گەورگي گرەبەنششيكوۆ ەسىمى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءالى كۇنگە دەيىن, ءتىپتى كىتاپ وقيتىن قاۋىمنىڭ وزىنە دە كەڭىنەن ءمالىم ەمەس. قازان توڭكەرىسىن قابىلداماعان ول ازامات سوعىسىنىڭ الماعايىپ جىلدارىندا ۆرانگەل اسكەرىمەن بىرگە جانىنداي سۇيەتىن ءوز وتانىن ارتتا قالدىردى. وسى سەبەپتەن دە ونىڭ كىتاپتارى كەڭەس وداعىندا باسىلمادى, جازۋشىنىڭ اتى ۇمىتتىرىلدى. سوعان قاراماستان گرەبەنششيكوۆتىڭ ءوزىنىڭ الەمدىك داڭقىنا لايىقتىلىعى تيتىمدەي دە تالاس تۋدىرمايدى. ەجەلدەن سولاي.
اندرەي كراتەنكونىڭ ء«بۋنيننىڭ باسەكەلەسى» ماقالاسىندا باياندالعان ءبىر عانا جايت كوپ نارسەنى اڭعارتادى: «تۋمىسى شىعىس قازاقستاننان بولا تۇرا, وسىناۋ جازۋشى ابىروي-اتاققا اقش پەن باتىستا جەتتى, ال تۋعان ەلىندە ءالى كۇنگە دەيىن بەيمالىم دەرلىك. ساۋاتتىلىقتى ارمانداۋعا دا بولمايتىن, كەدەيشىلىك بۋعان الىس تۇكپىردە تۋعان ول وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلوسوفيا دوكتورى اتاندى. بۇكىل عۇمىرىن ادەبي شىعارماشىلىققا ارنادى. ورىستىڭ ەميگرانت جازۋشىلارى ونى نوبەل سىيلىعىنا ۇسىندى, بىراق ول يۆان بۋنينمەن باسەكەلەسۋدەن باس تارتىپ, ءوز كانديداتۋراسىن قايتىپ الدى».
ول جايىندا يگور سيكورسكي تاماشا ايتقان: «مەن ءۇشىن تاعىلىمدىق ءمانى بار ادەبيەت قانا قۇندى سانالماق. وسى ساناتتاعى اسا ۇلى جازۋشىلاردىڭ اراسىندا ەكەۋىن ەرەكشە اتايمىن: دوستوەۆسكي جانە گرەبەنششيكوۆ. بەيبىت ۋاقىتتا عۇمىر كەشكەن دوستوەۆسكي الدا كەلەر كۇندەردىڭ سۇمدىقتارىن بولجاپ ايتسا, ءبىزدىڭ قاسىرەتتى زاماندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان گرەبەنششيكوۆ شىعارمالارىنان ءبىز, بۇگىنگى كۇننىڭ بارلىق ويران-توپالاڭىنا قاراماستان, ءۇمىتتى جانە نەعۇرلىم جارقىن بولاشاقتىڭ كورىپكەلدىگىن تابامىز».
جازۋشى تۋرالى ايتقاندا وعان ءاردايىم قايتا-قايتا جۇگىنگىڭ كەلەدى-اق. ءوزىنىڭ جوقشىلىقتا وتكەن, تاقسىرەتكە تولى بالالىق شاعى تۋرالى ول قالاي ايتقان دەسەڭىزشى: «بالالىق, بوزبالا, جاستىق شاقتارىم باياعىدا ءوتىپ كەتتى-اۋ دەپ مەن ەشقاشان وكىنىپ كورگەن ەمەسپىن. بالكىم, بۇل مەنىڭ, قانشاما قات-قابات تىرشىلىك تاۋقىمەتتەرى قاپالاندىرسا دا, ءوزىنىڭ بۇگىنگى ءومىرىن ەڭ باقىتتى شاعى دەپ ەسەپتەيتىن از ادامداردىڭ ءبىرى ەكەندىگىمنەن بولار... ءيا, مەن ءوز ءومىرىمدى شىن مانىندە باقىتتى دەپ ەسەپتەيمىن, بالكىم, سودان دا ماعان ساپالاق سارىۋايىمشىلدىق جات بولار. سول سياقتى, قولدارىندا مەندەگىگە قاراعاندا اناعۇرلىم ارتىق مۇمكىندىكتەرى بولا تۇرا, ءوز ءومىرىن كوركەم ەتە المايتىن ادامدارعا دەگەن اياۋشىلىق تا ماعان جات».
