عۇلاما اۋەزوۆتىڭ تىلىمەن ايتقاندا, ء«ان ونەرىنىڭ عانا ەمەس, ادامگەرشىلىكتىڭ اكادەميگى» اتانعان جۇسەكەڭ, ايگىلى ءانشى جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ شاكىرتتەن كەندە بولماعان كىسى. نەبارى قىرىق ءۇش جاسىندا قاپيادا ومىردەن وزىپ, سودان بەرىدە شيرەك عاسىر وتكەن جان-جاقتى تالانت يەسى جانىبەك كارمەنوۆ سونىڭ ءبىرى عانا ەمەس, بىرەگەيى بولاتىن. سوناۋ 1966 جىلى جۇسەكەڭ ونى اباي ەلىنىڭ اماناتىمەن قاسيەتتى قاراۋىلدان قاسىنا ىلەستىرىپ الماتىعا الا كەتكەندە, جانىبەك بار بولعانى ون جەتى جاستا ەدى.
وسى جاسىندا ول جاقسى اعانىڭ قامقورلىعىمەن «قازاقكونتسەرت» سىندى رەسپۋبليكالىق ۇلكەن ونەر ورداسىنا قىزمەتكە تۇرعان. سودان تۋرا ءبىر جىل بويى ۇلاعاتتى ۇستازىمەن مۇقىم قازاق ساحاراسىن ونەر ساپارىمەن ارالاپ شىقتى. ارعىدا ءمادي, بەرگىدە ابايدىڭ ءانشىسى الماعامبەت, ال ودان كەيىنگى جەردە امىرە سىندى ءان دۇلدۇلدەرىنەن ساباق العان ۇستازىنىڭ انشىلىگىندە قاپى جوق ەكەندىگىن ەلگەزەك جانىبەك سول شاقتا جاس بولسا دا ەشكىمگە ايتقىزباي-اق تۇسىنگەن.
...قارقارالى ساپارىنان سوڭ ۇستازى مەن شاكىرتى ول جاقتان ابىرالى-قاينار ارقىلى شىڭعىستاۋعا, اباي ەلىنە كەلگەن. عۇلاما اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» سىندى كەسەك تە كەمەل شىعارماسى ء«ۇش كۇندىك جولدىڭ بۇگىنگى, سوڭعى كۇنىنە بالا شاكىرت بارىن سالدى» دەپ باستالماۋشى ما ەدى؟! سول سياقتى شىڭعىستاۋدىڭ توبەسى كورىنگەنشە جانىبەكتەن دە مازا كەتكەن. ۇلكەن باسىمەن قارقارالىعا جەتكەنشە دەگبىرى قالماعان ۇستازى مۇنىڭ كوڭىل كۇيىن ايتقىزباي-اق تانىپ كەلەدى. «تاڭ اتپايمىن دەسە دە, كۇن قويمايدى» دەمەكشى, اقىرى قاراۋىلعا دا كەلىپ جەتتى-اۋ بۇلار.
ەرتەسىندە بۇلار مۇحاڭنىڭ, اۋەزوۆتىڭ وسى ەلدەگى بىردەن-ءبىر دوسى بالتاقاي اقساقالدىڭ ۇيىندە قوناق بولعان. مۇحاڭ سوعىستان كەيىن ىلە-شالا وتكەن ابايدىڭ ءجۇز جىلدىق تويىنان سوڭ وسى دوسىنىڭ جەتى جاسار ماناتاي دەگەن ۇلىن الماتىعا ىلەستىرە وزىمەن الىپ كەتكەن-ءدى. بۇل كۇندە سول مۇحتار دوسى جوق بولعانمەن, ونىڭ ەلدەگى كوزى ىسپەتتەس ادامعا جۇسەكەڭنىڭ دە قۇرمەت-ءىلتيپاتى ەرەكشە بولىپ شىقتى. ويتكەنى ەكەۋىنە ورتاق اڭگىمە جەتىپ ارتىلاتىن. مۇحاڭ سىندى ورتاق تۇلعا تۋرالى ءسوز اراسىندا ءانشىنىڭ بۇل جاققا كەلگەن سايىن بالتەكەڭنىڭ ۇيىنە سوعىپ, انمەن سۋسىنداتپاي كەتپەيتىنى دە ايتىلماي قالمادى. ءۇي يەسى سول بۇرىنعى داعدىسىمەن قوناقكادە رەتىندە ءان ايتىپ بەرۋىن سۇراعاندا جۇسەكەڭ:
– مەن وسى جاققا كەلگەن سايىن سەن جاستىق شاعىڭدى ەسكە تۇسىرگىڭ كەلىپ, ماعان «جامباس سيپاردى», «عاليانى», «جيىرما بەستى» ايتشى دەپ مازا بەرمەۋشى ەدىڭ. مىنا جانىبەكتىڭ بويىندا اسقان انشىلىك ونەر, دارىن بار. ءجون بىزدەن بولعاندا, جول وسى جاستاردىكى. ەندەشە جانىبەكتى تىڭدايىق. الگى مۇحاڭنان العان شەشەن دومبىراڭ بار ەدى عوي, سونى اكەل, – دەدى.
