قازاقستان • 10 قازان, 2017

لاتىن ءالىپبيى. ىرگەلى ىستە ىركىلىس بولماسىن

431 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاعىم «كوز قورقاق, قول باتىر» دەپ ماتەلدەمەيتىن بە ەدى ءوزى؟! شىنى دا سولاي عوي. لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ماسەلەسى ءبىرازدان بەرى قوزعالىپ كەلە جاتقانىمەن ايتىلاتىن دا قوياتىن. ەندى, مىنە, شىنداپ كىرىسۋ باستالدى. قۋانتارلىق, قۇپتارلىق جايت. ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا وسى ماسەلەگە وراي تەگەۋرىندى قوزعاۋ سالىنىپ, ۇتىرلى ىسكە ايقىن جول نۇسقالىندى. الۋان-الۋان ۇسىنىستار, ءارتۇرلى كوزقاراستار ايتىلىپ جاتىر. سولاي بولۋى زاڭدى دا. 

لاتىن ءالىپبيى. ىرگەلى ىستە ىركىلىس بولماسىن

بارىنەن بۇرىن ماجىلىستە «مەم­­لەكەتتىك ءتىلدىڭ لاتىن گرافي­كا­سىنداعى ءالىپبيىنىڭ بىرىڭعاي ستاندارتىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى تۋرالى» پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزىلىپ, حالىققا ناقتى ۇسىنىسپەن شىعۋى ۇنادى. ەندىگى اڭگىمە وسى توڭىرەكتە بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.

جەتىنشى سىنىپتا وقىپ ءجۇ­رىپ, كانيكۋلعا شىققانىمدا وقي­تىن باسقا ەشتەڭەنىڭ رەتى بولماي قولىما وتىزىنشى-قىر­قىنشى جىلدار ارالىعىندا لاتىن الىپبيىمەن باسىلعان كىتاپ ءتۇستى. قوي باعۋعا شىققانىمدا ورىستە ات ۇستىندە وتىرىپ, كەيدە قىر توسكەيىندە جانتايىپ جاتىپ, الگى كىتاپتى ەجىكتەپ وقي باستادىم. اقىرى ۇيرەنىپ كەتىپ, سۋدىراتىپ وقيتىن دارەجەگە جەتتىم. دەمەك زەيىنىن سالعان ادام لاتىن الىپبيىندە جازىپ, وقۋعا شاپشاڭ جاتتىعىپ كەتەدى دەپ ويلايمىن.

اتىراۋ وبلىستىق مەملەكەتتىك ارحيۆىندە ساقتالعان نەمىس باسقىنشىلارىمەن بولعان سو­عىس­تىڭ اياقتالار تۇسىندا قازا تاپقان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مۇسا باي­مۇقانوۆتىڭ جەكە ىسىندەگى ونىڭ لاتىن ارپىمەن ءوز قولىمەن جازعان ءومىربايانىن كورىپ, كوشىرمەسىن ءتۇسىرىپ الدىم. كالليگرافياسىنىڭ وتە ادەمىلىگى جانە ساۋاتتىلىعى ءتانتى ەتتى. بۇعان قاراعاندا, كو­كەيىمدە بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاق تا, ءتىپتى جاسىمىز جەتپىستەن اسىپ سا­قا تارتقان ءبىز دە بارا-بارا وسىلاي توگىلتە جازىپ كەتەرىمىز حاق دەگەن ءۇمىت ۇيالادى.

پارلامەنتتىك تىڭداۋدا ۇسى­نىل­عان قازاق/لاتىن ءالىپبيىنىڭ 25 تاڭباسىن كورگەنىمدە اعىلشىن/لاتىن گرافيكاسىندا بار, كلاۆياتۋرادا تۇرعان X ءارپى نەگە جوق, ونىڭ ورنىن قانداي تاڭبا باسادى دەپ باس قاتىرۋىما تۋرا كەلدى. بۇل جايتقا مەن سويلەسىپ, ءوزارا پىكىرلەسكەن باسقالار دا الاڭداماي قالماپتى. ويىمىزدى وقىپ قويعانداي بولعان قوعام قايراتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءادىل احمەتوۆ ءوزىنىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ تاياۋداعى 26 قىركۇيەك كۇنگى سانىندا جاريالانعان «لاتىن گرافيكاسى مەن اعىلشىن ءتىلىنىڭ الەم وركەنيەتىندەگى ورنى» دەگەن ماقالاسىندا X تاڭباسىن ەسەپتەن شىعارىپ تاستاعاندارىمەن كەلىسپەيتىندىگىن اشىق ايتىپ, ولاي دەۋىنىڭ سەبەپتەرىن العا تار­تىپتى. وتە ورىندى-اق.

ول قالاي دەگەندە دە كەرەك تاڭبا. پار­لا­مەنت­تىك تىڭداۋدا لاتىنشا Hh تاڭبا­سىن كيريلشە قوسارلانعان حح/ھھ تاڭبالارى اۋىستىرادى دەپ ۇسىنۋى ۇيلەسىڭكىرەمەيدى. ەكەۋى­نىڭ سوڭعىسىن سول ورنىندا قالدى­رىپ, قازاق/لاتىن الىپبيىنە 26-شى ءارىپ ەتىپ X-نى كىرگىزگەن دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. سونداي-اق تىڭداۋدا ۇسىنىلعان لاتىنشا C تاڭباسى (ول كيريلشە تس ءارپىن ايىرباستايدى دەلىنىپتى) ءوز ورنىندا تۇرماي تۇرعان جوق پا دەگەن كۇدىك بار. سەبەبى, بۇرىن تسەنتركرەديت دەگەن ءسوز لاتىنشا بانك ماڭداي­شا­لارىندا CenterCredit دەپ جازى­لىپ ءجۇردى ەمەس پە؟ سوندا لاتىن­شا C كيريلشە قايسىسىنا تيە­سىلى, تس-عا ما, ك-گە مە؟ بىرەۋىن تاڭ­داۋ قاجەت ءتارىزدى. ارينە, بۇل ءوز ۇسى­نىستارىم عانا. ماماندار, كوپ­شىلىك تالقىلاۋى نە دەيدى, وعان قۇلاق اسپاي بولمايدى.

تولەگەن جاڭاباي ۇلى,
قازاقستاننىڭ
قۇرمەتتى ءجۋرناليسى

اتىراۋ

سوڭعى جاڭالىقتار