكىمدى بەت باقتىرمايتىن-دى. تەك سينيتسانى عانا تىڭدايدى. ماڭعىستاۋدا ىستەيتىن ءجونى بار جول جوندەۋ ينجەنەرى – بۇگىندە ماڭعىشلاق جول ديستانتسياسىنىڭ باستىعى قوجاحمەت ءۋازىردى قۇلسارىعا, قۇلسارىنىڭ ازاماتىن ماڭعىستاۋعا قۋىپ, ولاردىڭ حال-جاعدايىمەن ەسەپتەسپەدى. امانگەلدى وسى جىگىتتەرگە اراشا ءتۇسىپ:
«بىرەۋلەر تويعان جەرىندە جۇرەدى, ال قازاقتار تۋعان جەرىندە ءجۇرۋى كەرەك!» دەپ پەتياكوۆانىڭ ءۇنىن شىعارماي, سەسىن باستى. ول كەزدە بۇلاي سويلەۋ ەش مۇمكىن ەمەس ەدى. امانگەلدىنىڭ ادال قىزمەتى ونىڭ جولىن جارقىن ەتتى. كوپ ۇزاماي ول «گۋرەۆ-1» ستانساسىنىڭ باستىعى بوپ بەكىتىلدى. بۇل بار ءىسى كەرى كەتكەن ستانسا ەدى. العاشقى كۇندەردە قاتتى قوبالجىدى. جۇرەكسىندى. قالىڭ سورعا تاپ بولعانداي سالى سۋعا كەتتى. بىراق ىشىنەن «سابىر ءتۇبى – سارى التىن» دەدى. ء ار ءىستىڭ سەبەبى مەن سالدارى بار. سونى زەردەلەدى. بىلىكتى ماماندارسىز ەشنارسەنى شەشۋگە بولمايدى. ولاردىڭ سوزىنە دەن قويدى. بىرتە-بىرتە ءبىراز جايعا كوزى جەتتى. وسى ستانسادان وتەتىن حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ ميلليونداعان توننالىق جۇگى تيەلگەن پويىزداردى جان-جاققا دەر كەزىندە جونەلتۋ ابدەن قوجىراعان.
كوپتەگەن مەكەمەلەر مەن كاسىپورىندار, ولاردىڭ ىشىندە, اسىرەسە, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنا قوسا ورتالىق ازيانىڭ ءبىراز بولىگىن قامتيتىن اتاقتى «99-قۇرىلىس باسقارماسى», مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى, حيميا زاۋىتى, وداقتىق ماڭىزى بار گۋرەۆ بالىق كومبيناتى وسى ستانسانىڭ كەرقيساڭ ءىسى سالدارىنان كوپ تىعىرىققا تىرەلگەن. ستانسامەن بايلانىستى وسىنداي وندىرىستىك سالالاردىڭ جۇمىسىن جاپپاي ۇيلەستىرۋ وڭايعا سوقپادى. بەيمازا كۇندەر, ۇيقىسىز تۇندەر. ء«تۇن» دەمەكشى, بارلىق سوراقى ءىس تۇندە جاسالادى ەكەن. حارون راشيد پاتشا, ومار حاليفا سىندى امىرشىلەردىڭ جۇپىنى كيىنىپ الىپ, ەلەۋسىز جاننىڭ كەيپىندە حان بازارلار مەن ماحاللالاردى ارالاپ, ەلدىڭ حال-كۇيىن ءوز كوزىمەن كورگەنى سەكىلدى ول جەتى ءتۇن ىشىندە جارقۇلاعى جاستىققا تيمەدى. ءبارىن ءوز كوزىمەن كوردى. ءوزى عانا ەمەس, مۇنداي بەيمەزگىل جۇرىسكە پارتيا, كاسىپوداق, كومسومول بەلسەندىلەرىن دە بىرگە الىپ ءجۇرىپ, كەلەڭسىز جايلارعا ولاردىڭ دا كوزىن جەتكىزدى. سۇرانىس جاسالعان ۆاگونداردى دەر كەزىندە بەرمەي, سەرگەلدەڭگە سالىپ, وتىرىك نارياد جازىپ, اراق ىشەتىن قۇرعىرلاردىڭ دەنى – قۇراستىرۋشىلار بوپ شىقتى.
