مەرەيلى مەرەيتوي اياسىندا جارما اۋدانىنداعى اۋەزوۆ كەنتىندە الەم مويىنداعان تۇلعانىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشى اشىلدى. سالتاناتتى راسىمگە جازۋشىنىڭ ۇلى مۇرات اۋەزوۆ, عالىم, اكادەميك عاريفوللا ەسىم, ادەبيەتانۋشى, الاشتانۋشى اراپ ەسپەنبەتوۆ, شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى مەيىر ەسكەندىروۆ, سەمەيدەگى اباي مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى بولات جۇنىسبەكوۆ, ءانشى, سازگەر ەستاي الىكەەۆ سىندى قۇرمەتتى قوناقتار قاتىستى.
اۋەلدە باقىرشىق اتالعان كەنتكە الاش ارداقتىسىنىڭ ەسىمى 1967 جىلى, جازۋشىنىڭ 70 جىلدىعىنا وراي بەرىلگەن ەكەن. ال مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءوزى جارما اۋدانىنداعى التىن وندىرەتىن اقجال كەنىشىندە بولىپ, دەرەكتى وچەركتەر جازعانى بەلگىلى. ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنداعى ءسوزىن وسىنداي دەرەكتەرمەن تۇزدىقتاي وتىرىپ باستاعان اۋدان اكىمى نۇرلان سىدىقوۆ ۇلت ماقتانىشىن ۇلىقتاۋ شارالارى ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىنعانىن اتاپ ءوتتى. تۇعىرىمەن قوسا العاندا بيىكتىگى 5 مەترگە جۋىق, مىستان قۇيىلعان ەسكەرتكىشتىڭ اۆتورى – جاس ءمۇسىنشى نۇربول قاليەۆ. جۋىقتا عانا اباي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قاراۋىلعا قويىلعان قۇنانبايدىڭ الىپ ەسكەرتكىشىن سومداعان شەبەر بۇل تۋىندىعا دا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعانىن, ەكى ايعا جۋىق ۋاقىتىن جۇمساعانىن ايتادى. ءبىر قولىندا كىتابى بار, قازاقتىڭ كەڭ دالاسىنداي ماڭدايى سونادايدان جارقىراپ كوزگە تۇسەتىن, ويلى كەيىپتەگى ۇلى تۇلعا بەينەسى كورگەن جانعا وزگەشە اسەر سىيلايدى. «شىعىسقا كەلگەلى بىرنەشە كۇن بولدى. اكەمنىڭ تۋعان جەرى بورىلىدە, شىڭعىستاۋدا بولىپ, ودان كەيىن سەمەيدە وتكەن بىرقاتار تاعىلىمدى شارالارعا قاتىسىپ, ەرەكشە كۇيدى باستان كەشىپ كەلە جاتقان جايىم بار. جارما جۇرتشىلىعى تۇرعىزعان مىنا ەسكەرتكىش قۋانىشىمدى ودان ءارى ەسەلەي تۇسكەنى راس. قاراڭىزدارشى, قانداي عاجاپ! جوعارى دەڭگەيدەگى كوركەمدىك بەينە. وي دا بار, مۇڭ دا بار. مۇسىنشىگە ەرەكشە العىسىمدى بىلدىرەمىن. اكەمىزدىڭ كوپتەگەن ەسكەرتكىشتەرىنىڭ اراسىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن ەسكەرتكىش بولادى دەپ ويلايمىن», – دەدى اسىلدىڭ سىنىعى مۇرات اۋەزوۆ. بۇدان كەيىن ءسوز العان عاريفوللا ەسىم دە تۋىندىنىڭ ءساتتى شىققانىن تىلگە تيەك ەتتى. «مۇرات اۋەزوۆ وسىدان بىرەر كۇن بۇرىن سەمەيدە « ۇلىلاردى قۇرمەتتەيتىن حالىقتىڭ ءوزى ۇلى حالىق» دەگەن جاقسى ءسوز ايتتى. سوندىقتان سىزدەرگە باس يەمىز. مۇحاڭ نە دەيدى بىزگە؟ «اباي جولىمەن» جۇرەيىك دەيدى. اباي جولى – حالىقتى دانالىققا باستايتىن, جاقسىلىققا, ىرىس-بەرەكەگە, مولشىلىققا اپاراتىن جول. اباي جولىندا بولايىق, ابايدى وقيىق», – دەدى ابايتانۋشى. الاشتانۋشى عالىم اراپ ەسپەنبەتوۆ ءوز سوزىندە اۋەزوۆ ەسىمى, ونىڭ سوڭىندا قالدىرعان مۇرالارى حح عاسىردا دا, ءححى عاسىردا ءوز قۇنىن, وزەكتىلىگىن جويماعانىنا ەرەكشە توقتالدى. «بىرنەشە تومدىق «الەمدىك ادەبيەت كىتاپحاناسىنىڭ» ەكى تومى عانا قازاقتىڭ ماڭدايىنا جازىلىپ ەدى. ول مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسىنىڭ ەكى كىتابى بولاتىن. ءبىز سول ەكى كىتاپتى بۇكىل الەمدىك رۋحانياتقا قازاق ۇلتىنىڭ قوسقان ۇلەسى دەپ ماقتاناتىنبىز. وسىدان ءبىر-ەكى اي بۇرىن انگليانىڭ بەلگىلى, بەيتاراپ ساراپشىلارى الەمدەگى ەڭ وقىلىمدى دەگەن 197 كىتاپتىڭ ىشىندە 12-ءىنشى بولىپ م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانى تۇرعانىن ايتىپتى. ەندەشە, كەڭەستىك داۋىردە دە, بۇگىن دە اۋەزوۆتىڭ قالدىرعان اسىل قازىناسى حالىقپەن بىرگە ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقانى ءسوزسىز», – دەيدى ول. اۋەزوۆ كەنتىندەگى شاراعا قۇرمەتتى قوناقتار قاتارىندا قاتىسقان اقىن, كومپوزيتور, ءانشى ەستاي الىكەەۆ:
ۋا, تەڭەۋدىڭ تورەسى,
كىل جۇيرىكتەن وزىپ تۋعان ورەسى.
ءوزىڭ جازعان ۇلى توممەن كورىكتى,
ءار حالىقتىڭ كىتاپ ساقتار سورەسى,
– دەپ جىردان شاشۋ شاشتى.
ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, كلاسسيك جازۋشىنىڭ ەسكەرتكىشىن ورناتۋ قارجىسىن بۇگىندە رەسەيدىڭ حانتى-مانسي اۆتونوميالىق وكرۋگىنىڭ سۋرگۋت قالاسىندا تۇراتىن, سونداعى «يۋگانسترويترانس» جشس-ءىنىڭ باس ديرەكتورى قىزمەتىن اتقاراتىن اۋەزوۆ كەنتىنىڭ تۋماسى ورازحان قاليەۆ ءوز موينىنا الىپتى. اتىمتاي جومارت ازامات جىل سايىن اۋەزوۆ كەنتىندەگى «مەكتەپكە جول» اكتسياسىنا قاتىسىپ, از قامتىلعان وتباسىلارعا ماتەريالدىق كومەك كورسەتەدى ەكەن. 2007 جىلى 300 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندەگى قاراجاتىن جۇمساپ, اۋىلداستارىنا ساۋلەتتى مەشىت تارتۋ ەتسە, 2013 جىلى 25 ميلليون تەڭگەگە «داڭق» مەموريالىن سالىپ بەرىپتى. سالتاناتتى شاراعا سوناۋ سىبىردەن ارنايى كەلىپ, قاتىسقان كاسىپكەر: «وسى جەردە ءوسىپ-وندىك, وقىدىق-توقىدىق. پەرزەنتتىك پارىز دەگەن بولادى. ونى ەشۋاقىتتا ۇمىتۋعا بولمايدى. قازاقتى الەمگە پاش ەتكەن ۇلى تۇلعانىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشىنىڭ تۋعان جەرىمدە بوي كوتەرۋىنە ۇلەس قوسقانىما شىن قۋانىشتىمىن» دەي كەلە, تاعىلىمدى شاراعا ۇيىتقى بولعان اۋدان اكىمىنە ەرەكشە العىسىن جەتكىزدى. ءوز كەزەگىندە ن.سىدىقوۆ تۋعان جەرىنە تاعزىم جاساعان جايساڭ جانعا «جارما اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعىن تابىس ەتتى. سونىمەن قاتار قالامگەردىڭ ۇلى مۇرات اۋەزوۆكە قۇرمەت كورسەتىپ, شاپان جاۋىپ, ات مىنگىزدى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
جارما اۋدانى