جانىبەك بولسا, باستاپقىدا ازداپ قوبالجىعانمەن, بويىن تەز جيناپ الىپ, الگىندە تىلگە تيەك بولعان «جامباس سيپاردى» شىرقاتا سالدى. ودان كەيىن ادەتىنشە اباي اندەرىن بىرىنەن كەيىن ءبىرىن ورىندادى. ءبىرىنىڭ جاسى الپىستى ورتالاپ, ەكىنشىسىنىڭ جاسى جەتپىسكە كەلگەن ەكى اقساقال بەينە جاستىق شاقتارىنا قايتىپ ورالعانداي جاقسى اسەردەن بىردەن ايىعا الماي وتىرىپ قالدى. سونسوڭ بارىپ بالتەكەڭ «شاكىرتسىز ۇستاز – تۇل» دەي كەلىپ, ەڭ الدىمەن, العىستى جۇسەكەڭە ايتتى. اس ۇستىندە دە انشىلىك توڭىرەگىندە قىزىقتى اڭگىمەلەر قوزعالدى. ال اس قايىرىلىپ, داستارقانعا باتا جاسالعان سوڭ ءبىر اۋلەتتىڭ عانا ەمەس, ۇلىلار ەلىنىڭ ۇلاعاتتى اقساقالى, سۇيەگى جاعىنان ۇلى اقىنمەن تۋىس بولىپ كەلەتىن جاقسى اعا كەيىنگى تولقىن وكىلىنە توسىن سىي جاسادى. ياعني, سوعىستان كەيىن الماتىداعى ءبىر ايتۋلى شەبەرگە بۇل ءۇشىن ارنايى جاساتقان دومبىرانى «جاراتقان ساعان مۇحاڭ مەن جۇسەكەڭنىڭ اتاق-ابىرويىن بەرسىن» دەي كەلىپ, جانىبەككە سىيعا تارتتى. بۇعان شاكىرتىمەن بىرگە, ۇستازى دا ءدان ريزا بولدى.
ال بالتاقاي اقساقال ارقىلى جانىبەكتىڭ قولىنا تيگەن ۇلى تۇلعا جاساتقان دومبىرانىڭ ارعى ءماندى تاريحى تۋرالى الدا ايتا جاتارمىز. الماتىعا وسىدان ءبىر جىل بۇرىن عانا ارتىنا قارايلاپ, جالتاقتاپ اتتانعان جاس جەتكىنشەك وسى جولى مەرەيى تاسىپ, زور قۋانىشپەن اتتانىپ بارا جاتتى. سونى تۋىس-تۋعاندارى, باسقا دا جاناشىرلارى قالتقىسىز ءتۇسىنىپ, يگى تىلەكتەستىكپەن قالا بەرگەن. جاس ءانشى تەك وسى ءبىر قارقارالى, ابىرالى, شىڭعىستاۋ ساپارىندا جاڭادان ونشاقتى ءان ۇيرەنىپ قايتقان ەكەن. جالپى, جانىبەك جۇسەكەڭنىڭ جانىندا بولعان 10-15 جىلدا ۇستازىنان 350-400-دەي ءان ۇيرەنىپتى دەسەدى بىلەتىندەر.
* * *
جانىبەك ءبىر جىلعا سوزىلعان وسى ساپاردان سوڭ, ناقتىلاپ ايتقاندا, 1967 جىلى وقۋعا قابىلدانعان ونەر ورداسى سودان ەكى جىل بۇرىن ەسترادا-تسيرك ونەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق ستۋديا-شەبەرحاناسى رەتىندە قۇرىلعان ەكەن. ءداستۇرلى ءان ونەرىنىڭ ايتۋلى انشىلەرى جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ پەن عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ اتالمىش وقۋ ورنىنا بۇلار وقۋعا قابىلدانعان جىلى ۇستاز بولىپ قىزمەتكە تۇرادى.
