ادەتتە مانسابى ءوسىپ, كاسىبي تۇرعىدا شىڭدالىپ, تانىمالدىعى ارتىپ, بايىعاندار وسىنىڭ بارىنە ءوز كۇشىمىزبەن, ادال ەڭبەگىمىزبەن جەتتىك دەگەندى ءجيى ايتادى. گلادۋەلل ايتپاقشى, وندايلار جاسىرىن ارتىقشىلىقتار مەن مۇمكىندىكتەر بار ەكەنىن ەسكەرە بەرمەيتىن كورىنەدى. باسقالاي ايتقاندا, قايدا تۋىپ, قايدا وسكەنىنىڭ دە ونىڭ ومىرىندە ماڭىزى جوعارى. اۆتوردىڭ مۇنداي ويعا كەلۋىنە كاناداداعى حوككەي ليگاسى تۇرتكى بولعان كورىنەدى. گلادۋەلل كەزەكتى فينال ويىنىن تاماشالاي وتىرىپ, ويىنشىلاردىڭ تۋعان جىلى مەن ايىنان ءبىر زاڭدىلىقتى بايقايدى. سويتسە ويىنشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قاڭتار, اقپان جانە ناۋرىز ايلارىندا دۇنيەگە كەلگەندەر بولىپ شىعادى. گلادۋەلل مۇنىڭ سەبەبىن استرولوگيادان ەمەس, حوككەي ليگاسىنا ىرىكتەلۋ جۇيەسىنەن ىزدەيدى.
كانادادا حوككەي سپورتى وتە جاقسى دامىعان, حالىقتىڭ ەڭ سۇيىكتى ويىنى. وعان بالاباقشادان باستاپ باۋليدى. مەكتەپ جاسىنا كەلگەندە ءتۇرلى حوككەي ليگالارى باستالادى. كاسىبي سپورتشىلاردىڭ بەلگىلى ءبىر ايلاردا دۇنيەگە كەلۋى ءدال وسى كەزدەگى وزگەرىستەردەن پايدا بولادى.
زەرتتەي كەلە, مەكتەپتىڭ العاشقى سىنىپتارىندا بالانىڭ قاي ايدا تۋعانى ءرول وينايتىنى انىقتالادى. 1 قاڭتار مەن 31 جەلتوقساندا تۋعان ەكى بالا كۇنتىزبە بويىنشا ءبىر جىلدا تۋعانىمەن, ولاردىڭ اراسىندا 1 جاس بار. 7 جاسار بالا 6 جاسار بالادان قابىلەتى جوعارى بولعاننان ەمەس, دەنەسى ءىرى جانە جەتىلگەندىكتەن عانا شەبەر وينايدى. بىراق جاتتىقتىرۋشىلار الگى ايى ۇلكەن بالانى قابىلەتتى دەپ ويلاپ, جاقسى توپقا قوسادى دا, كوبىرەك جاتتىعۋ جاساتقىزادى. وسىلايشا, ايى ۇلكەن ويىنشىلار ىرىكتەلىپ, مىقتىراق توپقا ءتۇسىپ, بىلىكتىلىگى جوعارى جاتتىقتىرۋشىمەن جۇمىس ىستەيدى. ناتيجەسىندە ول بالالاردا جاتتىعۋ ساعاتى ساندىق جانە ساپالىق جاعىنان جوعارى بولادى. وسىنىڭ ارقاسىندا ولار ءاردايىم الدا بولىپ, كاسىبي سپورتقا اۋىسقاندا باستاپقى سىنىپتاستارىنان الدەقايدا ۇزدىك ويىن ورنەگىن كورسەتەدى.
مۇنى الەۋمەتتانۋشىلار جيناقتالاتىن ارتىقشىلىق دەپ اتايدى. جيناقتالاتىن ارتىقشىلىق ۇعىمىن مەكتەپتەگى وقۋشىلارعا دا قولدانۋعا بولادى. باسىندا بىلىمىندەگى ءسال عانا ارتىقشىلىقپەن كوزگە تۇسكەن وقۋشىعا مۇعالىم كوبىرەك كوڭىل بولە باستايدى. وعان قوسىمشا تاپسىرمالار بەرەدى, ونىڭ سۇراقتارى مەن جازبالارىنا مۇقيات كوڭىل بولەدى. قاجەت بولسا ءوزى وقىتاتىن پاننەن وليمپياداعا دايىندايدى. ءسويتىپ 7-8 سىنىپتارعا بارعاندا الگى بالا وتە زەرەك, العىر بولىپ شىعادى دا, قالعاندارى ونىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويادى. ساباقتى جاقسى وقىعان سوڭ الگى بالا مەكتەپ اتىنان جارىسقا, لاگەرگە جانە ءتۇرلى جيىندارعا بارادى, قوسىمشا ماراپاتتارعا يە بولادى. جارىسقا قاتىسۋ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرسا, لاگەردەگى دەمالىس ادامدارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا ۇيرەتەدى. ال ماراپاتتار – ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ. وسىلايشا, كەزىندە سىنىپتاستارىمەن قاتارلاس بولعان بالا 11-سىنىپتا ءوزىنىڭ قۇربىلارىنان قاتتى ەرەكشەلەنىپ تۇرادى.
