قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ نەگىزىن قالاعان اعارتۋشى عالىم ءارى كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى احمەت بايتۇرسىنوۆ: ء«ار ۇلتقا ءتورت نارسە كەرەك. ولار: ءتىل, ءدىل (مەنتاليتەت), ءدىن جانە جازۋ. وسىلارى بولسا عانا ءار حالىق – وزىنشە حالىق. ەگەر بۇلاردان ايىرىلسا, ول ەل, حالىق بولۋدان قالادى», – دەگەن. بۇدان ءبىز ۇلتتىڭ ۇلت بولۋى ءۇشىن جازۋدىڭ دا ۇلكەن ءرول اتقاراتىندىعىن اڭعارامىز.
قازىرگى ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ءححى عاسىردىڭ اقپارات ءداۋىرى ەكەندىگىن ەسكەرسەك, كومپيۋتەر مەن ينتەرنەت پايدالانۋ ۇلەسى ارتقان سايىن قولدانىستاعى الىپبيدەگى قازاق ارىپتەرىنىڭ كومپيۋتەرلىك كود جۇيەسىنە ەنگىزىلمەۋى سالدارىنان قازاق ءتىلى ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى كوممۋنيكاتيۆتىك الەۋەتىن كورسەتە الماي, تىلدىك باسەكەلەستىكتەن ۇتىلىپ وتىر. مىنە, وسىنداي تىلدىك, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق سەبەپتەرگە بايلانىستى قازاق ءالىپبيىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ – زامان تالابى.
جاقىندا پارلامەنتتە لاتىن قارپىنە نەگىزدەلگەن قازاق ءالىپبيىنىڭ جاڭا نۇسقاسى تانىستىرىلعانى بەلگىلى. بۇل جەردە ءبىز اسىعىستىققا جول بەرمەي, جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەسۋىمىز كەرەك. سوندىقتان وسى باعىتتا قۇرىلعان جۇمىس توبى ءتىلشى-عالىمداردىڭ, زيالى قاۋىمنىڭ جانە جالپى جۇرتشىلىقتىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ, سىندارلى شەشىم قابىلدايدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. سەبەبى ءالىپبي رەفورماسىنىڭ جەمىستى جۇرگىزىلۋى, ەڭ الدىمەن, قابىلداناتىن ءالىپبي نۇسقاسىنىڭ دۇرىستىعىنا تىكەلەي بايلانىستى. باسى ارتىق ارىپتەردەن ارىلعان, ءتىلىمىزدىڭ دىبىستىق جۇيەسىن تولىق قامتيتىن, سونىمەن قاتار ينتەرنەت جۇيەسىنە دە سايكەس كەلەتىن ءالىپبيدى قابىلداۋمەن قاتار, ەملە ەرەجەمىزدى دە تۇزەۋىمىز كەرەك. بوگدە ءتىلدىڭ ەلەمەنتتەرىنەن ارىلعاندا عانا ۇلتتىق سانا جاڭعىراتىن بولادى.
لاتىن الىپبيىنە كوشۋ رەفورماسى شەڭبەرىندە الىپبيىمىزدەگى باسى ارتىق بوتەن ارىپتەردىڭ سانى ازايىپ, ءتىلدى ۇيرەنۋ وڭايلاي تۇسپەك. زاماناۋي اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ قۇرالىنا اينالعان لاتىن قارپىن ۇيرەنۋ, اسىرەسە شەتەل تىلدەرىن, سونىڭ ىشىندە ەۋروپا تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرگەن جاستارعا قيىن ەمەس. ەگەر دە ءالىپبيدىڭ جەڭىل ءارى ۇعىنىقتى نۇسقاسى بەكىتىلسە, ونى ۇيرەنىپ الۋ اعا بۋىنعا دا اۋىر سوقپايدى.
وكىنىشكە قاراي, ماسەلەنىڭ بايىبىن جەتە تۇسىنبەيتىن كەيبىر ازاماتتار «لاتىن تىلىنە كوشۋ قازاق ءتىلىنىڭ دامۋىنا تەجەۋ بولادى», دەگەن نەگىزسىز وي ايتادى. ناقتىلاپ ايتايىن, ءبىز لاتىن تىلىنە ەمەس, تەك لاتىن گرافيكاسى نەگىزىندە ازىرلەنگەن قازاق الىپبيىنە كوشەمىز. سوندىقتان ءتىل مەن گرافيكا ۇعىمدارىن شاتاستىرماۋىمىز كەرەك.
الەمدەگى كوپتەگەن ۇلتتاردىڭ مادەني تاريحى كورسەتكەندەي, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى قايتا قالپىنا كەلتىرۋدە جازۋ تىلدەن دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قىتايلار ءۇشىن يەروگليفتارى قىتاي حالقىن بىرىكتىرەتىن مادەني كود بولىپ سانالادى. سەبەبى ءبىر عانا قىتايدىڭ وزىندە قىتاي ءتىلىنىڭ تۇرلىشە سويلەۋ نۇسقالارى بار, ول اۋىزەكى كوممۋنيكاتسياعا كەدەرگى كەلتىرۋدە, ال ورتاق جازۋى ارقىلى ولار ءبىر-ءبىرىن تۇسىنىسە الادى. ورىستار, گرۋزيندەر, ارمياندار, ەۆرەيلەر, ارابتار ءۇشىن قولدانىستاعى الىپبيلەرى ولاردىڭ تىلدەرىنىڭ جاي گرافيكاسىن عانا ەمەس, ءدىني, مادەني, ءتىپتى ۇلتتىق بىرەگەيلىگىن دە تانىتادى. كەزىندە تۇرىك حالقىنىڭ كوشباسشىسى اتاتۇرىكتىڭ لاتىن جازۋى نەگىزىندەگى الىپبيگە كوشۋى يمپەريالىق (وسماندىق) بىرەگەيلىكتەن ۇلتتىق (تۇرىكتىك) بىرەگەيلىككە اۋىسۋىن ءبىلدىردى. سول سياقتى قازاق جازۋىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ قازاق حالقى ءۇشىن كەڭەستىك (وتارلىق) بىرەگەيلىكتەن زايىرلى (ۇلتتىق) بىرەگەيلىككە اۋىسۋدى بىلدىرەدى.
سۋپەردەرجاۆالار از ۇلتتاردى جۇتىپ جاتقان جاھاندانۋ داۋىرىندە بىزدەر ءۇشىن دە ۇلت بولىپ بىرىگۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ قازاق ەلى ەكەندىگىن ايعاقتايتىن باستى اتريبۋت, ول – قازاق ءتىلى. ال قازاق پەن قازاقتىڭ قازاقشا سويلەسۋى, قازاقشا ويلاۋى ءۇشىن ءالىپبيدى زامانعا ساي جاڭعىرتۋ قاجەت.
لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن ءالىپبيدى بەكىتۋ ارقىلى قازاق ۇلتتىق بىرەگەيلىگى قالىپتاسىپ, ۇلتتىق ساناسى جاڭعىرىپ, الەم قازاقتارىمەن ورتاق اقپارات كەڭىستىگى قالىپتاسىپ, عالامتوردا قازاق جازۋى تولىق وقىلىپ, سول ارقىلى, شىن مانىندە, ءبۇتىن ءارى باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت بولارىمىز انىق.
ايدوس سادۋاقاسوۆ,
ساياسي عىلىمدار كانديداتى