مەن ءوزىمدى گرەبەنششيكوۆ شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋشىلەر قاتارىنا قوسپايمىن, جاي عانا ونىڭ عاجايىپ تالانتىن جان سالا قۇرمەتتەۋشىمىن. ا.كۋپريننىڭ مىناداي پىكىرى كەڭىنەن ءمالىم: ء«بىزدىڭ بۋىن ورىس ادەبيەتىنىڭ تاعدىرى ءۇشىن ۋايىمداماي, الاڭسىز ولە بەرۋلەرىنە بولادى,.. ويتكەنى ءبىزدىڭ ورنىمىزدى جاس ءارى دارىندى گرەبەنششيكوۆ, چاپىگين جانە باسقالار باسادى». جازۋشى شىعارماشىلىعىنىڭ كولەمى دە قايران قالدىرادى.
زەرتتەۋشىلەرى ايشىقتاپ كورسەتكەندەي, شەتەلدە عۇمىر كەشكەن 45 جىلدا ول ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە 30 تومعا جۋىق كوركەم جانە كوسەمسوزدىك شىعارمالار, كوپتەگەن ولەڭدەر, ونداعان درامالار, اڭگىمەلەر, وچەركتەر جازعان. بۇل تىزبەنى ول اقش-تا وقىعان 600 دارىسپەن تولىقتىرۋعا بولادى.
گەورگي دميتريەۆيچ گرەبەنششيكوۆ شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ شەمونايحا اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ ۇستىنە, ول بىزگە جاي عانا جەرلەس ەمەس. بولاشاق جازۋشىنىڭ اكەسى كوشپەندىلەر حانىنىڭ ۇرپاعى ەكەن. گرەبەنششيكوۆتىڭ ءوزى «جاۋشى. پومپەراگتان جولدانعان حاتتار» كىتابىندا اكەسى جايىندا بىلاي دەپ جازادى: «ول بالا كەزىنەن باستاپ قورلىق-مازاقتان, ۇرىپ-سوعۋدان كوز اشقان جوق, ونى حريستيان ەمەس دەپ تە جازعىردى. ارعى اتاسى التايدىڭ ءبىر حانى بولعان سياقتى, ال اتاسىن ورىستار ءۇيىرلى جىلقىمەن بىرگە ۇرلاپ اكەتىپ, كىشكەنتايىنان قۇلدىققا سالعان. مىنە, ناق وسى سەبەپتەن اكەم دە جوقشىلىقتان جانە شاحتەردىڭ قۇلدىق قامىتىنان ەشقاشان قۇتىلا الماعان». شىعىستان تامىر تارتقاندىعى جازۋشىنىڭ بەت-الپەتىنىڭ ازيالىق بىتىمىنەن دە ايقىن كورىنەدى.
گرەبەنششيكوۆ ءوزىنىڭ ءتۇپ-تۇقيانىن گەنەتيكالىق دەڭگەيدە سەزىنگەن. ءبىر قىزىعى, رەريح پەن گرەبەنششيكوۆ نيۋ-يوركتە ۇلەستەسىپ ۇيىمداستىرعان باسپا قازاقشا «الاتاس» دەپ اتالدى. ايتقانداي, گرەبەنششيكوۆتىڭ قازاقشا ەركىن سويلەگەنىن ونىڭ كوپتەگەن زامانداستارى اتاپ كورسەتتى, سونداي-اق جازۋشى شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋشى سۆەتلانا تسارەگورودتسەۆا دا سونى راستايدى. بۇل ونىڭ كوپتەگەن شىعارمالارىنان, ەڭ الدىمەن «قارقارالى مەششانى» اتتى ەتنوگرافيالىق وچەركىنەن كورىنىس تاپقان. ءيا, گرەبەنششيكوۆ شىعارماشىلىعىندا قازاق تاقىرىبى ايتارلىقتاي ەلەۋلى ورىن الاتىندىعى ءسوزسىز. ول كەزىندە پولياك تىلىنەن گۋستاۆ زەلينسكيدىڭ «قىرعىز» دەگەن پوەماسىن اۋداردى.