ستۋدياداعى وقۋ مەن جاستىقتىڭ جارقىن شاقتارى كەزەك الماسىپ, ۋاقىت سىرعىپ ءوتىپ جاتادى. جانىبەك بۇعان دەيىن ءبىر جىل جۇسەكەڭنىڭ جانىندا بولىپ, كوپتەگەن اندەردىڭ شىعۋ تاريحىن, ورىنداۋ مانەرىن ۇيرەنىپ قالعانىمەن, ءوزى قۇدايداي تابىنىپ سىيلايتىن ۇلكەن كىسىنى ۇستازدىق قىرىنان قايتا تاني تۇسكەن. سويتسە ونەرگە بويىڭداعى تالانتپەن بىرگە, ەرىنبەي ەڭبەكتەنۋ, ۇقىپتىلىق پەن تياناقتىلىق تا قاجەت ەكەن. ۇستاز جۇسىپبەك بۇرىنعى بۇرىنعى ما, ەندىگى جەردە تىم تالاپشىل بولىپ الدى.
ءسويتىپ جۇرگەندە كۇن ارتىنان كۇن ءوتىپ, اي جاڭاردى. اي جاڭارىپ, جىل الماستى. سولايشا جانىبەكتەر ءۇشىن ستۋدياداعى ەكىنشى, سوڭعى جىل دا باستالىپ كەتكەن. «تۋعان اي تۋراعان ەتپەن تەڭ» دەگەندەي, بۇل جىل دا سىرعىپ ءوتىپ جاتقان. سونداي كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە جۇسىپبەك ۇستازدارى شاكىرتتەرىنە ءسال ناۋقاستانىپ جۇرگەنىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, ەمدەلۋ ماقساتىمەن شيپاجايعا كەتىپ بارا جاتقانىن ايتقان. بارىنەن دە بۇرىن بۇعان, جانىبەككە «مەن قايتىپ ورالعانشا مىنا كوگەنكوزدەرگە ءوزىڭ باسكوز بول» دەگەن ماعىنادا جاۋاپتى تاپسىرما جۇكتەپ كەتكەنىن قايتەرسىز! بىراق, وكىنىشكە قاراي, وسى تۇستا ءومىردىڭ بۇعان ازىرلەپ قويعان اجەپتاۋىر سالماقتى سىناعى بار بولىپ شىقتى. اڭىز-ەرتەگىگە بەرگىسىز ول وقيعا بىلايشا ءساتسىز باستالىپ, بىلايشا باياندى اياقتالعان ەدى.
ءبىر كۇنى بۇلاردىڭ جاتاقحاناسىنا جانىبەكتى ىزدەپ قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى, ساتيريك اقىن قاجىتاي ءىلياسوۆ پەن تالاپكەر جاس جازۋشى عالىم اشىرباەۆ كەلە قالادى. ەكەۋى دە سەمەي جاعىنىڭ ازاماتتارى.
جەرلەستەرى ارتىنان ارنايى ىزدەپ كەلگەندە قازاقى مىنەزدى جانىبەك قايتىپ شىداسىن, بۇلاردىڭ «بىرەر ءان تىڭداپ قايتىپ كەتەمىز» دەگەنىنە قاراماي, قاسىندا ءبىر بولمەدە جاتاتىن قايرات (بايبوسىنوۆ) پەن كەنجەعالي ەسىمدى جىگىتتەردى دۇكەنگە جۇگىرتىپ جىبەرەدى. ء«تىس شايار» مەن «تىسكە باساردى» العان ولار دا كوپ كۇتتىرمەي ورالادى. «سەن ىشپەۋشى ەدىڭ عوي», – دەيدى قاجەكەڭ جاسى كىشى ءىنىسى ىسپەتتەس جانىبەككە. «بۇرىن سىزبەن سان مارتە كەزدەسكەندە بۇل شىركىندى اۋزىما الماعانىم راس ەدى, بىراق وسى جولى مىنانىڭ ءدامىن سىزدەرمەن بىرگە كورۋگە اڭسارىم اۋىپ تۇرعانى», دەيدى ءىنىسى. قاجەكەڭ جاسى ۇلكەن بولعان سوڭ مۇنىڭ ارتى قالاي بولار ەكەن دەپ ءالى دە ساقتانۋمەن بولادى.
وتىرىس قىزعان كەزدە بولمەگە ەڭگەزەردەي كەسەك كەلبەتتى قارا ايەل كىرىپ كەلدى دەيدى. «بۇل نە؟» دەيدى ول ەشكىمنەن دە ىقپاي قۇمىراعا قول سوزا بەرگەن جانىبەككە. سوندا عالىم قوناق تاپقىرلىق تانىتىپ: «اپاي, ءبىز قۇرىلىسشى جىگىتتەر ەدىك. بۇگىن قولىمىزعا تيىن-تەبەن ىلىككەن سوڭ مىنا جەرلەس ءىنىمىزدى ىزدەپ كەلگەن جايىمىز بار. قازىر كەتكەلى وتىرمىز», دەپ كۇتپەگەن كەلەڭسىز جاعدايدان امالداپ شىعىپ كەتۋدى ويلاستىرا باستايدى. بىراق وعان جانىبەك كونەتىن ىڭعاي تانىتپايدى. كونگەنىڭ نە: «مىناۋ قوناق, مىناۋ تاماق, ال ءبىز نە ءبۇلدىرىپ قويىپپىز», دەپ سالادى. «باقساق باقا ەكەن» دەمەكشى, بۇل كىسى ۋچيليششە ديرەكتورىنىڭ ءوزى بولىپ شىعادى. ال جانىبەكتىڭ ىلديلاپ, ىمىراعا كەلۋدى ويلاماي, كەرىسىنشە ورگە قارسى شاپقانى وكتەم دە وركوكىرەك ۇلكەن باستىعىمەن بۇرىننان ءتىل تابىسا الماعاندىعىنان بولسا كەرەك.
وسىنى ءوزى دە بۇرىننان كۇتىپ جۇرگەندەي بىلدەي ءبىر وقۋ ورنىنىڭ باسشىسى شارت كەتەدى. ال ونىڭ سوڭى جانىبەكتىڭ وقۋدان شىعارىلۋىمەن اياقتالادى. ەشقانداي جازىعى جوق قايرات بولسا كۇي سىنىبىنا اۋىستىرىلادى. بۇل كەلەڭسىز وقيعا جانىبەكپەن بىرگە, ونىڭ ۇستازىنا دا بەينە توبەسىنەن جاي تۇسكەندەي وڭاي سوقپاپتى. ونى حابيبا اپايدىڭ شاكىرت پەن ونىڭ ۇستازى تۋرالى ەستەلىگى راستايدى.
«1969 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا جۇسىپبەك سىرقاتتانىپ ءجۇردى دە, رۇقسات الىپ كۋرورتقا كەتتى. ساۋىعىپ قايتتى. كوڭىلىمىز كوتەرىلدى. كەلە سالا ساباعىنا كىرىسكەن. ءتۇس مەزگىلىندە ورالىپ ەدى. ءوڭى سىنىق, رەنجۋلى ەكەن. ەسىكتەن كىرە: «الگى جانىبەك اۋىلىنا قايتىپ كەتىپتى. باسشىلاردان سۇراسام, داۋسى ورنىقپاعان وتكىنشى دەپ انا قايراتتى دا كۇي كلاسىنا اۋىستىرۋ كەرەك دەپ شىرەنەدى. قۇداي-اۋ, بۇلارعا نە ايتاسىڭ», دەپ كۇيزەلىپ, ورىندىققا وتىرا كەتتى.
حابيبا اپا بۇدان ارىدە جۇسەكەڭنىڭ سول كۇنى كەشتە ىشكى ىستەر ءمينيسترى, گەنەرال شىراقبەك قابىلباەۆقا وسى كەلەڭسىز جايتتى بايانداپ تەلەفون شالعانىن, ال مينيستر بولسا جانىبەكتى وزدەرىندە جاڭادان اشىلىپ جاتقان انسامبلگە الدىرتۋعا ۋادە ەتكەنىن ايتادى.
ودان ارعى اڭگىمەنى ءبىزدىڭ وتىنىشىمىزگە وراي كەيىپكەرىمىزدىڭ قۇداي قوسقان قوساعى توتى بىلايشا جالعاستىرادى.