ولاردىڭ ناريادىنا قول قوياتىن سىبايلاسى – ستانسا كەزەكشىسى. ال كەرەك بولسا! بۇل بۇل ما, باسقا قالالاردان كومانديروۆكاعا كەلگەن تەپلوۆوز ماشينيستەرى دە داندايسىپ, بەتىمەن كەتكەن. ماسىل. شەتىنەن ماسكۇنەم. ەكى اي ىشىندە بۇل سۇمدىقتىڭ ءبارى اشكەرەلەندى. جيىرما شاقتى ءباتۋاسىز توعىشار جۇمىستان قۋىلدى. «پاحمەلشىل» ماشينيستەر دە «ەستەرىن جيدى». ءبىر جارىم ساعاتتا زورعا اۋىساتىن تەپلوۆوز بريگادالارى جارتى-اق ساعاتتا اۋىساتىن رەجىمگە ءتۇستى. كەيبىر مەكەمەلەر مەن كاسىپورىندار باسشىلارىنىڭ ۆاگونداردى مەزگىلىندە پايدالانبايتىن كەرەناۋلىعى قاتاڭ تالاپپەن, شىمبايعا باتار ايىپپۇلمەن ءجون-جونىنە كەلدى. ستانسانىڭ دەنى تازاردى. جۇمىسشىلاردىڭ شىرايى كىردى. بار ءىستى ۇستەل توقپاقتاماي سىپايى مىنەزبەن جۇرگىزگەن امانگەلدىگە جۇرت سەنىمى ارتتى. ەگدە جول جوندەۋشىلەر جاستارعا «سەلتەڭدەمە. دۇرىستاپ ىستە. سەلباەۆتان ۇيات بولادى» دەگەن سوزدەردى ايتىپ ءجۇردى. ستانسانىڭ جۇمىسى جاندانىپ سالا بەردى. جۇك اينالىمى كۇرت ءوستى. ءسويتىپ توعىز ايدىڭ ىشىندە ستانسا وداقتا ءۇشىنشى ورىنعا شىعىپ, جول قاتىناستار مينيسترلىگى مەن وسى سالا كاسىپوداعى ورتالىق كوميتەتىنىڭ قىزىل تۋىن جەڭىپ الدى.
كوڭىل شالقىپ, مەرەي تاسىعان وسى كۇندەردىڭ بىرىندە اقتوبەدەن جول باسقارماسىنىڭ باستىعى قۇدايبەرگەن كوپجاساروۆ كەلە قالدى. قازاق تەمىر جولىنىڭ وداققا بەلگىلى ءىرى تۇلعاسى. ءىرى مامان. قاتاڭ ءتارتىپ پەن جۇيەلى ءىستىڭ ادامى. ۇلتتىق كادر تاربيەلەپ وسىرۋدە باتىل. كەسەك تۋرايتىن ايبىندى باسشى. كوپجاساروۆتىڭ الدىن الا دابىرا جاساماي, ءۇن-ءتۇنسىز كەلىپ, ستانسانى اسىقپاي ارالاپ, بارلىق ءىستىڭ ءمان-جايىن بايىپپەن كوڭىلگە ءتۇيۋى امانگەلدى سەلباەۆتىڭ ەندىگى تاعدىرىنا كۇتپەگەن جەردەن بەتبۇرىس جاسادى. ارادا بىرەر كۇن ءوتتى مە, وتپەدى مە, كوپجاساروۆ ونى اقتوبەدەگى باسقارماعا شاقىرىپ الىپ «سينيتسانىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولاسىڭ!» دەپ كەسىپ ايتتى. امانگەلدى جاڭا جۇمىسقا كىرىستى. سينيتسا دەمالىستا… ناۋقاس ەدى. ونىڭ دا مىندەتىن اتقاردى. بەس ايدان كەيىن سينيتسا اقتوبەگە اۋىستى. امانگەلدى سەلباەۆ الماتىعا, ودان ماسكەۋگە شاقىرىلدى. ول وداقتىق تەمىر جول ءمينيسترى يۆان پاۆلوۆسكيدىڭ بۇيرىعىمەن گۋرەۆ تەمىر جول بولىمشەسىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالدى. ونىڭ ومىرلىك مۇراتى – لاۋازىم, مانساپ ەمەس ەدى. بىراق ول سول كەزدىڭ وزىندە وسى سالانىڭ كورنەكتى مامانى, جان-جاقتى كەمەلدەنە تولىسقان قايراتكەرى ەدى. وتىز جەتى جاستاعى قىلشىلداعان جاس جىگىت.بۇل – 1979 جىلدىڭ قازان ايى.