قازاقستاننىڭ تەاتر ونەرىنىڭ قالىپتاسۋىندا دا جازۋشىنىڭ ەڭبەگى زور. «قازاق كسر» قىسقا ەنتسيكلوپەدياسىنداعى (الماتى, 1991) «تەاتر» ماقالاسىنان مىناداي جولداردى وقيمىز: «رەۆوليۋتسياعا دەيىنگى كەزەڭدە حالىق ونەرىنىڭ ساحنالىق داستۇرلەرى دامي قويمادى. رەسەيدەگى 1905-1907 جىلدارداعى رەۆوليۋتسيا قازاقستاننىڭ مادەني ومىرىندە ورلەۋ تۋعىزدى. گ.گرەبەنششيكوۆ سيۋجەت نەگىزىنە قازاق حالقىنىڭ تۇرمىسىن الا وتىرىپ «جاقسى جىگىت» پەساسىن (1907), ال ن.پ.اننەنكوۆا-بەرنار ۇلتتىق ەپوس جەلىسىمەن «قامال» دراماسىن (1908) جازدى». ءبىر ايتارلىعى, پەسا تۇپنۇسقاسىندا دا قازاقشا «دجاكسى دجيگيت» دەپ اتالدى. ورىسشا اتاۋى جاقشا ىشىندە «دوبرىي مولودەتس» دەپ كورسەتىلدى. اۆتوردىڭ: «ورىس جانە قىرعىز تىلدەرىندە كورسەتۋ ءۇشىن ەرتىس اتىرابىنىڭ قىرعىز تۇرعىندارىنا ارنايمىن» دەگەن ارناۋ ءسوزى بار. پەسانىڭ ءبىرىنشى بەتىندە گرەبەنششيكوۆتىڭ قولتاڭباسى: «مەنىڭ دوستارىمنىڭ ىشىندەگى ەڭ جاقسىسى الەكسەي نيكولاەۆيچ بەلوسليۋدوۆقا. اۆتور. 1908 جىلعى 20 تامىز, سەمەي ق-سى». بۇل پەسانى 2004 جىلى الماتى كىتاپحاناسىنان جازۋشى الەكساندر لۋحتانوۆتىڭ سىلتەۋىمەن ولگا تارلىكوۆا تاپتى. ونىڭ 2006 جىلى «مەديا-اليانس» باسپاسىنان شىققان «ا زا ستروكوي منە ۆيديتسيا سۋدبا...» كىتابىندا گرەبەنششيكوۆتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى ايتارلىقتاي اۋقىمدى وچەرك جارىق كوردى. بۇعان دەيىن اتالمىش پەسا جازۋشىنىڭ بىردە-ءبىر بيبليوگرافيالىق انىقتامالىعىندا كورسەتىلمەگەن ەدى. ءسويتىپ, گەورگي گرەبەنششيكوۆ قازاقتاردىڭ ومىرىنەن پەسا جازعان ءبىرىنشى جازۋشى, قازاقستان تاقىرىبىنداعى دراماتۋرگيانىڭ نەگىزىن قالاۋشى بولىپ تابىلادى. قازاقتىڭ ءتول دراماتۋرگياسى ءسال كەيىنىرەك تۋدى – مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەڭلىك-كەبەك» تراگەدياسى 1917 جىلى جازىلىپ, كورەرمەنمەن قاۋىشتى.