«قاڭتار ايىندا وقۋدان شىعارىلعان جانىبەك ودان كەيىنگى جەردە مۇندا بوس ءجۇرىپ الماي ەلىنە قايتىپ كەتىپتى. سودان ەلگە بارىسىمەن كوپ ۇزاماي اۋداندىق مادەنيەت بولىمىنە اۆتوكلۋب مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەتكە ورنالاسىپتى. سودان ناۋرىزدىڭ جيىرما ءبىرى كۇنى قاسقابۇلاقتا مالشىلارعا كونتسەرت بەرىپ بولىپ جاتار ورنىنا قايتىپ كەلە جاتقاندا ەكى ميليتسيا قولىن قايىرىپ, ءاي-شايعا قاراتپاستان الا جونەلىپتى دەيدى. مۇنى ەستىگەن ەل بولسا ەشتەڭەگە تۇسىنبەي اڭىرىپ وتىرىپ قالادى. قايسىبىرەۋلەر «ە, استانادا بىردەڭەنى بۇلدىرگەن عوي» دەيدى وزىنشە بىلگىشسىنىپ.
ورگان قىزمەتكەرلەرى مۇنى الدىمەن قاراۋىلعا, ودان كەيىن شاعىن ۇشاقپەن وبلىس ورتالىعى سەمەيگە جەتكىزەدى. وسى حاباردى ارتىنان ەستىگەن اناسى اڭىراپ قالا بەرەدى. ابايلىق ميليتسيا وكىلدەرى «قىلمىسكەردى» سەمەيگە جەتكىزگەن سوڭ سونداعى ارىپتەستەرىنە تابىستايدى. ال ولار بولسا ۇستىنە ت ۇلىپ, اياعىنا پيما كيگەن مۇنى اينالدىرعان ءبىر تاۋلىكتىڭ ىشىندە ءمينيستردىڭ الدىنا جەتكىزەدى. سويتسە مۇنىڭ ءبارى گەنەرالدىڭ ارنايى تاپسىرماسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلعان ەكەن عوي. ء«سويتىپ, مەنى مينيسترگە كىرگىزدى. بويى ەڭگەزەردەي گەنەرال «بالا, قالاي جەتتىڭ» دەپ ءحالىمدى سۇراي باستاعاندا ءىشىم جىلىپ سالا بەردى دەيتىن كەيىندە جانىبەك. سودان كەيىن مينيستر ءوزىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, گەنەرال ا.تۇماربەكوۆتى شاقىرىپ, مۇنى مينيسترلىكتىڭ جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان انسامبلىنە 150 سوم جالاقىمەن ءانشى-سوليست ەتىپ قابىلداۋ جونىندە بۇيرىق ازىرلەۋدى تاپسىرادى. ودان كەيىن باسقا كنوپكانى باسىپ, باسقا قىزمەتكەرلەرىن شاقىرىپ, ولارعا بۇعان ارنالعان كيىم مەن پاتەر كىلتىن العىزادى. اس ءۇيى ورتاق ەكى بولمەلى پاتەرگە كەرەۋەت, تازا جۇننەن جاسالعان ودەيال, مۇنىڭ سىرتىندا ىدىس-اياققا دەيىن ازىرلەتىپ قويىپتى. ال ەرتەسىندە, ياعني 22-ناۋرىز كۇنى, ءوزىنىڭ قۇجات بويىنشا تۋعان كۇنىندە جانىبەك شىت جاڭا ميليتسيا فورماسىمەن, «سۋ جاڭا» قىزمەتكە كىرىسىپ كەتەدى».
سول 1969 جىلدىڭ كۇزىندە جۇسەكەڭ شاكىرتىنە تەلەفون شالىپ, جاقىن كۇندەردىڭ بىرىندە رەسپۋبليكا باسشىسى دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قوناەۆتىڭ الدىندا ءان سالاتىندىقتارىن, سوندىقتان وسىنداي جاۋاپتى جۇزدەسۋگە مۇقيات دايىندالا بەرۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتەدى. سويتسە ديمەكەڭ سونىڭ الدىندا مۇنىڭ ۇستازىنا: «جۇسەكە, ءسىز ءبىر تالانتتى شاكىرتتى تاربيەلەپ جاتىر دەپ ەستىدىم. جاقسىنى كورمەككە دەگەن. ول جىگىتتىڭ ءانىن قاشان تىڭدايمىز؟», دەسە كەرەك. سودان رەتى كەلىپ, ءساتى تۇسكەندە مينيستر قابىلباەۆ ۇلكەن كىسىنى جانە رەسپۋبليكا مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بايكەن ءاشىموۆ بايبىشەلەرىمەن ءوزىنىڭ تاۋ جاقتاعى ساياجايىنا قوناققا شاقىرماي ما!
