الماتىنىڭ جاڭا اۋدانىن ارالادى
ەلباسى الماتى قالاسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ جاڭا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعىنا باردى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنە الماتىنىڭ جاڭا اۋدانىن سالعان كەزدە ەلىمىزدە جاسالعان قۇرىلىس ماتەريالدارىن پايدالانۋ دەڭگەيى 95 پايىزعا جەتكەنى مالىمدەلدى. 2 مەكتەپ, 3 ەمحانا, 17 سپورت جانە بالالار وينايتىن الاڭدار سالىندى. 33 بالاباقشا قۇرىلىسى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى قاعيداتى بويىنشا جۇزەگە اسقان. اۋداننىڭ 100 پايىز گازبەن قامتاماسىز ەتىلۋى ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمدىق جەتىستىك سانالادى.
بۇدان بولەك, ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ اكىمى س.سايفەدەنوۆ مەملەكەت باسشىسىنا سالىق تۇسىمدەرىنىڭ 11 ەسە ارتقانى, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى ءتورت ەسە وسكەنى جانە الماتىنىڭ پوليتسەنتريستىك ستراتەگيا اياسىندا تابىستى دامىپ كەلە جاتقانى جونىندە باياندادى.
– جاڭا اكىمشىلىك ورتالىق اشىلعالى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ بارلىعى ءبىر جەردەن كورسەتىلەدى. جۋىق ارادا مۇندا جاڭا سپورت جانە مادەنيەت نىساندارى پايدا بولادى, تۇرعىن ءۇي مەن بالاباقشالار سالىنۋدا, – دەدى اۋدان اكىمى.
سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى اۋداننىڭ ارداگەرلەر كەڭەسى مۇشەلەرىمەن اڭگىمەلەستى.
– الماتى قالاسى تۇرعىندارى سانىنىڭ ارتۋى سايكەسىنشە ونىڭ اۋماعىن دا ۇلعايتۋدى قاجەت ەتەدى. ءۇش جىل بۇرىن جاڭا ناۋرىزباي اۋدانىن قۇرۋ جونىندە شەشىم قابىلداندى. وسى ۋاقىت ىشىندە ءتيىستى ينفراقۇرىلىم جاساۋ جولىندا كوپ جۇمىس اتقارىلدى. قالا ورتالىعىمەن ىڭعايلى ءارى جىلدام قاتىناس ورناتۋ ءۇشىن كولىك ماسەلەسىنە قاتىستى قاجەتتى شەشىمدەر دە قابىلداناتىن بولادى, – دەدى ەلباسى.
ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى اۋدان جۇرتشىلىعىنىڭ اتىنان نۇرسۇلتان نازارباەۆقا جاڭا اۋدان قۇرىلعاننان بەرگى ءۇش جىلدا وڭ وزگەرىستەر بولىپ جاتقانىنا وراي العىس ءبىلدىردى.
ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ جاڭا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعىندا جەرگىلىكتى اكىمدىك, سوت, پروكۋراتۋرا, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى, ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ ءبولىمى, قازپوشتا بولىمشەسى, زەينەتاقى تولەۋ ورتالىعى, مەملەكەتتىك كىرىس, ادىلەت باسقارمالارى جانە ت.ب. مەكەمەلەر ورنالاسقان.
مەملەكەت باسشىسى جۇمىس ساپارى بارىسىندا سونداي-اق, ناۋرىزباي اۋدانىنداعى «تۋعان جەر» باعدارلاماسى اياسىندا سالىنعان جاڭا ەمحانادا بولدى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنە بۇل ەمحانادا العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدەن بولەك, اسقازاننىڭ قاتەرلى ىسىگىن الدىن الا انىقتاۋ ماقساتىمەن سكرينينگتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانى باياندالدى. سونداي-اق مۇندا رەنتگەن دياگنوستيكاسى بولىمشەسى, وفتالمولوگ, وتورينولارينگولوگ, توراكالدى جانە ابدومينالدى كولوپروكتولوگيا كابينەتتەرى اشىلعان, تاعى باسقا بولمەلەر جابدىقتالعان.
ەمحانادا ازاماتتاردى ەلەكتروندىق تىركەۋ ورنى, Call-ورتالىق بار. وندا ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىنا شۇعىل كومەك كورسەتەتىن جەدەل جاردەم بريگاداسى ورنالاسقان.
ەلباسىعا جۋىق ارادا «قالقامان» شاعىن اۋدانىندا تاعى ءبىر مەديتسينالىق مەكەمەنىڭ اشىلاتىنى جانە «تاۋ سامالى» شاعىن اۋدانىندا دا ەمحانانىڭ قۇرىلىسى باستالاتىنى جونىندە مالىمدەلدى.