گرەبەنششيكوۆ سىندى اسا كورنەكتى ءسوز زەرگەرىنىڭ ارقاسىندا بۇكىل الەم قازاقتاردىڭ ءومىرى جايلى ءبىلدى. ءبىر عاسىردان استام بۇرىن, ياعني 1913 جىلى ول «باتىربەكتىڭ حاندىعى» پوۆەسىن جازدى. ون جىلدان كەيىن بۇل شىعارما پاريجدە باسىلىپ شىقتى. «اتاقتى حان اۋلەتىنىڭ ۇرپاعى قازاق (تۇپنۇسقادا – قىرعىز – اۋدارماشى) باتىربەك سالت اتپەن ساقارادا سالقار اۋەندى ءان سالىپ كەلەدى. ۇشى-قيىرسىز كوكجيەككە, قاپتالداسا قاتار تۇزەگەن, قارا مويىل بۇتالارى كومكەرگەن كونە قورىمدارعا قاراپ قويىپ... ەسكى داۋرەندى ەسكە ءتۇسىردى... ءوزى ءالى قارتايىپ تۇرعان جوق. بىراق بۇرىنعى زامان تۋرالى قاراباي شالدان ەستىگەنى كوپ. ءان دە الدەنەنى كوكىرەككە قۇيىپ جاتىر. ونىڭ مۇڭدى زارى سول ءبىر ساعىنىشتى داۋرەننىڭ سۇلباسىن سالاتىنداي. ونىڭ ۇستىنە, باياعىنى قازىرگىمەن سالىستىرساق, ەڭىرەپ جىلاعىسى كەلەدى: بۇرىنعىنىڭ ەلەسى دە قالماعان... ىلعي ءبىر ۇزىك-ۇزىك سۋرەتتەر...».
بايان وسىلاي باستالادى. بالكىم, تىكەلەي جاناسىم ىزدەۋىمىز جاراسا قويماس. دەسەك تە, اۆتوردىڭ ءوزى حان ۇرپاعى ەكەندىگى تۋرالى دەرەكتى العا تارتپاي تۇرا المايمىز.
«باتىربەكتىڭ حاندىعى» ءارى رەاليستىك, سونىمەن قاتار ءارى پوەتيكالىق شىعارما. اۆتور جانىنا جاقىن كەيىپكەرلەردىڭ بەينەلەرىن, قازاقتىڭ ادەت-عۇرىپتارىن ۇلكەن سۇيىسپەنشىلىكپەن, ءبىلىپ سۋرەتتەيدى, دالانى اسقاقتاتا جىرلايدى.
جىلدار ءوتتى. ءومىر وزگەردى, دالا دا وزگەردى. شاقىرىلماعان قوناقتار كەلدى. سۇراپىل اۋىر كەزەڭ تۋدى. پوۆەستە جالماۋىز جۇتتىڭ جانتۇرشىگەرلىك سۋرەتتەرى كوز الدىڭنان وتەدى.
«دالا ءجانتاسىلىم ەتەردەي ىڭىرسىدى... ساحارا و شەتىنەن بۇ شەتىنە دەيىن جۇتتىڭ مۇزداتقان سۋىق قۇشاعىندا قالدى. جايىلىمداعى جۇت قۇرساۋىنداعى جۇزدەگەن مىڭ مال ءبىر-اق كۇننىڭ ىشىندە قىرعىن تاپتى, كوكتايعاقتا ونداعان باقتاشىلار سەرەيىپ-سەرەيىپ اجال قۇشتى. ءۇيىر-ءۇيىر جىلقىلار مەن ق ۇلىندار ءبىر-بىرىنە جابىسا ۇيلىعىپ توپ-توبىمەن, ساياقتانعان كەيبىرەۋى جالعىز-جالعىزدان ومبى قاردا تۇرعان قالپىندا ت ۇلىپ بولىپ قاتىپ قالدى. مۇز باسىپ, قارعا ورانعان ولار وزدەرىنىڭ تاپجىلماس ءولى تىنىشتىعىمەن ۇرەي ۇيالاتقان ۇسقىنسىز مۇسىندەر كورمەسىن ەلەستەتەر ەدى... ءار جەردە اتتاردىڭ قاسىندا, سولاردىڭ جالىن قۇشىپ بىرگە قاتىپ قالعان, قۇددى ساۋىت كيگەندەي مۇز قۇرسانىپ, قارلى شىلتەرمەن ورنەكتەلگەن, تۇرعان, وتىرعان امبە جاتقان ادام مۇسىندەرىنەن كوز سۇرىنەدى. كۇللى دالادا كۇنى-ءتۇنى قاسقىرلاردىڭ قىرعىن تويى بولىپ جاتتى... قىسقى ۇزاق اشتىقتان ارىقتاپ ارسيعان ىزالى قاسقىرلار جىلقى ولەكسەلەرىنە اشكوزدەنە باس سالدى, سودان بويلارى تەز اۋىرلاپ, جىلقى ەتىنىڭ ارالىندا, قان-قان سۇيەكتەردىڭ ۇستىندە توق باسىپ جاتتى دا قويدى...».