گلادۋەلل ادامنىڭ قاجەتتى ۋاقىتتا دۇنيەگە كەلۋى تاعدىرىنا اسەر ەتەتىنىن دالەلدەۋ ءۇشىن ادامزات تاريحىنداعى ەڭ باي 75 ادامنىڭ ءتىزىمىن قۇراستىرادى. ول تىزىمدە ەگيپەت حانشايىمى كلەوپاترادان باستاپ بۇگىندە ەڭ تانىمال ميللياردەر بيلل گەيتسكە دەيىن بار. ءبىر قىزىعى, تىزىمدەگى 14 ادام شامامەن ءبىر ۋاقىتتا, 1932-1939 جىلدار ارالىعىندا دۇنيەگە كەلگەن. مۇنىڭ سەبەبى 1860-1870 جىلدارى امەريكا تاريحىنداعى ەڭ ۇلكەن ەكونوميكالىق وزگەرىستەردىڭ بولۋىندا ەدى. تىزىمدەگى 14 ادامنىڭ ەسەيىپ, ەر جەتكەن شاعى ءدال سول كەزەڭگە تۇسپا-تۇس كەلەدى. ەگەر 1840 جىلداردان كەيىن دۇنيەگە كەلسە ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتى پايدالانۋعا تىم جاس بولىپ شىعادى. ەگەر 1820 جىلدارى تۋسا جاسى تىم ۇلكەن, ولاردىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارى قالىپتاسىپ, جاڭاشىلدىقتى وڭاي قابىلداي المايدى. الگى 14 ەر مەن ايەل سول ارالىقتا دۇنيە ەسىگىن اشىپ, وزدەرىنە بەرىلگەن مۇمكىندىكتى وتە جاقسى پايدالانعان كورىنەدى.
اقش-تاعى كرەمني القابىنىڭ تانىمال تۇلعالارىن قاراستىرساڭىز دا وسىنداي قورىتىندىعا كەلۋگە بولادى. 1975 جىلدى سونداعى ارداگەر ماماندار جەكە «كومپيۋتەر تاريحىنداعى رەۆوليۋتسيالىق جىل» دەپ اتايدى. ءدال سول جىلى قۇنى 397 اقش دوللارىن قۇرايتىن «التاير» 8800 ەلەكترونيكالىق ماشيناسى ساتىلىمعا شىقتى. وعان دەيىن مۇنداي قۇرالدار ۇلكەن ءبىر بولمەنى الاتىنداي كولەمدە بولاتىن جانە ونىڭ قۇنى ميلليونداعان دوللاردى قۇرادى. جاڭا كومپيۋتەردىڭ پايدا بولۋىمەن ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن مەكتەپتەردە كومپيۋتەر بولمەلەرى پايدا بولا باستادى.
ەگەر 1975 جىلعا قاراي جاسىڭىز تىم ۇلكەن بولسا, ءسىز سول كەزدىڭ وزىندە-اق IBM كومپانياسىندا جۇمىس ىستەپ جۇرەر ەدىڭىز جانە كومپيۋتەر سالاسىنداعى جاڭالىققا كوڭىل بولمەس تە ەدىڭىز. ەگەر 1975 جىلعا دەيىن ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەنىڭىزگە بىرنەشە جىل بولسا, ءسىز ەسكى قالىپپەن ءۇي الىپ, ۇيلەنىپ, بالالى-شاعالى بولىپ جۇمىسىڭىزدان ايىرىلىپ قالماس ءۇشىن بارىڭىزدى سالىپ جۇمىس ىستەي بەرەتىن ەدىڭىز. سول سەبەپتى 1952 جىلعا دەيىن تۋعانداردى سىزىپ تاستاۋعا تۋرا كەلەدى.
تىم جاس بولماۋ دا ماڭىزدى. 1975 جىلى بالاباقشادا نەمەسە مەكتەپتە جۇرسەڭىز جاڭا تۋعان مۇمكىندىكتى پايدالانۋعا ۇلگەرمەي قالاسىز. دەمەك, 1958 جىلدان كەيىن تۋعاندار دا بۇل ساناتقا كىرە المايدى.
1975 جىلعى رەۆوليۋتسيالىق مۇمكىندىكتى پايدالانۋ ءۇشىن 1954 نەمەسە 1955 جىلى دۇنيەگە كەلۋ قاجەت ەدى. بۇل تەوريانى تەكسەرۋ ءۇشىن مالكولم گلادۋەلل كرەمني القابىنداعى بىرقاتار تانىمال تۇلعالاردىڭ تۋعان جىلدارىنا جۇگىنەدى.