«مەن رۇقساتپەن سىيلى قوناقتار وتىرعان بولمەگە كىرگەندە ديماش احمەت ۇلى تەرەزەنىڭ الدىندا تەمەكى تارتىپ تۇرەگەپ تۇر ەكەن دەپ ەسكە الاتىن كەيىندە جاكەڭ. داۋسىمدى سوزىڭقىراپ ۇلكەن كىسىلەرگە «اسسالاۋماعالەيكۋم» دەپ سالەم بەردىم. ديمەكەڭ مەنىڭ سالەمىمە مۇسىلمان جونىمەن جاۋاپ قاتتى. سونسوڭ ازدى-كوپتى امان-ساۋلىقتان سوڭ قانداي جوعارى وقۋ ورنىندا وقيتىنىمدى سۇرادى. بىراق مەنىڭ ستۋديانى وقىپ ءبىتىردىم دەگەنىمە سونشا قاناعاتتانا قويمادى بىلەم: «كەلەسى كەزدەسكەنىمىزدە وسىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىندە وقىپ جاتقانىڭدى ەستيتىن بولايىن», – دەدى.
سونسوڭ جۇسەكەڭنەن كەيىن مەن دە ءۇش-ءتورت ءان ورىندادىم. ۇلكەن جەڭگەمنىڭ قۇرمەتىنە وراي تاتارشا دا ءبىر ءان ايتتىم. ديمەكەڭ مەن اقان سەرىنىڭ «قۇلاگەرىنە» قامشىنى باسقاندا ماعان سولاي كورىندى مە, بىلمەيمىن, ايتەۋىر ەلەڭدەپ قالعان سەكىلدى كورىندى. سول اسەرمەن جاعدايىمدى سۇرادى. ۇلكەن كىسىنىڭ سۇراعىنا وراي مالشىنىڭ بالاسى ەكەنىمدى, اكەمنىڭ بالا كەزىمدە دۇنيەدەن وزعانىن, شەشەم, قارىنداستارىم ءبارىمىزدىڭ شاعىنداۋ ۇيدە تۇرىپ جاتقانىمدى ايتتىم. سول كەزدە مينيستر سوزگە ارالاسىپ, ديمەكەڭە وسى شاعىن ۇيدە ونشاقتى جان تۇراتىنىن ءمالىم ەتتى. ول كىسىنىڭ ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدى ءبىلىپ تۇرعانى مىنادا. ياعني, ەلدەن انام كوشىپ كەلگەن سوڭ, مينيستر باسىمەن ءبىزدىڭ ۇيگە كەلىپ, قارياعا سالەم بەرىپ شىققان ەدى. ءبىزدى تىڭداپ بولعان سوڭ ءبىرىنشى حاتشى گەنەرالدان مينيسترلىكتەگى بوس باسپانا جاعدايىن سۇراستىردى. «مەنىڭ ورىنباسارىم, گەنەرال كاليۋتانىڭ بالاسىنا دەپ ۆينوگرادوۆ پەن كارل ماركس كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى ۇيدەن دايىنداپ قويعان ءۇش بولمەلى پاتەر بار ەدى», دەدى مينيستر كۇمىلجىڭكىرەپ. «گەنەرال بالاسىنا ءۇيدى تابا جاتار. سول پاتەردى قويشىنىڭ مىناداي ونەرلى بالاسىنا بەرىڭىزدەر», دەدى رەسپۋبليكا باسشىسى.
ديمەكەڭ ءسوز اراسىندا ەرتەرەكتە ارعى اتالارىنىڭ شىڭعىستاۋ جاعىن جايلاپ كەلگەنىن, ال ودان بەرگىدە وزدەرىنىڭ مۇحاڭمەن قۇدا بولعانىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, شىعارماشىلىعىن وزدەرىڭىز دە بىلەسىزدەر عوي دەگەندەي, قۇداسىنىڭ ادامي قاسيەتتەرىنە توقتالا كەتكەن. سونسوڭ وتىزىنشى جىلدارداعى زۇلماتتا مۇحتار اۋەزوۆ پەن ءالىمحان ەرمەكوۆ سىندى سول شاقتاعى جاس قىراندار جاقسى اعالارىنىڭ اقىلىمەن امان قالعان عوي دەپ قالدى. ودان ارىدە ەرمەكوۆتىڭ لەنيننىڭ ءوزىنىڭ كوزىن كورگەنىن جەتكىزە وتىرىپ, قازاق ساحاراسىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋداعى جانقيارلىق قايراتى مەن اقىل-ويىنىڭ تەرەڭدىگى جونىندە ايتا كەتۋدى دە ۇمىتپاعان. وسى تۇستا جۇسەكەڭ ديمەكەڭنىڭ مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ تۇرعان شاعىندا ايداۋدان ەندى ورالعان ءالىمحاندى ءۇي-جايمەن قامتاماسىز ەتۋگە قولۇشىن بەرگەنىنە ريزاشىلىق ءبىلدىرۋدى ءوز بورىشىم دەپ بىلگەن.