شىنىن ايتقاندا, ءتىپتى وسىناۋ تاقىرىپ جانىنا ابدەن جاقىن سانالاتىن ءبىزدىڭ قازاق ادەبيەتىندە دە سۇمدىق دالا قاسىرەتىنىڭ وسىنشالىقتى قۋات-كۇشپەن سۋرەتتەلۋىن سيرەك كەزدەستىرەمىز.
«كوپ جەرلەردە, كوك مۇز ۇستىندە اشتىقتان, ءونىمسىز ارەكەتتەن قاجىعان جىلقىلار سۇلاپ-سۇلاپ جاتا كەتكەن. ولار ەندى ەشقاشان تۇرمايدى, ەشبىر دىبىس شىعارماستان, ەشكىمگە شاعىنباستان ازاپپەن باياۋ ولەدى... ءالى جانى شىقپاعان ولاردى جاۋعان قار تىرىدەي كومۋدە. سول قاردى قالىڭ جالىنان جانە سۇيەكتەرىنە جالبىراپ ىلىنگەن تەرىسىنەن سىلكىپ تاستاۋعا ولاردىڭ ءالى كەلمەيدى. مال ءولىمىنىڭ كوپتىگى سونشا, جۇرت ولاردىڭ تەرىسىن سىپىرىپ ۇلگەرمەدى. كوپشىلىگىنىڭ ول جايلى ويلاۋعا شاماسى دا جوق – بايتال تۇگىل باس قايعى. ەسەسىنە ەكى اپتادان كەيىن ساقاراعا ورىستىڭ الىپساتارلارى قاپتاپ كەلدى. ولار اقىلعا سىيمايتىن تومەن باعا بەرىپ, ءالى ءتىرى مالدىڭ تەرىلەرىن ساتىپ الا باستادى. ونىمەن قويماي, قازاقتاردى مۇردەلەردىڭ تەرىسىن ءوز قولدارىمەن سويىپ سىپىرۋعا مىندەتتەدى. قىستاۋلارىنان الىستا, ۇسكىرىك ايازدا وسى قيامەت-قايىممەن ازاپتانعان ادامدار ءدال قاستارىندا تويلاپ جاتقان الگى ىزالى اش قاسقىرلارعا ۇقساپ كەتتى. اقىرى سەرەيگەن جانۋارلاردىڭ تەرىسىن سىپىرۋدىڭ قيىندىعىن كورىپ, ال تىرىلەرىنىڭ ءبارىبىر سەسپەي قاتاتىنىن بىلگەن قازاقتار ەندى تىم بولماسا تەرىسىن الىپ قالۋ ءۇشىن ۇيدەگى, قورالارىنداعى كوتەرەم سيىرلارى مەن جىلقىلارىن پىشاققا ىلىكتىرە باستادى».
وسى كەزدە ساحاراعا ءبىر جاڭا ءدۇمپۋدىڭ, كونە عۇرىپتارعا جاۋ نيەتتەگى الدەبىر قۇبىجىقتىڭ قارا بۇلتتاي قاپتاپ ءتونىپ كەلىپ قالعانىن, بۇرىنعى ەركىن كوشپەلى تۇرمىستىڭ كۇنى بىتكەنىن ءبارى سەزدى. ءتىپتى مىڭداپ جىلقى ايداعان ەڭ اتاقتى حانداردىڭ, باي-باعلانداردىڭ وزدەرى ءبىردى-ەكىلى قارامەن جۇگەن ۇستاپ قالعاندا بۇدان ءارى ەل قايتىپ كۇن كورمەك, نە ىستەمەك؟.. اتتى ەردىڭ قاناتىنا بالايتىن قالىڭ حالىق قاۋىمى جاياۋلاپ قالعاندا قالاي كوشەدى, نە ءۇشىن كوشەدى؟..
