بۇل ستراتەگيالىق باعدارلاما جاھاندىق داعدارىس جىلدارىندا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ وزگەلەرمەن سالىستىرعاندا وق بويى وزىق شىعۋىن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويعان جوق, سونىمەن بىرگە دامۋدىڭ جاڭا باسپالداقتارىنا كوتەرىلۋىنە مۇمكىندىك بەردى. ءۇيد باعدارلاماسى ەكى بەسجىلدىق جوسپار بويىنشا ءىس جۇزىنە اسىرىلىپ كەلەدى. يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ العاشقى بەسجىلدىعى 2014 جىلى زور جەتىستىكتەرمەن قورىتىندىلاندى. الەمدىك ەكونومكانى تۇرالاتقان جاھاندىق داعدارىستىڭ ناعىز كۇردەلى جىلدارىنا تۇسپا-تۇس كەلگەن ءۇيدب ەلىمىزدەگى وندىرىستىك توقىراۋ مەن جاپپاي جۇمىسسىزدىقتىڭ الدىن الىپ قانا قويعان جوق, 150 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, قازاقستاننىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىن جاڭعىرتىپ, ەلىمىزدە بۇرىن دامىماعان ماشينا جاساۋ جانە مۇناي وڭدەۋ وندىرىستىك سالالارىنىڭ قالىپتاسۋىنىڭ باستاماسى بولدى.
يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنا بارىنشا باسىمدىق بەرۋ ناتيجەسىندە قازاقستان ترانسفورماتورلار, اككۋمۋلياتور باتارەيالارى, جۇك جانە جولاۋشىلار ۆاگوندارى, ەلەكتروۆوزدار, جۇك جانە جەڭىل اۆتوموبيلدەر, اۆتوبۋستار, رەنتگەن اپپاراتۋرالارى, جارىق-ديودتى شامدار, تيتان قۇيمالارى سياقتى بۇرىن ەلىمىزدە شىعارىلماعان ونىمدەردى شىعارۋدى وندىرىستىك جولعا قويدى. ءۇيد باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلا باستاعان جىلدار ىشىندە ەكسپورتتى دامىتۋ ماقساتىندا ايتارلىقتاي ءىس تىندىرىلدى. وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن وتاندىق شيكىزاتتىق ەمەس سالانىڭ 1500-گە تارتا كاسىپورنى مەملەكەت تاراپىنان تۇراقتى قولداۋعا يە بولدى.
ۇكىمەت وسى ءۇيد ءىس جۇزىنە اسىرۋ ماقساتىنداعى شارالار شەڭبەرىندە قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىن بەكىتكەن بولاتىن. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى ەكى بولىمنەن قۇرالدى. ءبىرىنشىسى – وڭىرلىك كارتالار. وندا وبلىستاردى دامىتۋعا ءبىرىنشى كەزەكتە قاجەتتى نىساندار شوعىرلاندىرىلدى. ەكىنشى – رەسپۋبليكالىق كارتا. مۇندا ورتالىق اتقارۋشى ورگاندار مەن مەملەكەتتىك حولدينگتەر تىكەلەي باقىلاۋعا العان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جوسپارىنىڭ نەگىزگى نىساندارى توپتاستىرىلدى.
قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن نىسانداردى پايدالانۋعا بەرۋ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى دامۋدىڭ جاڭا بيىگىنە كوتەرىلدى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە العاشقى بەسجىلدىقتا قۇنى 3 ترلن تەڭگە بولاتىن 770 جوبا ىسكە قوسىلدى. ونىڭ ىشىندە 65 جوبا شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە استى. العاشقى بەسجىلدىقتا ىسكە قوسىلعان ءوندىرىس وشاقتارى 4 ترلن تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. 75 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن نىساندار شىعارعان ونىمدەردىڭ 23 پايىزى ەكسپورتقا باعىتتالدى.
دۇنيەجۇزىلىك دامۋ بانكىنىڭ مالىمدەۋىنشە, قازاقستانداعى ءۇيد باعدارلاماسى وتە ءساتتى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان كورىنەدى. وسى رەتتە حالىقارالىق ساراپشى مەليسسا رەكاس «قازاقستانداعى يندۋستريالاندىرۋ جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ تۇرعىسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ العاشقى بەسجىلدىعى ءساتتى ءوتتى. جالپى العاندا العاشقى بەسجىلدىقتا ەكونوميكا دامۋدىڭ جاقسى ءۇردىسىن كورسەتتى. الايدا كەلەسى بەسجىلدىقتا جەتىلدىرە تۇسەتىن كەيبىر ماسەلەلەر دە بار. ەلدى تەرەڭ يندۋستريالاندىرۋ ارقىلى قازاقستان ەكونوميكاسى بۇدان دا بيىك كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزەتىن بولادى», دەپ اتاپ كورسەتتى.
