سوڭعى جىلدارى رەسەي ءوز ايماعىندا «ۆوستوچنىي» عارىش ايلاعىنىڭ قۇرىلىسىن باستاپ, ونىڭ جان-جاقتى جۇمىس ىستەۋىنە بار جاعدايدى جاساعانىنان قالىڭ كوپشىلىك حاباردار بولسا كەرەك. وسى رەتتە بايقوڭىردىڭ دا بولاشاعىنا الاڭداپ, ونىڭ كەلەشەگىنە كۇمانمەن قاراۋشىلاردىڭ دا تابىلعانى بار. وسىنداي ءمىنايى سەبەپتەردەن سوڭ اسپانعا العاش جول سالعان الەمدەگى ءىرى كەشەننىڭ جۇمىسىندا كىدىرىستەر بولۋى دا ىقتيمال دەگەندەر بولدى. دەگەنمەن مۇنداي كۇدىكتىڭ ءبارى بۇگىندە سەيىلدى. قازىر بايقوڭىردى عارىشقا باعىتتالعان مونوقالا ەسەبىندە عانا ەمەس, ونەركاسىپ پەن جوعارى تەحنولوگيا ورتالىعى رەتىندە دامىتۋ قولعا الىندى. ايلاقتان «بايتەرەك» جاڭا زىمىران كەشەنىن سالۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل بايىپتى باستاماعا قازاقستانمەن بىرگە رەسەي تاراپى دا مۇددەلى. ەنشىلەس ەكى مەملەكەت عارىش كەشەنىن دامىتۋدىڭ جاڭا جوباسىن جاساپ, ءتيىستى شارالاردى باستاپ تا كەتكەن.
بۇگىندە «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنان سالىناتىن «بايتەرەك» جاڭا زىمىران كەشەنىن جەدەل ىسكە اسىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە بولىپ وتىر. سەبەبى بۇل ايلاقتى ساقتاپ قالۋ مەن ودان ءارى ورىستەتۋگە جول اشادى. ءباسپاسوز تۋرى بارىسىندا وسى جوبانىڭ جاي-جاپسارى تانىستىرىلدى. قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى اەروعارىش كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى عالىمجان دانباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جوبا «زەنيت-م» عزك جەر ءۇستى عارىشتىق ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىنىڭ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. قاراپايىم تىلمەن ايتساق بىلاي. رەسەي تاراپى «سويۋز-5» زىمىرانىن جاسايدى. زىمىراندى جاساۋ ءۇشىن كورشى ەل 500 ميلليون دوللار كولەمىندە قارجى شىعىنداماق. ال قازاقستان وسى زىمىراننىڭ ۇشاتىن جەرىن, ينفراقۇرىلىمىن رەتتەمەك. ول ءۇشىن «زەنيت-م» زىمىرانى ۇشاتىن ايماقتى پايدالانباق. وسى ماقساتقا 245 ميلليون دوللار كولەمىندە قارجى قاراستىرىلماق.
ماۋسىم ايىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامين مەن رەسەي ۇكىمەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دميتري روگوزين ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ 5-ءشى وتىرىسىندا باس قوسقانى بەلگىلى. سول كەزدەسۋدە دە اتالعان كەشەندى سالۋدى تەزدەتۋ جانە زىمىراندى ۇشىرۋ مەرزىمىن 2025 جىلدان 2022 جىلعا اۋىستىرۋ ۇسىنىلعان بولاتىن. تالقىلاۋ ناتيجەسىندە ۇسىنىس قابىلدانىپ, مەرزىم قىسقارتىلدى. پرەزيدەنتتىڭ «بايقوڭىر» كەشەنىندەگى ارناۋلى وكىلى, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك قوجانيازوۆ ەندىگى جۇمىستىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اساتىنىن ايتادى.
– ايلاققا قاتىستى سان ساۋالدىڭ تۋىنداعانى راس. بىراق قوس تاراپتىڭ بىرلەسكەن جوبالارى بۇل كۇماندى ويدى سەيىلتتى. كەشەنگە سەرپىن بەرەتىن شارالار باستالدى. جاڭادان سالىناتىن «بايتەرەك» كەشەنىنىڭ ۇشىرىلۋ ايماعىن قازاقستان تاراپى دايىندايدى. ال زىمىراندى قۇراستىرۋ رەسەي جاعىنىڭ ەنشىسىندە. ودان بولەك وسى اۋقىمدى جوبا اياسىندا بايقوڭىر قالاسىن دا جان-جاقتى دامىتۋ جوسپارعا ەنگەن. بۇل جۇمىستاردى ءبىز تولىقتاي ءوز مىندەتىمىزگە الىپ وتىرمىز, – دەيدى.
وسىلايشا جاڭا كەشەن جۇزەگە اسقان سوڭ, «بايقوڭىردىڭ» ەكىنشى تىنىسى دا اشىلادى. بۇل عارىشتىق قۋاتتى ارتتىرادى.
قوس ەلدىڭ بىرلەسكەن باعدارلاماسىندا تەك ايلاقتى عانا ەمەس, قالانى دامىتۋ دا كوزدەلگەن. جۇلدىزدى قالادا الەۋمەتتىك ماسەلەلەر از ەمەس. سوڭعى ون شاقتى جىلدىڭ كولەمىندە مۇندا بىردە-ءبىر تۇرعىن ءۇي سالىنباعان ەكەن. سونداي-اق تۇرعىندار قالا ماڭىنا كەلىپ تۇرعان گازدىڭ دا يگىلىگىن كورە الماي وتىر. ودان بولەك جۇمىس كوزدەرىن اشۋ مەن جول سالۋ, ورتالىق الاڭداردى جوندەۋ سەكىلدى ماسەلەلەر بار. بايقوڭىر قالاسى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى كونستانتين بۋسىگين بۇل قاجەتتىلىكتەردى وتەۋ بيىلدان باستالاتىنىن ايتادى. جىل سوڭىنا دەيىن 5 كوپ قاباتتى ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن قولعا الۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل ءۇيدىڭ بارلىعىن قازاقستان تاراپى سالاتىنىن باسا ايتقانىمىز ابزال.
– ءبىز تۇرعىندارعا ساۋالناما جۇرگىزىپ, پىكىرلەرىن سۇرايمىز. ولارعا ەڭ الدىمەن نە قاجەت ەكەنىن ءبىلىپ وتىرامىز. كوبى حالىق دەمالاتىن ورىنداردى جاڭارتۋدى سۇرايدى. وسىعان بايلانىستى كەشەندى جۇمىس ىستەۋدەمىز. ءبىزدىڭ بۇگىنگى ماقسات – جۇمىس كوزدەرىن كوبەيتىپ, جەڭىل ونەركاسىپكە كوڭىل ءبولۋ. ونى ساۋدا ورىندارىن سالىپ, كاسىپكەرلىككە شاقىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرامىز, – دەيدى ول.
كوگىلدىر وتىنعا قوسۋ دا بيىلعى جىلدىڭ ەنشىسىندە. بايقوڭىر قالالىق اكىمشىلىگى العاشقى كەزەكتەگى 6 نىساندى ازىرلەپ قويعان. قاراشا ايىندا گاز بەرىلەدى. سونىمەن قاتار قازاقستان تاراپى ءوز قامقورلىعىنا العان 6 مەكتەپ پەن بالاباقشا دا كوگىلدىر وتىننىڭ يگىلىگىن كورەدى. اۋرۋحانا بويىنشا دا جۇمىستار جالعاسۋدا.
بايقوڭىر قالاسىنا بارعان ساپاردان ۇققانىمىز, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى تەك عارىش ايلاعىنا تاۋەلدى ەتپەي, ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا كۇش سالۋ كەرەكتىگى. بۇگىندە عارىشتىق باعدارلامالار ازايعان. بۇل تەك بىزگە قاتىستى عانا ەمەس, الەمدىك قۇبىلىس. سوندىقتان وزگە قارجى تۇسىرەتىن كوزدەردى قاراستىرۋ كەرەك. سونىڭ ءبىر باعىتى – تۋريزم. بۇگىندە «بايقوڭىر» – برەند. جاھان حالقى العاشقى زىمىران ۇشقان ايلاقتى كورۋگە قۇمارتادى. ۇشقانىن كوزبەن كورۋدى قالايدى. مۇراجايىن ارالاپ, عارىشتىق مۇرامەن تانىسقىسى كەلەدى. وعان ساپار بارىسىندا ءوزىمىز دە كۋا بولدىق. ءباسپاسوز تۋرى بارىسىندا «سويۋز مس-06» كولىكتىك باسقارىلاتىن كەمەسىنىڭ ۇشىرىلۋىمەن قورىتىندىلاندى. زىمىراندىق ستارتتى تاماشالۋعا كەلگەندەردىڭ كوبى دەرلىك شەتەلدىكتەر. زىمىراننىڭ اسپانداعى كورىنىسى مەن عارىشكەرلەردىڭ قوزعالىسى ۇلكەن ەكراننان كورسەتىلىپ تۇردى. وربيتاعا وتەم دەگەنشە تاپجىلماي تاماشالادى. ەندى شەتەلدىكتەردىڭ وسى قىزىعۋشىلىعىن ورايىن تاۋىپ ولجاعا اينالدىرساق, ۇتىلمايتىنىمىز انىق. بۇل دا ەل ءتۋريزمىن دامىتىپ, جاڭا سەرپىن بەرىپ, قوسىمشا تابىس تابۋعا تاپتىرماس قۇرال بولار ەدى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
بايقوڭىر