باتىربەك وسىلاي ويلايدى. حاننىڭ ۇرپاعى. بۇكىل رۋلى ەلى حان دەپ اسپەتتەيتىن باتىربەك. ەندى ونىڭ كۇنى ءبىتتى. كوشپەلىلەر تاريح ساحناسىنان كەتىپ جاتىر. ساحاراعا باسقا قوجايىندار كەلدى. ولار كەز كەلگەن كۇنى مالىن ايداپ اكەتەدى, كەز كەلگەن ساتتە جەرگىلىكتى جۇرتتى ۇرىپ-سوعىپ, قورلاي الادى. كوپ ۇزاماي باتىربەك تە تاقىر كەدەيگە اينالدى. ەڭ باستىسى, ساعى سىندى. ەندى اشتان ولمەس ءۇشىن جاڭا قوجايىندارعا جالداندى. تاپقان-تايانعان ولجاسىن سولارعا اپارىپ تابىستايدى...
«قارتايىپ ەڭكىش تارتقان باتىربەك ءوزىنىڭ حاندىق ءتۇر-تۇرپاتىنان ءالى ايىرىلماعان: قوي تەرىسىنەن تىگىلگەن جاڭا بەشپەنت, تۇلكى تىماق, ساپتاما بىلعارى ەتىك كيىپتى. سويتسە دە, جامان ارباعا جەگىلگەن ءارى ەرتتەۋلى الدىڭعى اتتىڭ شىلبىرىن تاس قىپ ۇستاعان ول اكەلگەن وتىن-پوتىنىن جاراتپاي اشۋلانعان پىركانشىككە جارامساقتانا جىميىپ, ءوز تىلىندە ايتىپ جاتىر: «قالاي جامان؟.. جاقسى – ءوزىم جينادىم! الى-ىس تاۋعا شىقتىم, تونىمنان تامتىق قالمادى... بالا شىقتى تاۋعا, قاتىندار شىقتى, بارلىق اۋلەتىم شىقتى – تاماق كەرەك! قالاي جامان؟..».
پىركانشىكتى ءجىبىتۋ ءۇشىن ول جۇقا عانا اپپاق قولىمەن ءوزىنىڭ كەۋدەسىن سيپالاپ, ورىسشا بىلەتىن جالعىز ءسوزىن قايتالاي بەردى.
– ا؟ پوجالۋيستا, سپاسيبو! پوجالۋيستا, سپاسيبو؟!»
ارىرەكتە اتاقتى بەكمىرزا حاننىڭ نەمەرەسى, تالدىرماش كەلگەن ۇزىن بويلى ىسقاق ۇنجىرعاسى ءتۇسىپ سالعىرت قانا تۇردى. بەت-ءجۇزى ءبىرتۇرلى تۇنەرىپ, قارايىپ كەتىپتى...».
بۇل قايعىلى وقيعا وسىلاي اياقتالادى. وسىلايشا باتىربەك حاندىعىنىڭ تاس-تالقانى شىعادى.
ماعان «باتىربەكتىڭ حاندىعى» كەكەسىن اتاۋ, ويتكەنى, ونداي حاندىقتان ول كەزدە تامتىق تا قالماعان ەدى دەگەن قارسى ءۋاج ايتىلۋى مۇمكىن. بىراق بۇل ولاي ەمەس. ءار ادامنىڭ ءوز حاندىعى, ءوز پاتشالىعى, ءوز كورولدىگى بار. اركىم ءوز الەمىندە پاتشا دا ءوزى, حان دا ءوزى, كورول دە ءوزى. قازاقى ۇعىمعا سالعاندا, ءار ادام ءوز الەمىندە ءوزى بي, ءوزى ءتوس. ادام ءوزىنىڭ وسى الەمىنە ەشكىمنىڭ باسا-كوكتەپ كىرۋىنە, ونى تاس-تالقان ەتۋىنە جول بەرمەۋى كەرەك. سول جولدا قايتپاي كۇرەسۋى ءتيىس.
