ۇلتتىق قۇقىق قورعاۋ مەكەمەسىندەگى ماماندار پىكىرىنە سۇيەنسەك, بەرىلگەن جاۋاپ ومبۋدسمەننىڭ مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى بىرىكتىرەتىن قوعامدىق ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ ازىرلەگەن ناقتى ۇسىنىستارى بويىنشا ۇكىمەتتىڭ ۇستانىمى تۋرالى تولىققاندى اقپاراتتى قامتىمايدى.
ماسەلەن, اتالمىش قۇجاتتا جەكە اۋەكومپانيالارعا قاتىستى ىشكى ەرەجەلەرى تۋرالى, وسىعان سايكەس 1-توپتاعى مۇگەدەك ادامعا ۇشۋ كەزىندە قاسىندا ىلەسىپ جۇرەتىن ادام بولماسا بيلەتتەر ساتىلمايتىندىعى ايتىلعان. سونداي-اق, مۇگەدەك ادامنىڭ ۇشۋ كەزىندە ونىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلگەنى ءۇشىن نەمەسە قايتىس بولعان جاعدايدا جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الۋ تۋرالى دەكلاراتسياعا قول قويۋ قاجەتتىلىگى ناقتىلانباعان. سول سەبەپتەن دە مۇگەدەك ادامدار بۇل پروبلەمالارعا ءالى كۇنگە دەيىن تاپ بولىپ وتىر. مىسالى, مۇنداي كەلەڭسىز جاعدايلار ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى كەزىندە استانا قالاسىنىڭ اۋەجايىندا بايقالعان. ۇسىنىلعان جاۋاپتا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كولىك تۋرالى» زاڭنىڭ 5-بابىنا سىلتەمە عانا بەرىلگەن. ال ول باپتا زاڭنامادا كوزدەلگەن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, كولiك كاسiپورىندارىنىڭ شارۋاشىلىق قىزمەتiنە مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ ارالاسپاۋى باياندالعان.
سونىمەن قاتار, اتالمىش زاڭنىڭ 6-بابى كولىكتى باسقارۋ بويىنشا مىندەتتى ناقتى ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانعا جۇكتەيدى. ودان باسقا, زاڭنىڭ 25-بابى وسى ورگاننىڭ كولىكتىك باقىلاۋىنىڭ تىزىلىمىنە مۇگەدەكتەرگە جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن, تاسىمالداۋشىلاردىڭ قىزمەتتەرى مەن وعان قاتىستى اقپاراتتى جانە ولارعا تاسىمالداۋ كەزىندە قاجەتتى جاعداي جاسالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى قامتيدى.
جاۋاپتا ينفراقۇرىلىم نىساندارىنىڭ ساۋلەت-قۇرىلىس باقىلاۋى تۋرالى ۇسىنىس بويىنشا دا ۇكىمەتتىڭ نەگىزدەلگەن ۇستانىمى جوق ەكەندىگى كورىنىس بەرەدى. ۇندەۋدە ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامدار ءۇشىن بەيىمدەلگەن بولىپ سانالاتىن, بىراق شىن مانىندە نەگىزگى ولشەمدەرگە سايكەس كەلمەيتىن قۇرىلىستارعا بىرقاتار ناقتى مىسالدار كەلتىرىلگەن. وسىعان بايلانىستى قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ساۋلەت-قۇرىلىس باقىلاۋىنا, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىنا ۋاكىلەتتى ورگاندى تارتۋ تۋرالى زاڭناماداعى ەكىۇشتى نورمانى اتالعان ورگاننىڭ مىندەتتى تۇردە قاتىسۋىمەن بەكىتۋ كوزدەلەدى. سونداي-اق قوعامدىق بىرلەستىكتەردى وسى ۇدەرىسكە قاتىسۋعا قۇقىق بەرۋ ماسەلەسىنە دە باسىمدىق بەرىلگەن.
ەلىمىزدىڭ كەيبىر ايماقتارىندا تاكتيلدى جولداردىڭ (دەنە تۇيسىگى ارقىلى سەزىنۋ جولدارىنىڭ), زاعيپ جانە ناشار كورەتىن جاندار ءۇشىن دىبىستىق باعدارشامداردىڭ جوقتىعى تۋرالى ۇلتتىق قۇقىق قورعاۋ مەكەمەسىنىڭ كەلتىرگەن شاعىمدارى نازاردان تىس قالعان. بۇل ماسەلەلەر ۇزاق ۋاقىت بويى كوتەرىلىپ كەلەدى.
ومبۋدسمەنگە جولدانعان جاۋاپتا مۇگەدەكتەردى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ, سوقىر جانە ساڭىراۋلار قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنىڭ مامانداندىرىلعان كاسىپورىندارىنا قولداۋ كورسەتۋ, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋ شارتتارى, ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار ادامدارمەن جۇمىس ىستەۋ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, جۇمىس بەرۋشىلەردى وسى باعىتتاعى شەتەلدىك جۇمىس تاجىريبەسىمەن وقىتۋ جانە وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىنە ۇكىمەتتىڭ ىقپالى باياندالماعان. سول سياقتى مۇگەدەك جاندار ءۇشىن بانكتىك قارىزداردى, ونىڭ ىشىندە تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەردى رەسىمدەۋگە قاتىستى تۇيىندەردىڭ دە شەشىمى تارقاتىلماعان. ال ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامداردىڭ جاعدايىنا جۇيەلى نەگىزدە تۇراقتى تالداۋ جۇرگىزۋ, ونىڭ ىشىندە مەديتسينالىق, الەۋمەتتىك, ەڭبەك قىزمەتتەرى مەن ولارعا زاڭگەرلىك كەڭەس بەرۋ ءۇشىن تەگىن تەلەفون جەلىسىنىڭ ەنگىزىلۋى بويىنشا بەرىلگەن ۇسىنىستار تۋرالى تىپتەن ءسوز قوزعالماعان.
سونىمەن قاتار, پەنيتەنتسيارلىق مەكەمەلەردە مۇگەدەكتەردى ۇستاۋ تالاپتارىنا سايكەس جاعداي تولىق اشىلماعان. اتاپ ايتقاندا, مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەۋ بويىنشا كومەك كورسەتە وتىرىپ, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا قاتىستى ءتيىستى قۇجاتتاردى رەسىمدەۋ ماسەلەلەرىنە بايلانىستى پروبلەمالار تالدانباعان.
ەندەشە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەت الدىنا قويعان باعدارلامالىق تاپسىرمالاردىڭ ءمان-ماتىنىندە قاراستىرىلعان ماسەلەنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ومبۋدسمەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترىنە مۇقيات جانە تياناقتى تالداۋ جاساۋ ماقساتىندا بۇدان بۇرىن قوزعالعان مۇگەدەك ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن قوسىمشا قاراۋعا باستاماشىلىق جاساۋ وتىنىشىمەن ۇندەۋ جاريالايدى.
ايتا كەتەيىك, ومبۋدسمەننىڭ ۇندەۋدە قوزعاعان پروبلەمالارى بۇۇ مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى جونىندەگى ارنايى بايانداماشىسى كاتالينا دەۆانداس اگيلاردىڭ قازاقستانعا جاساعان رەسمي ساپارى اياسىنداعى كەزدەسۋدە كوتەرىلگەن ماسەلەلەرمەن ۇشتاسادى. سونداي-اق بۇل ماسەلەلەردى مۇگەدەكتەردى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ جالپى رەسپۋبليكالىق سەلەكتورلىق وتىرىسىندا ومبۋدسمەن وكىلى اتاپ وتكەن بولاتىن.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
