تولستويدىڭ شىعارماسى ساناتىندا ساناعا سىڭگەن سوڭ, ادەبيەتتىڭ اينالاسىنداعى اڭگىمە مە دەپ قالۋىڭىز بەك مۇمكىن. ايتسە دە ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز ادەبيەتكە قاتىسى جوق, بۇگىنگى ومىرىمىزبەن بىتە-قايناسقان ماسەلە. عالامنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە بولىپ جاتقان سوعىستار ءبىزدىڭ تاقىرىبىمىزدىڭ باستى دالەلى. ادامزات وركەنيەتتىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلگەن ءححى عاسىردا دا قىرعىن تولاستار ەمەس. تىم اششى ەسىتىلۋى مۇمكىن, بىراق قىرعىننىڭ اتى – قىرعىن. جۇمىر جەردىڭ بەتىندە تىرشىلىك اتاۋلى ءوز ىرعاعىمەن, ەۆوليۋتسيالىق جولمەن ءوسىپ-وركەندەۋى تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋ اسىلىق بولار. ەندەشە, بەيبىتشىلىك تۋرالى ماسەلە دە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەك ەمەس...
وركەنيەت ولشەمىنىڭ ءبىرى رەتىندە عالامتوردى ايتىپ ءجۇرمىز عوي. سول عالامتور وتكەن تاريحتىڭ الدەقايدا ۇمىت بولعان قاسىرەت بەلگىسىن قايتا جادىمىزدا جاڭعىرتىپ جاتىر... «لايك» اتاۋىمەن پىكىرىڭدى بىلدىرەتىن «ساۋساقتار قيمىلىنىڭ» تامىرى تەرەڭدە. ەجەلگى ريمدە «ساۋساقتىڭ جوعارى قاراعانى» – ءومىردى, ساۋساقتىڭ تومەن بۇگىلۋى – ءولىمدى بىلدىرگەن كورىنەدى... سۋرەتشى جان-لەون جەروم سالعان «تومەن بۇگىلگەن ساۋساق» (1872) فينيكس كوركەمسۋرەت مۋزەيىندە (اقش) ساقتاۋلى تۇر. وسى كارتينادان رۋحتانعان ريدلي سكوتت «گلادياتور» فيلمىندە ساۋساق قيمىلدارىن ءوز ىرقىنا پايدالانعان ەدى. ء«ولىم» مەن «ومىرگە» بايلانىستى. ال ەندى ساۋساقتاردىڭ عالامتور بەتىندە «سويلەي» باستاعانى ويلاندىرادى... ءسويتىپ عالامتوردىڭ ءبىر كەزدەگى گلادياتورلاردىڭ ءولىم مەن ءومىر ارپالىسىن قايتا جاڭعىرتىپ جاتقان جايى بار...
عالامتوردى قويا بەرىڭىز, حالىقارالىق ساياساتتا دا «ساۋساقتار قاقتىعىسى» ءجۇرىپ جاتقانداي كورىنەدى. ءبىز جوعارىدا ايتىپ وتكەن سوعىس پەن بەيبىتشىلىك توڭىرەگىندەگى اڭگىمە دە وسىدان ءوربىپ وتىر. جەر شارىنىڭ بۇرىش-بۇرىشىندا بولىپ جاتقان قاندى قاقتىعىستار دا وسىنداي ويعا جەتەلەيدى...
بەيبىتشىلىك تۋرالى اڭگىمە قوزعالا قالسا, تاعى دا ۇلى اقىننىڭ دانالىعىنا ۇڭىلەمىز. ابايدىڭ «ەسكەندىر» پوەماسىن الەم تىلدەرىنە اۋدارىپ, مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ۇستەل كىتابىنا اينالدىرار ما ەدى؟! كەيبىر تورتكۇل دۇنيەگە بيلىك جۇرگىزگىسى كەلەتىن كەۋدەمسوق تۇلعالار سوندا ساباسىنا تۇسەر مە ەدى, كىم ءبىلسىن؟!. ۇلى اقىن پوەماسىندا «حاننىڭ حانى, پاتشانىڭ پاتشاسى» اتانعان, جارتى الەمدى جاۋلاعان الەكساندر ماكەدونسكيدىڭ ءوزىن تاۋبەگە ءتۇسىرىپ, ادام اتاۋلىنىڭ كوزى بيلىك پەن بايلىققا ەشقاشان تويمايتىنىن, ءبىر ۋىس توپىراق قانا اشقاراقتىقتىڭ ارانىن باساتىندىعىن عۇلاما اريستوتەلدىڭ اقىلىمەن دالەلدەپ بەردى ەمەس پە؟!
ەسكەندىر الەكساندر ماكەدونسكيدى نەگە ايتىپ وتىرسىز دەرسىز, زامانى بولەك بولعانمەن, ەسكەندىردىڭ ەسەرسوق ارەكەتىن جاساپ جۇرگەندەر قازىر دە جەتەدى. التى قۇرلىققا دەگەنىن جۇرگىزىپ, ساۋساق قيمىلىمەن-اق شارتاراپقا بۇيرىعىن ورىنداتۋعا ۇمتىلۋشىلار بار. ۇلى ابايدىڭ تاعىلىمدى ءتامسىلىن ەسكە الىپ وتىرعانىمىز دا سول. حالىقارالىق ساياساتتى ءوز ىڭعايىنا قاراي يكەمدەگەندەر سوڭعى كەزدەرى تۇتاس حالىقتاردىڭ تاعدىرىن «اقتابان شۇبىرىندى, القا كول سۇلاماعا» اينالدىرىپ جىبەردى ەمەس پە. پارسى جاعالاۋىنان «ەلىم-ايلاعان» ەل-جۇرت قارت قۇرلىققا قاراي جوڭكىلىپ جاتقانى دا سولاقاي ساياساتتىڭ كەسىرى ەمەس دەپ كىم ايتادى؟!. وسىنداي تراگەديالىق احۋالدى «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» حالىق قانا بىلەدى. قازاقستاننىڭ سيريادا سوعىسىپ جاتقانداردى ءباتۋالاستىرۋ ءۇشىن ءتورىن ۇسىنىپ وتىرعانى دا سوندىقتان. بەيبىت كۇننىڭ قادىرىن وتارلىق ەزگىنىڭ, قۋعىن-سۇرگىننىڭ ازابىن تارتىپ, تورتكۇل دۇنيەگە تارىداي شاشىلعان الاش بالاسى بىلمەگەندە كىم بىلەدى؟! قازاقستان باسشىسىنىڭ بىرلىك, ىنتىماق پەن بەيبىتشىلىك تۋرالى ءجيى-ءجيى اڭگىمە قوزعايتىنى دا سول.
«بەيبىت كۇننىڭ ءبارى دە, جەڭىس كۇنى, شىراعىم» دەپ اقىن قايرات جۇماعاليەۆ جىرلاعانداي, بەيبىت كۇندەر, تىنىش جىلدار ورنىققانعا نە جەتسىن تورتكۇل دۇنيەدە. قازاق اتامىز ايتقان «قوي ۇستىندە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان زامان» – سول بەيبىت ءومىر ەمەس پە!
جۋرناليست پەن سۋرەتشى