ايتالىق, Microsoft كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى بيلل گەيتس – 1955 جىل, 28 قازان, Microsoft كومپانياسىنىڭ تەڭ قۇرىلتايشىسى پول اللەن – 1953 جىل, 21 قاڭتار, 2000-2014 جىلدارى Microsoft كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى بولعان ستيۆ بالمەر – 1956 جىل, 24 ناۋرىز, Apple كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ستيۆ دجوبس – 1955 جىل, 24 اقپان, 2001 جىلدان بەرى Google كومپانياسىنا جەتەكشىلىك ەتىپ كەلە جاتقان ەريك شميدت – 1955 جىل, 27 ءساۋىر, Sun Mircosystems كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى بيلل دجوي 1954 جىلى, 8 قاراشادا تۋعان.
اتالعانداردىڭ ءبارى – كومپيۋتەر جانە باعدارلامالاۋ سالاسىنداعى جولى بولعان ادامدار جانە تۇگەلدەي ميللياردەر اتانعان. كانادالىق جۋرناليست مالكولم گلادۋەلل جاساعان تۇجىرىم وسىنداي.
ەندى وتاندىق تاجىريبەگە كوز جىبەرىپ كورەلىك. 1990 جىلدارى كسرو تاراپ, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاندا 10 جىلعا جۋىق ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق بولدى. وسى كەزدە الەۋمەتتىك جاعدايى بۇرىنعى ساياسي جۇيەدە تومەن بولعان, بىراق ساۋداعا يكەمى بار ادامدار ءۇشىن جاقسى جاعداي تۋدى. وسىلايشا, 90-جىلداردىڭ باسىندا جوقتان بار جاساپ, باستاپقى سالىمسىز كەنەت بايىپ كەتكەندەر از بولعان جوق. ولاردىڭ دەنى اۋمالى-توكپەلى كەزەڭگە 20 مەن 30 جاس ارالىعىندا ەندى. 40 پەن 50 جاستاعىلار جاڭا نارىقتىق جۇيەگە بەيىمدەلمەگەن بولىپ شىقتى, ال 10-15 جاستاعىلار مەكتەپتە ەدى.
ەندى قاي جەردە دۇنيەگە كەلۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالايىق. اتاقتى ستيۆ دجوبس امەريكانىڭ وزگە تۇكپىرىندە دۇنيەگە كەلگەندە تاعدىرى مۇلدەم باسقا بولۋى مۇمكىن ەدى. باعىنا وراي, ول سان-فرانتسيسكونىڭ وڭتۇستىگىندەگى ماۋنتين-ۆيۋ قالاشىعىندا دۇنيەگە كەلدى. بۇل قالاشىق كرەمني القابىنىڭ ەپيتسەنترى سانالادى. ونىڭ كورشىلەرى ەلەكترونيكا بويىنشا الەمنىڭ ەڭ قۋاتتى كومپانياسىنا اينالعان Hewlett-Packard ينجەنەرلەرى بولدى. رەۆوليۋتسيالىق دەپ باعالانعان 1975 جىلى ول 20 جاستا بولدى جانە ونىڭ قالاسىندا ءالى نارىققا ەنە قويماعان جاڭا بيزنەستىڭ يدەياسى اۋادا قالقىپ ءجۇردى. گلادۋەلل ءوز كىتابىندا وسىعان قاتىستى دجوبستىڭ بيوگرافتارىنىڭ ەستەلىگىن كەلتىرەدى. ياعني, ستيۆ دجوبس Hewlett-Packard عالىمدارىنىڭ كەشكى لەكتسيالارىنا قاتىسىپ, ەلەكترونيكاداعى ەڭ سوڭعى جاڭالىقتاردان حاباردار بولىپ وتىرعان. ءبىر كۇنى ول ءتىپتى Hewlett-Packard نەگىزىن قالاۋشىلارىنىڭ ءبىرى بيلل حيۋلەتتكە تەلەفون سوعىپ, ەلەكترونيكا بولشەگىن سۇرايدى. ناتيجەسىندە, ءوزى سۇراعان بولشەگىن الىپ قانا قويماي, كومپانياعا جۇمىسقا ورنالاسادى. كومپيۋتەر قۇراستىرۋ ىسىنە قاتتى قىزىققان دجوبس وسىلايشا ءوز كومپيۋتەرىن جاساۋعا قۇلشىنا كىرىسەدى.
دەگەنمەن, ءارتۇرلى فاكتورلاردى تىزەمىن دەپ, ىزدەنىمپازدىقتىڭ, تاپقىرلىقتىڭ, تاباندىلىقتىڭ جانە دارىننىڭ ءرولىن ەش تومەندەتۋگە بولمايدى. جەتكىسى كەلەتىن ادام مىندەتتى تۇردە تەر توگۋى ءتيىس, بۇل – شارت. جوعارىدا ايتىلعان فاكتورلاردىڭ ءبارى ءسىزدىڭ ومىرىڭىزدە ورىن العانىمەن دە, قول قۋسىرىپ وتىرساڭىز جەتىستىككە جەتە المايتىنىڭىز انىق.
دارحان ومىربەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