«سول ءبىر جىلدار…ول قات-قات سىر. ۇزاق تولعاۋ. جاي كوزگە ەلەۋسىز بوپ كورىنەتىن ساتتەردىڭ وزىندە استارلى كىلتيپان بار. امانگەلدى سەلباەۆتىڭ كوكەيتەستى ويلارىنىڭ ەڭ بيىگى – كادر ماسەلەسى. ول ءا دەگەننەن وسىنى قولعا الدى. جەرگىلىكتى كادردى وسىرمەي, ءىس وڭالمايدى. بۇعان بايىپپەن كىرىستى. «سىرتتان كەلدى. بۇگىن بار, ەرتەڭ جوق» دەيتىن مامانداردىڭ كوڭىلىنە قاياۋ تۇسىرسە, ول دا قيانات. ناقاق ىسكە بارمادى. ەشكىمدى جاتسىنبادى. ال ۇلتتىق كادردىڭ تاپشىلىعى كوزگە ۇردى دا تۇردى. گۋرەۆتە تەمىر جولدىڭ قىرىق مەكەمەسى بار ەكەن. ونىڭ ۇشەۋىنىڭ عانا باستىعى – قازاق. ماقات, گۋرەۆ, بەينەۋ, ماڭعىشلاق دەپولارىنىڭ ءبارى-بارىندە ءبىردى-ەكىلى عانا قازاق ماشينيستەرى. جوقتىڭ قاسى. تەمىر جول ينستيتۋتىن بىتىرگەن قازاق جىگىتتەرىنىڭ دەنى ءوز ورىندارىن تاپپاي, باعى بايلانىپ, باسقا ءبىر بولىمسىز جۇمىستاردا ء جۇر. قالاي ويلاسا دا, ورنىقتى كادر وسىلار ەدى. بۇل ماسەلە جونىندە ماسكەۋگە ەلەڭدەپ, قول جايۋدىڭ قاجەتى جوق, ولار ءوز ادامدارىن جىبەرەدى دە وتىرادى. ءىس ونىمەن تۇزەلمەيدى. امانگەلدى ەشقايدا الاڭدامادى. ءبارىن ءوز اقىلى, ءوز قاجىر-قايراتىمەن شەشۋگە بەكىندى.
ول 1964-1970 جىلداردىڭ ارالىعىندا تاشكەنت تەمىر جول ينستيتۋتى جىل سايىن وسى گۋرەۆتەن وتىز بالانى وقۋعا قابىلدايتىنىن, ودان تالاي تۇلەك ءبىتىرىپ شىققانىن جاقسى بىلەتىن-ءدى. مامانعا دەگەن بۇل قاجەتتىلىك اتىراۋ – استراحان, ماقات – وزەن, بەينەۋ – قوڭىرات تەمىر جولدارى اشىلعاندا تۋعان-دى. سول جىلداردا وقىعان ازاماتتاردى ىزدەستىرىپ, ءبارىن تاپتى. لوكوموتيۆ ۆاگون دەپوسى, بەلگى بەرۋ, جول جوندەۋ ديستانتسيالارى, تۇرمىستىق قاجەتتى جابدىقتاۋ بولىمشەسى, جالپى شارۋاشىلىق قىزمەتتەرىنىڭ ءبارى-بارىنە ىجداعاتتى تۇردە قازاق جىگىتتەرىن تارتتى. گۋرەۆتەگى تەمىر جول تەحنيكۋمىمەن تىعىز بايلانىس جاساپ, سونداي-اق اقتوبەدەگى تەمىر جول ينستيتۋتى فيليالىنا قازاق جاستارىن وقىتىپ, تاربيەلەۋگە بار مۇمكىندىكتى جۇمسادى. ولار ءبىتىرىپ كەلگەنشە مامان تاپشىلىعىنا ءتوزدى. بۇل ماقساتتى ءىس كەلە-كەلە ءوز جەمىسىن بەرە باستادى. 