جوندەلگەن كوشەلەر مەن «استانا» الاڭىن كوردى
قازاقستان پرەزيدەنتى الماتى قالاسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ىڭعايلانىپ قايتا جوندەلگەن جىبەك جولى, پانفيلوۆ كوشەلەرىن جانە «استانا» الاڭىن ارالاپ كوردى.
مەملەكەت باسشىسىنا الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىندار مەن قوناقتار ءۇشىن جايلىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىمەن جۇرگىزىلگەن اۋقىمدى قايتا جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ باستى ناتيجەلەرى تۋرالى مالىمدەلدى.
سونداي-اق, نۇرسۇلتان نازارباەۆقا قالانى اباتتاندىرۋ, جاياۋ جۇرگىنشىلەر مەن جول قوزعالىسىنداعى كولىك جۇرگىزۋشىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ تيىمدىلىگىنە باعىتتالعان زاماناۋي شەشىمدەر جونىندە ايتىلدى.
ەلىمىزدىڭ قارجى, مادەني جانە عىلىمي ورتالىعى
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الماتى قالاسىن دامىتۋ جونىندە كەڭەس وتكىزدى. كەڭەستى اشقان مەملەكەت باسشىسى الماتى قالاسى بۇگىندە قازاقستاننىڭ قارجى, مادەني جانە عىلىمي ورتالىعى بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– شيرەك عاسىر ىشىندە قالا ەكونوميكاسى 100 ەسە, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءونىمىنىڭ كولەمى 130 ەسە ءوستى. قالا اۋماعى مەن ونىڭ تۇرعىن ءۇي قورى 2 ەسە ۇلعايدى. ءبىز ەلدەر اراسىنداعى باسەكەلەستىكتىڭ قالالار اراسىنداعى باسەكەلەستىككە ۇلاسىپ بارا جاتقانىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. بۇگىندە 600 قالا الەمدىك ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ۇشتەن ەكىسىن وندىرەدى, – دەدى ەلباسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ الماتىنىڭ ينفراقۇرىلىمى جاقسارىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سوڭعى ەكى جىل ىشىندە قالادا 100 مىڭ اعاش وتىرعىزىلىپ, 42 شاقىرىمداي ارىق جۇيەسى قالىپقا كەلتىرىلدى, 60 شاقىرىمنان استام ۆەلوسيپەد جولى سالىندى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قالاعا كەلەتىن تۋريستەر سانىنىڭ ارتقانىنا نازار
اۋداردى.
– بۇگىندە شەتەلدىك ءتۋريستىڭ ءاربىر ەكىنشىسى الماتىنى كەلىپ كورەدى. قالادا كوپتەگەن قوناقۇيلەر, تەاترلار, مۋزەيلەر مەن سپورت نىساندارى بار. بيىل تۋريستەر سانىنىڭ ارتقانى بايقالۋدا. بۇعان ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ ءوتۋى دە سەپتىگىن تيگىزدى. كورمەنى تابىستى وتكىزۋىمىز استانا مەن الماتىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستاننىڭ ابىرويىن اسقاقتاتتى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى الماتى ءبىز ءۇشىن ماڭگىلىك تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ التىن بەسىگى بولىپ قالاتىنىن ايتتى.
– مۇندا ەل تاعدىرى ءۇشىن ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداندى. اتا زاڭىمىزدىڭ, مەملەكەتتىك رامىزدەرىمىزدىڭ, ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ تۇساۋى وسى شاھاردا كەسىلدى. ەلوردانى ارقاعا كوشىرۋ الماتىنىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەردى. مىقتى ساياسي ورتالىقتىڭ جانە ءىرى مەگاپوليستىڭ بولۋى – كوپتەگەن دامىعان مەملەكەتتەرگە ءتان, – دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى كەز كەلگەن قالانىڭ ەكونوميكاسىن تۇراقتى دامىتۋ ونىڭ وركەندەۋىنە نەگىز بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. ەل دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى باستالعان كەزدە بۇل ەرەكشە ماڭىزعا يە بولادى.