سودان بۇلار قوناەۆ سىيلاعان الگى ۇيگە تۋرا جاڭا جىلدىڭ الدىندا, ناقتىلاپ ايتقاندا, 31-جەلتوقسان كۇنى كەلىپ كىرەدى. اۋماعى اتشاپتىرىم داڭعاراداي ۇيگە بەس كەرەۋەت قويىلادى. ال ساپالى اعاشتان جاسالعان شەتەلدىك ۇستەل مەن ورىندىقتاردى ۇستازى جۇسەكەڭ مەن ول كىسىنىڭ بايبىشەسى حابيبا اپا بۇلارعا سىي رەتىندە الا كەلەدى. ىلە جانىبەكتىڭ تۋىسى, وپەرا تەاترىنىڭ سوليست-ءانشىسى ءمۇسىلىم اسىلبەكوۆ تە جۇبايىمەن جەتەدى. بارىنەن دە بۇرىن وسىنداي اسىعىستاۋ ءوتىپ جاتقان قونىس تويىنا ۇلكەن باسىمەن گەنەرال قابىلباەۆتىڭ ارنايى كەلگەنىن ايتساڭىزشى! نە كەرەك, سول كۇنى جاقسى تىلەكتەر مولىنان ايتىلىپ, اسەرلى اندەر دە ۇستاز بەن شاكىرت تاراپىنان بىرازعا دەيىن شىرقالعان ءتارىزدى.
قونىس تويىنىڭ سوڭىن الا وسى شاڭىراقتىڭ جاس تا بولسا باسى بولىپ تابىلاتىن جانىبەك ءسوز الىپ, ءاي ءبىر اعىلدى دەيسىڭ! «كىشكەنە شال» سوندا اقساقالدىڭ ءسوزىن ايتتى, ورايىن تاماشا كەلتىرە وتىرىپ مينيستر-گەنەرالعا توسىن سىي ۇسىندى. «مىنا دومبىرا ۇلى مۇحاڭنىڭ ۇلىلار ەلىندەگى ءبىر-بىرىنەن الىستا جۇرسە دە اراسى اجىراماعان بالا كەزدەن بەرگى جان دوسى بالتاقاي اعاعا ارنايى جاساتىپ بەرىپ جىبەرگەن سىيى بولاتىن. ال ونى جاقسى اعامىز الدىڭعى جىلى ۇستازىمنىڭ كوزىنشە ماعان سىيلاپ ەدى. اعا, ءسىز ميليتسيانىڭ گەنەرالى بولساڭىز, اۋەزوۆ ادەبيەتتىڭ گەنەرالى ەمەس پە! سوندىقتان مەن بۇل دومبىرانى سىزگە لايىق كورىپ وتىرمىن. قولىمدى قاقپاڭىز, قابىل الىڭىز!» گەنەرال اسكەري ءتارتىپتىڭ ادامى بولسا دا, ورىمدەي جاستىڭ مىنا سوزىنە تولقىپ كەتتى. ال ارتىق داقپىرت سوزگە جوق ۇستازى بولسا ء«جون ءسوز» دەپ قالدى.