1982 جىلى جەرگىلىكتى مامانداردان قويعان مەكەمە باسشىلارىن جەتپىس پروتسەنتكە جەتكىزدى. بەلگىلى تەمىر جول مامانى توقتارباي دوسجانوۆ بىلاي دەيدى: ء«دال قازىر ويلاپ قاراساق, امانگەلدى سەلباەۆ تاربيەلەگەن ۇلتتىق كادردىڭ جايناعان گالەرەياسىنا جان سۇيسىنەدى. سولاردىڭ ىشىندە يۋنۋس قۇلجانوۆ – اتىراۋ تاسىمالداۋ بولىمشەسىندە ۆاگون دەپوسىنىڭ باستىعى, ءىزباسار دۇيسەكەنوۆ – ۆاگون جوندەۋ دەپوسىنىڭ باستىعى, ماقسۇت شەركەشباەۆ – اتىراۋداعى لوكوموتيۆ دەپوسىنىڭ باستىعى, تابىلدى ءامىروۆ – ماڭعىستاۋ وبىلىسى بويىنشا اتىراۋ تاسىمالداۋ بولىمشەسىنىڭ ورىنباسارى, سەرىك قابدەشوۆ – قۇلسارى ستانساسىنىڭ باستىعى, ىبىراي بەيساليەۆ – استانادا تەپلوۆوز شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ورىنباسارى, ەسەنامان دابىسوۆ – كاسىپوداق ۇيىمىنىڭ توراعاسى…تاعى باسقا دا تەمىر جول سالاسىنىڭ ايتۋلى ماماندارى جەتىپ ارتىلادى. ولاردىڭ ىشىندە گۋرەۆتە ەجەلدەن تۇراتىن, وسى توپىراقتى «تۋعان جەرىمىز» دەپ جانىنداي جاقسى كورەتىن ءار ۇلت وكىلدەرىنەن شىققان نەبىر تالانتتى, جاڭاشىل, ونەرتاپقىش ادامدار دا بار. بۇل رەتتە بۇرىنعى «گۋرەۆ-2», قازىرگى اتىراۋ ستانساسىنىڭ ۆاگون قاراۋ پۋنكتىندە ىستەيتىن «قۇرمەتتى تەمىرجولشى» اتاعىنىڭ يەگەرى ولگا ەگوروۆانىڭ پويىز دوڭگەلەكتەرىندە بۋكس اقاۋلارىن بولدىرمايتىن جاڭالىقتارىن امانگەلدى سەلباەۆ بىزگە ءار كەز سۇيسىنە ءسوز ەتىپ وتىرادى. سول جىلدارى «قۇرمەتتى تەمىرجولشى» اتاعىنا جەتپىس مامان يە بولىپتى. ونەگەلى ۇجىمداعى جاراستىقتى ءومىر سالتىن, ادامدار قادىرىن وسىدان كورىپ, شاتتانۋعا بولماس پا ەكەن!»
بۇگىندە تەمىرجولشىلار سول جىلداردا وزدەرى كورگەن يگى جاقسىلىقتاردى ارمان عىپ, جىر عىپ شەرتەدى. ءيا, قات-قابات ىستەردىڭ ۇلكەن ءبىر سالاسى – ولاردىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىس جاعدايى ەدى. ۇلكەن ستانسالاردى بىلاي قويعاندا, شەتپە, جەتىباي, ەراليەۆ, ءساياتوس, ءۇستىرت, قوركول, وپورنىي سەكىلدى شاعىن ستانسالاردىڭ ءبارى-بارىندە جاڭا مەكتەپتەر, بالاباقشالار, دارىگەرلىك پۋنكتتەر, دۇكەندەر, كلۋبتار, ۇيلەر سالىندى. ساياجايلار قۇلپىردى. تەلەۆيزيالىق مۇنارا بوي كوتەردى. قۇلا تۇزدەگى رازەزدەردەگى جۇمىسشىلار ماسكەۋ مەن الماتى تەلەديدارىن كورىپ, ءماز بوپ وتىردى. ماڭعىستاۋ باعىتىندا ءشول دالادا قۇدىقتار قازىلدى. 