قازىر ەلىمىزدە ءۇيد باعدارلاماسىنىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان ەكىنشى بەسجىلدىعى بەلەڭ العان. ەكىنشى بەسجىلدىقتىڭ وتكەن ءۇش جىلىنداعى جەتىستىكتەر دە كوڭىلگە نىق سەنىم ۇيالاتادى. اسىرەسە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋدىڭ نەگىزگى تۇعىرى بولىپ تابىلاتىن وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىندا ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزىلىپ, بولاشاقتا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن شىعاتىنىنا بەتبۇرىستىڭ باستالعانىن بايقاتتى. جاقىندا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى اليك ايدارباەۆ جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا ء«ۇيد باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىندا قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ درايۆەرىنە اينالدى», دەپ اتاپ كورسەتتى. ماسەلەن, 2015 جانە 2016 جىلدارى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا جالپى قۇنى 1,7 تريلليون تەڭگەنى قۇرايتىن 258 ءىرى جوبا ءىس جۇزىنە اسىرىلىپ, 21 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ وتكەن جەتى ايىنىڭ ىشىندە جالپى قۇنى 490 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 32 ءىرى جوبا پايدالانۋعا بەرىلگەن. جىل اياعىنا دەيىن تاعى دا جۇزگە جۋىق جوبا ىسكە قوسىلماق.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, قازاقستاندا 2017 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ونەركاسىپ ءوندىرىسى شىعارعان ءونىم كولەمى 10,62 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. بۇل 2016 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 7,8 پايىزعا جوعارى. بۇل رەتتە اتىراۋ, قاراعاندى جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ ونەركاسىپ ورىندارى كوش باستادى.
ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جىلدارىندا قول جەتكىزگەن تاعى ءبىر ۇلكەن جەتىستىك – قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىندە ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ەسەلەي ارتتىرىلۋى بولىپ تابىلادى. ماسەلەن, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءۇش ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل سالاداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى ادام باسىنا شاققاندا 11,8 مىڭ اقش دوللارىن قۇراپ, 2015 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 23 پايىزعا وسكەن. ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ باسەكەسىندە ماشينا جاساۋ سالاسى زور تابىستارعا جەتىپ وتىر. اتاپ ايتار بولساق, مۇناي-گاز ماشيناسىن جاساۋ سالاسىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ءوسىمى 255,2 پايىزعا جەتىپتى. ال كەن ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى ءوسىم – 108,7, ەلەكتر تەحنيكالىق ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى ءوسىم 107,5 پايىزدى قۇراپ وتىر.
يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جوسپارلارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇلكەن كولەمدە ينۆەستيتسيا قاجەت ەكەندىگى بەلگىلى. الداعى ۋاقىتتا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تاسقىنىن تولاستاتپاۋ ماقساتىندا ينۆەستيتسيا تارتۋ شارالارىنا مەملەكەت تاراپىنان ناقتى قولداۋ كورسەتىلۋدە. مەملەكەت تاراپىنان ينۆەستيتسيا تارتۋعا فيسكالدىق, قارجىلىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق كومەك شارالارى ويلاستىرىلعان. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا «ينۆەستيتسيا تۋرالى» زاڭ وڭ ناتيجەلەر بەرۋدە. قازاقستاندا شەتەلدىك ينۆەستورلارعا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىمەن قىزمەت كورسەتىلەدى.
يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ قارقىندى جۇرگىزىلۋىنە نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا باستى قوزعاۋشى كۇش بولىپ وتىرعاندىعى بەلگىلى.
جالپى العاندا, ءتيىمدى ينۆەستيتسيا كەز كەلگەن ەكونوميكانىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋ كوكجيەگىن ايقىندايتىن تۇعىر بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا ءۇيدب جىلدارىندا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا, ونىڭ ىشىندە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا ءوز جەمىسىن بەرۋدە. قازاقستان ءوندىرىسىنىڭ دامۋ ينستيتۋتىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا عانا ەلىمىزدىڭ قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 411,1 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان ەكەن. بۇل كورسەتكىش 2015 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 1,4 ەسە وسكەن. ەندەشە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن داعدارىستىڭ كۇردەلى كەزەڭىنەن ۇلكەن تابىستارمەن الىپ شىعىپ, قازىرگى قارقىندى دامۋ دارەجەسىنە جەتكىزگەن ءۇيد باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى دا تابىستى بولاتىندىعى انىق.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