ءسوز ورايىنا قاراي ەندى سول دومبىرانىڭ كەيىنگى تاريحىن بايانداي كەتسەك دەيمىز. 2016 جىلدىڭ ونىنشى ايىنىڭ ونىنشى جۇلدىزىندا ەل گازەتى «ەگەمەندە» ارىپتەسىمىز, اتالمىش باسىلىمنىڭ قوستاناي وبلىسى بويىنشا ءتىلشىسى ءنازيرا جارىمبەتتىڭ «مۇحتار اۋەزوۆتىڭ دومبىراسى قوستانايلىقتارعا قالاي جەتتى؟» دەگەن تاقىرىپپەن كولەمدى دە مازمۇندى ماقالاسى جارىق كوردى. وندا زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ 1945 جىلدىڭ جازىندا ەڭ الدىمەن قىزى ءلايلانى ەلگە, قاراۋىلدا تۇراتىن دوسى بالتاقايدىكىنە ءتىل ۇيرەنسىن, اۋىل تۇرمىسىمەن تانىسسىن دەپ جىبەرگەنى, سودان كوپ ۇزاماي ءبىر توپ الماتىلىق دوس-جاراندارىمەن ابايدىڭ ءجۇز جىلدىق تويىنا كەلگەندە دوسىنىڭ ماناتاي دەگەن جەتى جاسار ۇلىن وزىمەن الا كەتىپ, استاناداعى جامبىل اتىنداعى №18 ورتا مەكتەپكە ءوزى ەرتىپ بارىپ وقۋعا بەرگەنى, ونى قاشان جولدى ۇيرەنگەنشە ءوزى جەتەلەپ جۇرگەنى ەگجەي-تەگجەيلى باياندالادى. بىراق ەكى جىلدان كەيىن ءسال اۋىرىڭقىراعان ماناتاي جازعى دەمالىستا ەلگە كەلگەندە الماتىعا قايتپاي ەلدە قالىپ قويىپتى.
سول ەكى ارالىقتا مۇحاڭ ەلدەگى دوسىنا استاناداعى بەلگىلى شەبەرگە, تەگى ەمانۋيل رومانەنكو بولسا كەرەك, ارنايى تاپسىرىسپەن دومبىرا جاساتىپ, بالتاقاي اقساقالدىڭ سول تۇستا الماتىدا وقىپ جاتقان ءىنىسى باقىشتان بەرىپ جىبەرەدى. الگى دومبىرانى ۇيرەنۋگە مۇنداعىلاردىڭ ءبارى قۇشتار بولىپتى. ماناتاي مەكتەپ وركەسترىنە وسى دومبىرامەن قاتىسىپتى. مۇحاڭ الپىس جىلدىعىنا وراي ەلگە كەلگەندە وزىنە كۇي شەرتىپ بەرگەن بۇعان ريزا بولىپتى دەسەدى.
مۇحاڭنىڭ دومبىراسىنىڭ بۇدان كەيىنگى تاريحى تومەندەگىدەي. ياعني, قوستانايدا وسىدان جارتى عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن وبلىسارالىق ميليتسيا مەكتەبى اشىلادى. ەلىمىز ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەننەن بەرگى كەزەڭدە ول ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اكادەمياسىنا اينالادى. 2014 جىلى وسى اكادەمياعا رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن وسى سالانىڭ ەكى رەت ءمينيسترى بولعان, قازاقتان شىققان العاشقى گەنەرال-لەيتەنانت شىراقبەك قابىلباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلەدى. سول تۇستا ەكس-ءمينيستردىڭ جيەن نەمەرەسى عالىم يساباەۆ قوستانايعا ارنايى كەلىپ اتاسىنىڭ دومبىراسىن اكادەميا باستىعى, پولكوۆنيك ميرلان قىزىلوۆقا (وقىرمانعا بيىلعى جىلى ەلباسى جارلىعىمەن بۇل ازاماتقا گەنەرال شەنى بەرىلگەنىن ەسكەرتە كەتكەنىمىز ءجون بولار) ءوز قولىمەن تاپسىرادى. سولايشا جەتپىس جىلدىق تاريحى بار اۋەزوۆتىڭ دومبىراسى قوستانايداعى پوليتسيا اكادەمياسىنىڭ مۋزەيىنەن ءبىر-اق شىعادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت سول, مۇندا ۇلىلاردان قالعان قۇندى جادىگەرگە دەگەن قامقورلىق سۇيسىنتەدى. جەرگىلىكتى بەلگىلى اقىن, ونىڭ سىرتىندا قولونەر شەبەرى سەرىكباي وسپانوۆقا اكادەميا باسشىسىنىڭ ءوزى قولقا سالا وتىرىپ, ايگىلى اۋەزوۆتەن قالعان مۇرانى جۇتىندىرىپ جوندەتىپ قويعانى سوعان ايعاق بولسا كەرەك.
داۋلەت سەيسەن ۇلى,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى
سۋرەتتە: اۋەزوۆتىڭ دومبىراسى