1982 جىلدارى جانتەرەك, گانيۋشكينو ستانسالارىنىڭ ماڭىندا مال شارۋشىلىعىن ورىستەتتى. ستانسالار اراسىندا «ۆاگون-لاۆكا», «ۆاگون-كلۋبتار» جۇمىس ىستەپ, ءوز ونەرپازدارىنىڭ كونتسەرتى جول بويىن انگە بولەپ, دۇرىلدەپ جاتتى. اتىراۋدا قۇس, قويان, شوشقا ءوسىردى. جىلىجايدى جايناتتى. «جىلىجاي» دەمەكشى, بۇل جونىندە امانگەلدى سەلباەۆ: ء«بىر جولى وداقتىق تەمىر جول ءمينيسترى نيكولاي كونارەۆ سەلەكتورلىق كەڭەس ۇستىندە رەسەي مەن ۋكراينا تەمىر جول باستىقتارىن «تەمىرجولشىلاردىڭ جاعدايلارىنا قارامايسىڭدار» دەپ, اپتەر-تاپتەرىن شىعارىپ: «سەندەر سونوۋ الىستاعى گۋرەۆكە بارىڭدار, قۇم مەن سوردىڭ ۇستىندە گۇل-گۇل جايناپ تۇرعان جىلىجايدى كورىڭدەر! قيار, پوميدور, رەديسكا… الاۋلاعان راۋشان گۇلدەرى! سونىڭ ءبارىن جاساتىپ وتىرعان سەلباەۆ – «چەلوۆەك س بولشوي بۋكۆى!» دەدى. سودان كوپ ۇزاماي «تاجىريبە الماسامىز» دەپ, جان-جاقتان كەلگەندەردىڭ ءبارى ءبىزدىڭ شارۋاشىلىقتاردى كورىپ, تاڭعالعان سەزىمدەرىن ءبىلدىردى. ءيا, ءبىز وسى يگىلىكتىڭ ءبارىن تەمىرجولشىلار ءۇشىن جاسادىق,» – دەپ جۇزىنەن نۇر توگىلەدى.
ونىڭ ءىرى مامان ەكەندىگى ماقات ستانساسىنىڭ ينجەنەرى گالينا مۋراتوۆانىڭ مىنا ءبىر ەستەلىگىنەن-اق كورىنەدى: «ۇمىتپاسام, بۇل – 1980 جىلدارى... ءبىر كۇنى ماقات ستانساسىندا ءورت شىقتى. قۇداي ساقتاسىن! قانشاما سوستاۆ جان-جاقتان كەلىپ, ءيىن تىرەسىپ تۇر. ىشىندە گاز, مۇناي تيەگەندەرى از ەمەس… سول ء ورت لاۋلاپ جاتقان قاتەرلى ساعاتتا امانگەلدى سەلباەۆ ءبىر توپ قىزمەتكەرىمەن كەلىپ, ديسپەتچەردىڭ مانەۆر پۋلتىنە ءوزى وتىرا قالدى دا, پوەزداردىڭ بىرەۋىن ولاي قوسىپ, ەكىنشىسىن بىلاي اجىراتىپ, ءبارى-ءبارىن لەزدە ءجون-جونىنە قويدى.
ماقاتتاعى شىم-شىتىرىق قىرىق ءبىر جولدىڭ رەتىن تاپتى. ءورت قۇشاعىنداعى سوستاۆتاردان مىڭداعان ۆاگوندى قۇتقاردى. ول ۆاگونداردا حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ ميللياردتاعان قارجى تۇراتىن تاۋارلارى, مۇلكى, ازىق-ت ۇلىك, قۇرىلىس ماتەريالدارى, مۇناي ونىمدەرى, اسكەري قورعانىس قاجەتىنىڭ قۇپيا تەحنيكالارى بار ەدى. ەگەر پروپان تسيستەرناسىنىڭ بىرەۋى جارىلسا نە بولار ەدى؟ قيساپسىز شىعىن ءوز الدىنا, ستانساداعى ەكى مىڭنان استام قىزمەتكەرلەر مەن جۇمىسشىلار, ءتىپتى ماقاتتىڭ ءوزى كوككە ۇشار ەدى. جانىڭىز تۇرشىگەدى. بۇكىل ورتالىق ازيا, رەسەيدى بىلاي قويعاندا, قازاقستاننىڭ ءوز پويىزدارى بىرنەشە تاۋلىككە توقتار ەدى. ابىروي بولعاندا, ماقاتتاعى پويىزدار ەش قىرسىققا شالدىقپاي, كىدىرىسسىز ءجۇرىپ كەتتى. سوندا ءبىز ءبىر كەزدە ماقاتتاي قيىن ستانسادا مانەۆر ديسپەتچەرى بولعان امانگەلدى سەلباەۆتى «سۋپەر تەمىرجولشى» دەپ ماقتانىش ەتتىك».
