قازاقستان • 25 قىركۇيەك, 2017

شىڭعىس تورەنىڭ توستاعانى

1363 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

شىڭعىس ءۋاليحانوۆ – ابى­­لاي حاننىڭ نەمەرەسى, ساياحاتشى-عالىم شوقان ءۋالي­حانوۆتىڭ اكەسى. پاتشالىق رەسەيدىڭ كەزىندە امانقاراعاي, قۇسمۇرىن, كوكشەتاۋ وكرۋگتەرىنىڭ اعا سۇل­تانى بولعان تا­ريحي تۇلعا. باس­قاسىن ايتپاعاندا بالاسى شو­قاندى كادەت كورپۋسىندا وقىتىپ, ونىڭ بولا­شاقتا الەمدىك دەڭگەيدە ۇل­كەن وقىمىستى بولۋىنا جول اش­قانى نەگە تۇرادى. 

شىڭعىس تورەنىڭ توستاعانى

شىلدە ايىندا استانا قالاسىن­داعى قارۋلى كۇشتەر اسكەري-تاري­حي مۋزەيىن­دە ۇيىمداستىرىلعان الماتى وبلىسى ولكەتانۋ كورمەسىنىڭ سورەسىنە قويىلعان زاتتار اراسىندا جوعارىداعى شىڭعىس تورەگە قاتىستى ەكسپوناتتار دا جەتكىزىلىپتى. 

سونىڭ ءبىرى – تورەنىڭ كۇمىس توستاعان-تاباعى. بۇل زاتتى كەزىندە بەلگىلى ارحيتەكتور ارىستان قاينار­باەۆ ال­ما­تىداعى ورتالىق مۋزەي قورىنا تاپسىرعان كورىنەدى. ال جادىگەردىڭ قۇجاتىندا توستاعاننىڭ اقى-يەسى رەتىندە شوتا ىدىرىس ۇلىنىڭ ەسىمى اتالعان. ەلىمىزگە ەڭبەك سىڭىرگەن ساۋلەتشى شوتا اعامىز بولسا, شوقان­نىڭ تۋعان ءىنىسى ماقىنىڭ بالاسى ىدىرىستىڭ ۇلى. ماقى (ماقاجان) وتە شەبەر سۋرەتشى بولعان.

مىنا سۋرەتتە تۇرعان توستاعاننىڭ قاسىنداعى كۇمىس قاسىق پەن تۇز ۇنتاقتايتىن قۇرال دا شىڭعىس تو­رە قولدانعان بۇيىمدار ەكەن. بۇل جادىگەرلەر 1960 جىلى شوتا ىدى­رىس­ ۇلىنان الىنعان. قۇجاتتا كۇمىس قاسىق پەن تۇز ۇنتاقتايتىن قۇرالدى ساقتاعان ادام ماكين ەدريس (ماقين ىدىرىس) دەلىنگەن. قىسقاسى بۇل زاتتاردى مۋزەيگە تاپسىرعان تورەنىڭ ءوز ۇرپاقتارى. 

شىڭعىس تورەنىڭ ءوزى دە ومبى اسكەري ۋچيليششەسىندە ءبىلىم العان كوزى قاراقتى ادام. ول ءوز زامانىندا رە­سەيلىك عالىم-ساياحاتشىلارمەن جاقىن قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ورىس گەوگرافيالىق قوعامىنا قازاق حالقى جونىندە كوپ مالىمەت بەرگەن جانە ەل ىشىندەگى قۇندى جادىگەرلەردى جيناپ-ساقتاعان. ءتىپتى كەيبىر باعالى بۇيىمداردى پەتەربوردا وتكەن شىعىستانۋشىلاردىڭ ءىىى كون­گرەسىنە جولداپ, كورمەگە قوي­دىرعان. وسى زاتتاردىڭ جۇرناعى قازىر سانكت-پەتەربۋرگ, ماسكەۋ, ومبى جانە گام­بۋرگ مۋزەيلەرىندە ساقتاۋلى. ال جو­عارىداعى جادىگەر بولسا شوقان ءۋا­­ليحانوۆتىڭ «التىنەمەل» مەملە­كەت­تىك مەموريالدى مۋزەيى قورىندا تۇر. 

بەكەن قايرات ۇلى, 

«ەگەمەن قازاقستان»

سۋرەتتى تۇسىرگەن 

ورىنباي بالمۇرات

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار