كەز كەلگەن سالانىڭ كەڭگە قانات جايۋى ءۇشىن الدىمەن بىلىكتى مامان دايارلاۋدىڭ ماڭىزى زور. مەگاپوليستە يننوۆاتسيالىق قادامدار ءۇشىن جاقسى ينفراقۇرىلىم قالىپتاسقان. ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن قۇرايتىن قالادا 80-نەن اسا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى جۇمىس ىستەپ, 140 مىڭنان استام ستۋدەنت ءبىلىم الادى. الماتى قالاسىنىڭ كاسىپكەرلىكتى قولداۋ كارتاسىن پايدالانۋ كەزەڭىندە 11 690 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, 190,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 100 جوبا ەنگىزىلگەن. ونىڭ ىشىندە 34 جوبا يندۋستريالىق ايماققا, 4 جوبا «يتپ» اەا جانە شەتەلدىك قاتىسۋى بار 7 جوبا قاراستىرىلعان. رەسمي اقپارات بويىنشا بۇگىنگى كۇنى 2757 جۇمىس ورنى قۇرىلا وتىرىپ, قۇنى 35,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 34 جوبا ىسكە قوسىلعان.
سوڭعى جىلدارى بيزنەس پەن كاپيتالدىڭ تىڭ تىنىس الىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. قالا ەكونوميكاسىنىڭ 80 پايىزىن قىزمەت كورسەتۋ مەن ساۋدا-ساتتىق قۇرايدى. ماسەلەن, وتكەن 2016 جىلعى قاڭتار-جەلتوقسان ايلارىنىڭ ىشىندە الماتى قالاسىندا ەنگىزىلگەن جوبالارمەن 41 ملرد تەڭگە سوماسىنا ءونىم وندىرىلگەن. سالىق اۋدارىمدارى 2,1 ملرد تەڭگەنى, قالا ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى – 5,9 پايىزدى, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى 7,7 پايىزدى قۇراعان. كارتاعا ەنگىزىلگەن جوبالاردىڭ جوسپارلىق قۋاتىنىڭ جۇكتەمەسىنە تۇراقتى تۇردە باقىلاۋ جۇرگىزىلەدى. بارلىق جوبالار جوسپار بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. ءاربىر جوبا بويىنشا كەلەلى ماسەلەلەر, ونىڭ ىشىندە, جەر ماسەلەلەرى بويىنشا رۇقسات بەرۋ راسىمدەرى, قۇرىلىستى زاڭداستىرۋ, سونداي-اق قالانىڭ ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جانە سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنە قوسىلۋ بويىنشا ماسەلەلەر ۇدايى وڭدەلەدى, دەيدى جاۋاپتى ماماندار.
– بۇگىنگى تاڭدا نارىقتاعى جاھاندىق باسەكەلەستىك بارىسىندا جەتەكشى مەگوپوليستەر سەرۆيستىك قالادان يننوۆاتسيالىق سمارت-سيتيگە وتۋدە. Smart Almaty تۇجىرىمداماسىنا نەگىزىنەن ەكونوميكا, ەكولوگيا جانە قوعام مۇددەلەرىن تەڭەستىرۋ ەنىپ وتىر. الەمدەگى ۇزدىك تاجىريبەلەر مەن قالا تۇرعىندارىنىڭ تالابى بارىسىندا ءبىز باستى باعىتتاردى انىقتادىق. IDC حالىقارالىق كومپانياسىمەن بىرگە الماتىدا «اقىلدى قالا» دەڭگەيىندە كەشەندى ساراپتاما جۇرگىزدىك, ناتيجەسىندە ءالسىز ايماقتار انىقتالدى, سونىمەن قاتار ماسەلەلەردى جۇيەلى تۇردە شەشەتىن 7 بازالىق جوبا جاسالدى. الايدا ءبىز تەك تسيفرلى تەحنولوگيانى عانا ەنگىزۋدى ماقسات ەتپەيمىز. «اقىلدى قالا» – ءتۇرلى ۇتىمدى تەحنولوگيا جانە بۇقارا مەن بيلىكتىڭ ءوزارا تۇسىنىستىك مادەنيەتى. تەحنولوگيا – باسقارۋ پروتسەستەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جاقسارتۋ, تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قانىمىزعا سىڭگەن كوپتەگەن داعدىلار مەن تاپتاۋرىن بولعان قاساڭ قاعيدالاردى وزگەرتپەيىنشە, ءبىزدىڭ تولىققاندى جاڭعىرۋىمىز مۇمكىن ەمەس», دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. سوندىقتان ءبىز وزگەرىستەرگە ءتۇرلى كرەاتيۆتى يدەيالاردى ەنگىزۋگە, وسى جولدا بىرىگىپ العا جىلجۋعا دايىنبىز», دەگەن-ءدى الماتىدا وتكەن VI يننوۆاتسيالىق فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە قالا اكىمى باۋىرجان بايبەك.
مەگاپوليستە اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى ىستەر مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ شەڭبەرىندە ىسكە اسۋدا. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمىن, جىلۋ جۇيەسىن, سۋمەن قامتۋ جانە سۋ ءبولۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ, قايتا جاساۋ جانە سالۋ ماسەلەلەرى ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا 3 باعىتتا جۇرگىزىلىپ جاتىر. سوڭعى ەكى جىل كولەمىندە «جاس قانات», «سايالى», «العاباس-1», ۋنيۆەرسيادا كەشەندەرىنە قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن قامتۋ بارىسىندا 81 كم ينجەنەرلىك جەلىلەر سالىنىپ,13,9 كم ينجەنەرلىك جەلى قايتا جاسالدى. اعىمداعى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن قۇنى 9,9 ملرد تەڭگە بولاتىن نىساندار جاڭارتىلادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا اپاتتى جاعدايلار 3,2 پايىزعا, توزۋ 1,5 پايىزعا, شىعىندار 2,3 پايىزعا ازايماق. قالادا «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا جالپى اۋماعى 216,8 مىڭ شارشى مەتر نەمەسە 4 198 پاتەرلى 85 ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى. سونىمەن قاتار اتالعان باعدارلاما اياسىندا اكىمدىك تاراپىنان 73 ءۇي سالىنۋدا, ونىڭ ءبىراز بولىگى بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى.
قالاداعى ەڭ نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى كولىك جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ دەسەك, بۇل ورايدا دا قولعا الىنعان جۇمىستار از ەمەس. جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كولىك ءۇشىن اقى تولەۋ كارتاسى ەنگىزىلدى. قولدانىسقا ەنگەننەن بەرى 1,3 ملن كارتا ساتىلعان. بۇل كورسەتكىش قالا حالقىنىڭ 70 پا-يىزىن قۇراسا كەرەك. قالانىڭ ءبىراز اۋماعىندا يننوۆاتسيالىق پاركوماتتار ورناتىلعان. حالىقارالىق كەڭەسشىلەرمەن بىرگە جول قوزعالىسىن كەشەندى وزگەرتۋ جۇيەسى قولعا الىنىپ, ايرىقشا جولاقتار پايدا بولعان. ۆRT قۇرىلىسى باستالىپ, زاماناۋي اۆتوبۋستار ساتىپ الىنعان. «وربيتا» شاعىن اۋدانىنان «كوكبازارعا» دەيىن ۇزىندىعى 21 كم بولاتىن ۆەلودالىز جاسالعان. ۆەلوسيپەدتەردى جالعا بەرەتىن Almaty Bike جۇيەسى ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋدە. قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن ۆەلوسيپەد بەكەتتەرىنىڭ سانى 150-دەن اسادى دەپ كۇتىلۋدە.
كۇن وتكەن سايىن الماتىنىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى ارتىپ, ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرى جاڭارىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى كوپتەپ اشىلۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ, ەل دامۋىنىڭ سەرپىن الۋىنا زور سەپتىگىن تيگىزەدى.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