– ءبىز ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى باستالعانى تۋرالى جاريالادىق, بيلىك وكىلەتتىكتەرىن قايتا ءبولۋ جونىندەگى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى جۇزەگە اسىردىق, قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ ۇدەرىسىن باستادىق, «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى ازىرلەنۋدە. وسى باستامالاردىڭ ءتيىمدى ىسكە اسۋى كوپ جاعدايدا وڭىرلەرگە بايلانىستى بولماق. الماتى بۇل رەتتە باستى ءرول اتقارادى. قالا ەلىمىزدىڭ ءىرى ەكونوميكالىق ورتالىعى ءارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ دونورى رەتىندە قالىپتاستى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونىمەن بىرگە, نۇرسۇلتان نازارباەۆ الماتىنىڭ تەڭگەرىمدى دامۋىنىڭ جانە ونىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىنە اسەر ەتەتىن بىرقاتار ماسەلەلەردى جۇيەلى تۇردە شەشۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
– مەن وسى جىلدىڭ باسىندا وڭىرلەردىڭ بارلىعىنا جاپپاي كاسىپكەرلىكتى, سونىڭ ىشىندە وتباسىلىق بيزنەستى بەلسەندى دامىتۋدى تاپسىردىم. قازىر الماتىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەسى نەگىزىنەن بانك نەسيەسى ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلۋدا. بۇل ورايدا بيىل شاعىن بيزنەسكە بەرىلگەن بانك نەسيەسىنىڭ 43 پايىزعا ازايعانى بايقالىپ وتىر. اكىمدىك پەن «دامۋ» قورى تاراپىنان بيزنەسكە كورسەتىلگەن قولداۋ كولەمى نەبارى 2 پايىزدى قۇرادى, – دەدى ەلباسى.
سونداي-اق نۇرسۇلتان نازارباەۆ كولەڭكەلى بيزنەستى زاڭدى جۇمىس ىستەۋگە كوشىرۋدى تاپسىردى.
– قالادا 4 تريلليون تەڭگەنى قۇرايتىن م ۇلىك پەن قاراجات زاڭداستىرىلعان. ول قوسىمشا سالىق تۇسىمدەرىن شامامەن 100 ميلليارد تەڭگەگە كوبەيتۋگە ءتيىس, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى ءوسىمنىڭ كورىنبەيتىن رەزەرۆتەرىن انىقتاۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەتتىگىنە جانە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى سالاسىنداعى الەۋەتتىڭ تولىق پايدالانىلماي وتىرعانىنا ەرەكشە توقتالدى. يننوۆاتسيالىق ءونىم كولەمىنىڭ 2 ەسە قىسقارعانىنا دا نازار اۋدارىلدى.
– الماتىدا ەلىمىزدىڭ بارلىق نەگىزگى جوعارى وقۋ ورىندارى, سونىڭ ىشىندە ساتباەۆ اتىنداعى ءىرى تەحنيكالىق وقۋ ورنى ورنالاسقان. الايدا, ءالى كۇنگە دەيىن ەلەۋلى يننوۆاتسيالىق ازىرلەمەلەر جاسالعان جوق. اكىمدىك مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, وسى ماسەلەگە قاتىستى ءتيىستى شارالار قابىلداۋعا ءتيىس, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
اتاپ ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسى يننوۆاتسيالار ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «الاتاۋ» يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ الەۋەتىن مەيلىنشە پايدالانۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ونىڭ قۇرىلىسىنا بيۋدجەت ەسەبىنەن 20 ميلليارد تەڭگە جۇمسالىپ, 12 جىل ىشىندە ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ جۇمىسىنا 22 ميلليارد تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. اكىمدىك ونىڭ جۇمىسىنا ىقپال ەتە الماي وتىر. ارنايى ەكونوميكالىق ايماق قىزمەتىنە ءتيىمدى باقىلاۋ جاساۋدى قامتاماسىز ەتىپ, بۇل رەتتە ءتارتىپ ورناتاتىن كەز كەلدى, – دەدى ەلباسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى الماتىدا قۇرىلعان يندۋستريالىق ايماق تۋرالى دا ايتتى.
– بۇگىندە وندا 191 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 40 جوبا تىركەلگەن. ازىرگە تەك 1 جوبا ىسكە قوسىلعان, 13 جوبانىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر, ال قالعاندارىنا ازىرلىك جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. اكىمگە يندۋستريالىق ايماقتى جاڭا جوبالارمەن تولىقتىرۋدى تاپسىرامىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ءتيىمدى ينفراقۇرىلىم قالانى تابىستى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى.
– سوڭعى بەس جىلدا ونىڭ دامۋىنا بيۋدجەتتەن 430 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسالدى. 30 جولايرىق جەلىسى سالىنىپ, 330 شاقىرىم ينجەنەرلىك جەلى ىسكە قوسىلدى, مەترو دامىپ كەلە جاتىر. الماتىنىڭ تاريحي ورتالىعىنىڭ ۇشتەن ءبىرى جاڭعىرتىلدى. بۇل قالا تۇرعىندارىن قۋانتىپ, ەكونوميكانى دامىتادى ءارى تۋريستەردى تارتادى. سونىمەن بىرگە, مۇندا شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر ءالى دە كوپ. ەڭ الدىمەن, بۇل قالانىڭ كولىك جۇكتەمەسىنە قاتىستى. كۇن سايىن 700 مىڭ اۆتوكولىك قاتىنايدى. بۇل ماسەلەنى سمارت-تەحنولوگيالار بازاسىندا كولىك جۇيەسىنىڭ «اقىلدى» ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ ارقىلى شەشۋ قاجەت. ول قالا تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىسىن مەيلىنشە جايلى ەتۋ ءۇشىن كولىكتىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ەلباسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى ءوسىپ, ونىڭ اۋماعى ۇدايى كەڭەيىپ بارا جاتقانىن ەسكەرىپ, قالانىڭ باس جوسپارىن ازىرلەۋگە جاۋاپتى ينستيتۋتتى قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەسىن كوتەردى.