گەورگي گرەبەنششيكوۆ, ءتىپتى تۋعان ەلىن جوعالتسا دا, ءوز الەمىن ساقتاپ قالا الدى, بىلايشا ايتقاندا, ءوز حاندىعىن قۇلاتپاۋعا شاماسى جەتتى. ول مۇنى ناعىز حان ۇرپاعىنا ءتان بەكزاتتىقپەن, ءسوز زەرگەرىنە ءتان تاماشا سۋرەتكەرلىكپەن جاساي ءبىلدى.
ورىس شەتەلى ۇيىندە وتكەن گەورگي گرەبەنششيكوۆتىڭ 130 جىلدىعىنا ارنالعان كەشتىڭ ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى ا.دوتسەنكو مەنەن ءوز سوزىمدە كەلەسى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋىمدى وتىنگەن ەدى: گ.گرەبەنششيكوۆتىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى ءسىزدىڭ پىكىر-پايىمىڭىز قانداي جانە ونىڭ شىعارماشىلىعى قازىر كوكەيكەستى دەپ بىلەسىز بە؟ مەن سوندا بۇل ساۋالعا ءبىزدىڭ بەلگىلى ادەبيەتتانۋشىمىز, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى شەريازدان ەلەۋكەنوۆتىڭ مىنا سوزدەرىمەن جاۋاپ قاتۋدى ءجون كورىپ ەدىم: «گرەبەنششيكوۆ تۇلعاسىنان ءبىز ءوز داۋىرىمىزگە ايرىقشا قاجەتتى جازۋشىنىڭ ۇلگىسىن, شىعارمالارى ءبىر حالىقتى ەكىنشىسىنە قارسى قويماي, قايتا قازاقستاندى مەكەندەيتىن ءارتۇرلى ۇلتتار ادامدارىنىڭ داستۇرلەرىنەن, مادەنيەتىنەن, ءومىر سالتىنان تۋىستاستىراتىن ورتاق نارسەلەر تابا بىلەتىن جازۋشىنى كورەمىز. وسىناۋ بەرەكەلى بايلىقتىڭ توتاليتارلىق قىسپاقتان كەيىن ءوز مادەنيەتىن قالىپقا كەلتىرىپ جاتقان قازاق ەتنوسى ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگى تۇسىنىكتى بولار دەيمىن».
گرەبەنششيكوۆ شىعارماشىلىعى ءبىز ءۇشىن قازاق جەرىنىڭ سۇلۋلىعىن اسقاقتاتا تانىتۋىمەن دە ەرەكشە قىمبات. الەم ادەبيەتىندە ءبىزدىڭ التايىمىزدى وسىناۋ ءجاننات جەردىڭ پەرزەنتى, ورىس ءسوزىنىڭ زەرگەرى گەورگي گرەبەنششيكوۆ سياقتى سونشالىقتى شالقار شابىتپەن جىرلاعان, سونشالىقتى كوركەم سۋرەتتەگەن ادام كەمدە-كەم. جاسى ۇلعايعان شاعىندا گەورگي دميتريەۆيچ بىلاي دەپ جازىپتى: «دۇنيەدە نەعۇرلىم ۇزاق جاساعان سايىن, جەر شارىنىڭ ەلدەرىن كوبىرەك كورگەن سايىن, كوكتورعىن التايدان الىستاعان سايىن ونىڭ تولاعاي جوتالارى مەنىڭ كوز الدىمدا ايبىندانا تۇسەدى, وسىناۋ ولكە تۋرالى ويلاعاندا تىلمەن ءتۇسىندىرىپ بولماس راقاتقا كەنەلەمىن. سول سەبەپتەن دە ول جايىندا تاڭدانىپ-تامسانباي ايتا دا, جازا دا المايمىن... التاي مەنىڭ وتانىم بولعاندىقتان ەمەس, بۇكىل ادامزاتتىڭ شىققان جەرى, الەمنىڭ بەسىگى, جەر-جاھاننىڭ قوڭىراۋى بولعاندىقتان, اتىنىڭ ءوزى قوڭىراۋ ۇنىندەي قۋاتتى ءھام ىزگىلىكتى بولعاندىقتان – اتىڭنان اينالايىن التاي!».
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