قازاق تەمىر جولىنىڭ كورنەكتى مامانى امانگەلدى سەلباەۆ ءومىرىنىڭ كەڭ تىنىستى كوكجيەگى – قازاقستان تاۋەلسىز ەل اتانعان تۇس. كەيىپكەرىمىز وسىناۋ تاريحي كۇندەردە پارلامەنت دەپۋتاتتىعىنا سايلاندى. وزىنە جۇكتەلگەن زور سەنىمنىڭ ۇدەسىنەن شىقتى اق جايىق, اتىراۋ ستانسالارىنا اسپالى كوپىر, ازىق-تۇلىك دۇكەنىن, حيمزاۋىتتاعى مەكتەپكە وقۋشىلار ءۇشىن جول سالدىرۋى, قارا دەپودا ەلەكتر جارىعىن كۇشەيتۋى – كوپتەن بەرى اڭساعان تىلەك ەدى. جۇرت سوعان ءدان ريزا.
1994-1996 جىلدار ارالىعىندا الەمدىك ماڭىزى بار «تەڭىزشەۆرويل» كاسىپورىنىنىڭ وسى ايماقتاعى الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە ينفراقۇرىلىمىن جان-جاقتى دامىتۋ ماقساتىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ شەشىمىمەن امانگەلدى سەلباەۆ اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بوپ تاعايىندالدى. بۇل قىزمەتتە دە ونىڭ جەتەكشىلىك قارىمى ءار قىرىنان اشىلدى. ول كولىك پەن قۇرىلىس, ءوندىرىس سالاسىن باسقاردى. كوپتەگەن جەتەكشى كاسىپورىننىڭ قايتا ورلەۋىنە مول ۇلەس قوستى.
1996-1998 جىلدارى باتىس قازاقستان تەمىر جولىنىڭ باستىعى بولعان كەزى دە امانگەلدى سەلباەۆتاي امپلۋاسى كەڭ, ويلى دا جىگەرلى, ىسكەر باسشىنىڭ قوعام ءۇشىن جاسايتىن سان-سالالى ونەگەلى ەڭبەگىنە ۇلكەن مارحابباتتى سەزىممەن قىزىقتىرا قاراتادى. تەمىر جولدى ءتيىمدى پايدالانۋ, سونىڭ ارقاسىندا جولاۋشىلار پويىزدارى مەن جۇك پويىزدارىنىڭ سانىن ۇلعايتۋ… باتىس وبلىستار جانە ءىرى وندىرىستىك ورىندارمەن كولىكتىك بايلانىس…
باتىس ايماقتا كولىكتىڭ جاس تولقىن ماماندارىن تاربيەلەپ, ءوسىرۋ, باسقا دا پارمەندى شارالار ء وزىنىڭ يگى ناتيجەسىن بەردى. ءبىر عانا مىسال ءتورت جولدىڭ تورابى – قاندىاعاش ۆوكزالىن ىسكە قوستى. اقتوبە ستانساسىنىڭ ۇلكەن ۆوكزالى ساۋلەتتەنىپ, قايتا جوندەۋدەن ءوتتى. وسى جاسامپاز ەڭبەكتى ءسوز ەتكەندە ءوز ارىپتەستەرى كەنجەحان وسىمبەكوۆ, ءسابيت سۇيىنعارين, بورەحان بەركىنباەۆ, جارىلقاسىن ساعيدانوۆ, بولات يساعاليەۆ, ۆلاديمير حان تاعى باسقا دا ۇلكەندى-كىشىلى تاماشا مامانداردىڭ ەسىمىن سۇيسىنە اتايدى. ونىڭ ءومىرى وسىنداي جاندارمەن كورىكتى.
...ماعان ادامدار باقىتى, ءومىر قىزىعى, قوعام تىزگىنى امانگەلدى سەلباەۆ سىندى سيرەك ءبىتىمدى, ىزگى جۇرەكتى جانداردىڭ قولدارىندا تۇرعانداي كورىنەدى.
يليا جاقانوۆ,
قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ
ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