– سوڭعى 10 جىلدا قالا 2 ەسەدەن استام ءوستى, جاڭا ەكى اۋدان – الاتاۋ جانە ناۋرىزباي اۋداندارى قۇرىلدى. الايدا, قالانىڭ باس جوسپارى 2004 جىلدان بەرى وزگەرتىلگەن جوق. باس جوسپاردى ازىرلەۋگە جاۋاپتى ينستيتۋت 2008 جىلى جابىلدى. ەگەر قاجەت بولسا, وسىنداي ينستيتۋتتى قايتادان اشۋ كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى اكىمدىكتىڭ پايدالانىلماعان جەر ۋچاسكەلەرىن انىقتاپ, قايتارىپ الۋ جانە ونى ءتيىمدى پايدالانۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جالعاستىرۋى قاجەت ەكەندىگىنە نازار اۋداردى.
– بۇگىندە قالاداعى جەردىڭ 500 گەكتارى ءالى يگەرىلمەگەن. جەر – كەز كەلگەن ءىرى قالانى دامىتۋدىڭ باستى اكتيۆى. ساۋلەت جانە قۇرىلىس ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن تۇبەگەيلى قايتا قاراستىرۋ قاجەت. قالا قۇرىلىسى ساياساتى قازىرگى زامانعى ترەندتەرگە ساي بولۋعا ءتيىس, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى قالانىڭ ساۋلەتىن جاقسارتۋعا جانە ونىڭ ورتالىق بولىگىن جاڭعىرتۋعا, ەسكى جانە اپاتتى ۇيلەردى ازايتۋعا, كوشەلەردى اباتتاندىرۋعا ارنالعان باعدارلاما ازىرلەۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. قالانىڭ كوپتەگەن ايتۋلى نىساندارى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قاراۋىندا ەكەنى جانە ولارعا ءتيىستى كۇتىم جاسالماي وتىرعانى جونىندە ايتىلدى.
– باۋم توعايى, بوتانيكالىق باق قاراۋسىز قالعان. بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. مينيسترلىكتەر بۇل نىساندارعا قاراجاتتى ماردىمسىز ءبولىپ وتىر, ال اكىمدىك بيۋدجەت زاڭناماسىنداعى تارتىپكە سايكەس ولارعا كومەكتەسە المايدى. ەگەر ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار اتالعان نىساندارمەن اينالىسقىسى كەلمەسە, ولاردى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قاراۋىنا بەرۋ كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكولوگيا ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋداردى.
– سوڭعى جىلدارى اۋانى لاستاۋ يندەكسى 20 پايىزعا تومەندەدى. وسى جۇمىستى جالعاستىرا بەرۋ كەرەك. اكىمگە «سامۇرىق-قازىنامەن» بىرگە 2020 جىلعا دەيىن جەو-2-ءنى گازبەن جۇمىس ىستەۋگە كوشىرۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار قابىلداۋدى جانە جەكە سەكتوردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ءىسىن اياقتاۋدى تاپسىرامىن. قالادا جاس كوشەتتەر وتىرعىزۋ جونىندەگى جۇيەلى جۇمىستى جانە باقىلاۋدى جولعا قويۋ قاجەت. بىلتىردىڭ وزىندە بەس مىڭ اعاش كەسىلگەن. بۇل ماسەلە بويىنشا باقىلاۋدى كۇشەيتىپ, كەسىلگەن اعاشتاردىڭ ورنىنا جاڭاسىن وتىرعىزۋ جونىندەگى نورمانى ارتتىرۋ قاجەت. جاس كوشەتتەرگە كۇتىم جاساۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى قالا اكىمدىگىنە قوقىستى كەشەندى تۇردە قايتا وڭدەۋ جانە ونى تولىق جويۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن جۇيەلى تۇردە شەشۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ الماتى مەن بۇكىل قازاقستاننىڭ يگىلىگى جولىنداعى جۇمىستارىنا تابىس تىلەدى.
سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز
قىزمەتىنەن الىندى
